تسلا سایبرتراک، خودرویی که با وعده تغییر قواعد بازی آمد و با طراحی عجیب و حواشی فراوان به یکی از خبرسازترین محصولات سال‌های اخیر تبدیل شد
تسلا سایبرتراک، خودرویی که با وعده تغییر قواعد بازی در صنعت خودروسازی آمد و با طراحی عجیب و حواشی فراوان به یکی از خبرسازترین محصولات سال‌های اخیر تبدیل شد، حالا به پایان راه رسیده‌است. ایلان ماسک سرانجام از توقف تولید این وانت جنجالی خبر داده. محصولی که قرار بود سالانه صدها هزار دستگاه فروش داشته باشد، اما فاصله زیادی میان رؤیای اولیه و واقعیت بازار تجربه کرد. داستان سایبرتراک، روایت جاه‌طلبی، نوآوری، جنجال و در نهایت یک عقب‌نشینی تجاری است.
بیت ران: داستان سایبرتراک از جایی شروع شد که ایلان ماسک به این نتیجه رسید وانت‌های بازار آمریکا بیش از حد شبیه یکدیگر شده‌اند. فورد، شورولت و رم سال‌ها بود که با فرمولی تقریباً مشخص وانت تولید می‌کردند. خودروهایی بزرگ، عضلانی، با طراحی سنتی و مشتریانی که معمولاً فقط به برند و سابقه این محصولات وفادار بودند.
اما ماسک می‌خواست چیزی بسازد که هیچ شباهتی به وانت‌های موجود نداشته باشد. ایده ساخت یک وانت برقی از سال ۲۰۱۷ در صحبت‌های او مطرح شده‌بود. او بارها از علاقه‌اش به ساخت خودرویی متفاوت صحبت کرد تا اینکه در نوامبر ۲۰۱۹، تسلا سرانجام از محصولی رونمایی کرد که حتی برای طرفداران این شرکت هم شوکه‌کننده شد. نامش Cybertruck بود.
آن شب کذایی!
مراسم رونمایی ۲۱ نوامبر ۲۰۱۹ در کالیفرنیا برگزار شد. خودرویی روی صحنه آمد که بیشتر شبیه ماشین‌های فیلم‌های علمی‌تخیلی بود تا یک وانت معمولی. بدنه چندضلعی، سطوح صاف، لبه‌های تیز و رنگ نقره‌ای فلز خام. ماسک می‌گفت بدنه از فولاد ضدزنگ بسیار مقاوم ساخته شده و شیشه‌های زرهی‌اش ضربه‌های سنگین را تحمل می‌کنند.
همین ادعا اولین حاشیه بزرگ را ساخت. فرانتس فون هولزهاوزن، طراح ارشد تسلا، برای نشان دادن مقاومت شیشه یک گوی فلزی به آن زد، ولی شیشه شکست. ضربه دوم به شیشه دیگر هم نتیجه‌ای مشابه داشت. ماسک روی صحنه ماند، اما عکس شیشه‌های ترک‌خورده در چند دقیقه در همه دنیا پخش شد. او بعداً در شبکه ایکس نوشت که قبل از آزمایش شیشه، با پتک به در خودرو ضربه زده‌بودند و احتمالاً همین به پایه شیشه آسیب زده‌بود. این توضیح جلوی شوخی‌ها و انتقادها را نگرفت. رونمایی از نظر تبلیغاتی شکست خورد، ولی اسم خودرو بیشتر از قبل سر زبان‌ها افتاد.
وعده‌های بزرگ و ۲۵۰ هزار رزرو
ماسک آن شب چند وعده مهم هم داد. قیمت نسخه تک‌موتوره ۳۹ هزار و ۹۰۰ دلار بود، نسخه دوموتوره ۴۹ هزار و ۹۰۰ دلار و نسخه سه‌موتوره ۶۹ هزار و ۹۰۰ دلار. قرار بود تولید از اواخر ۲۰۲۱ شروع شود. برای نسخه سه‌موتوره، شتاب صفر تا ۱۰۰ زیر ۲٫۹ ثانیه اعلام شد، ظرفیت یدک‌کشی حدود ۶٫۳۵ تن و برد نسخه پرچم‌دار حدود ۸۰۰ کیلومتر. بدنه فولادی مقاوم و شیشه‌های زرهی هم جزو وعده‌ها بود.
این اعداد برای یک وانت برقی جذاب بودند و مردم هم استقبال کردند. تسلا برای رزرو فقط ۱۰۰ دلار ودیعه قابل استرداد می‌گرفت و ماسک ظرف پنج روز از ثبت ۲۵۰ هزار رزرو خبر داد. برای شرکتی که هنوز یک خودروی تولیدی هم از این مدل نداشت، رقم بزرگی بود.
تولیدی که مدام عقب افتاد
تولید در ۲۰۲۱ شروع نشد. اول به ۲۰۲۲ رفت و بعد زمان‌بندی دوباره عوض شد. ماسک دلیل تأخیر را مشکلات زنجیره تأمین، پیچیدگی ساخت و سختی تولید انبوه این بدنه خاص می‌گفت، ولی همه می‌دانستند مسئله فقط تأمین قطعه‌نیست. ساخت بدنه‌ای با سطح صاف و لبه تیز از ورق فولاد ضدزنگ نسبت به خطای ابعادی بسیار حساس است. ماسک خودش سال ۲۰۲۳ در پیامی داخلی به کارکنان نوشته بود که کوچک‌ترین ناهماهنگی در بدنه فلزی براق به‌وضوح دیده می‌شود.
اولین نمونه‌های تولیدی در ژوئیه ۲۰۲۳ از کارخانه گیگافکتوری تگزاس بیرون آمدند و تحویل به مشتری در نوامبر همان سال شروع شد، یعنی حدود دو سال دیرتر از وعده اول. قیمت هم دیگر شبیه سال ۲۰۱۹ نبود. نسخه پایه با حدود ۶۰ هزار و ۹۹۰ دلار عرضه شد، نه ۳۹ هزار و ۹۰۰ دلار. بعد از آن ترکیب مدل‌ها و قیمت‌ها تغییر کرد و بعضی نسخه‌ها به محدوده ۸۰ تا بیش از ۱۰۰ هزار دلار رسیدند. کسی که در ۲۰۱۹ برای یک وانت برقی حدود ۴۰ هزار دلاری رزرو گذاشته بود، حالا محصولی خیلی گران‌تر جلوی خودش می‌دید.
تحویل اولین خودروها
در نوامبر ۲۰۲۳ تسلا مراسمی در کارخانه تگزاس برگزار کرد و ماسک شخصاً خودروها را به بعضی خریداران تحویل داد. حرف او در آن مراسم این بود که بالاخره آینده شبیه آینده شده‌است.
سایبرتراک از همان روزهای اول توجه‌ها را جلب کرد و در خیابان تقریباً غیرممکن بود کسی متوجهش نشود. ولی ظاهر کافی نبود. یک وانت باید بار ببرد، یدک بکشد، در جاده‌های ناهموار برود و اعتماد مشتری را به دست بیاورد. در بعضی بخش‌ها هم واقعاً متفاوت بود: بدنه فولادی ضدزنگ، فرمان‌پذیری چهارچرخ، فرمان برقی بدون اتصال مکانیکی مستقیم (Steer-by-Wire)، تعلیق بادی، توان بالا و امکان تأمین برق تجهیزات بیرونی. نسخه‌های بالاتر خروجی برق ترکیبی تا ۹٫۶ کیلووات داشتند و ظرفیت یدک‌کشی اعلام‌شده بعضی نسخه‌ها به حدود ۵ تن می‌رسید.
مشکلاتی که یکی‌یکی پیدا شدند
بزرگ‌ترین مشکل سایبرتراک شاید این بود که انتظارها از آن خیلی بالاتر از یک خودروی معمولی بود. وقتی خودرویی را تقریباً شکست‌ناپذیر معرفی می‌کنند، مشتری انتظار دارد کیفیت ساختش هم همان‌قدر بالا باشد. گزارش مالکان و فراخوان‌ها نشان داد در شروع کار مشکلات کیفی و فنی کم نبود.
یکی از عجیب‌ترین ماجراها لکه‌های زنگ‌مانند روی بدنه بود. بعضی مالکان بعد از رانندگی زیر باران یا نگهداری خودرو در محیط مرطوب، لکه‌های نارنجی و قهوه‌ای روی بدنه دیده‌بودند.
در آوریل ۲۰۲۴ تسلا برای ۳ هزار و ۸۷۸ سایبرتراک فراخوان داد. پوشش پدال گاز ممکن بود از جایش جدا شود و بالای پدال گیر کند. در این حالت پدال درست کار نمی‌کرد و خطر تصادف بالا می‌رفت. تسلا گفت قطعه را اصلاح یا در صورت نیاز عوض می‌کند. برای خودرویی که قرار بود نماد مهندسی آینده باشد، ایراد در یکی از ساده‌ترین اجزای کنترل خودرو خبر خوبی نبود.
در مارس ۲۰۲۵ یکی از جدی‌ترین فراخوان‌ها اعلام شد و حدود ۴۶ هزار دستگاه از مدل‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ را شامل می‌شد. موضوع قطعه فولادی کنار سقف و شیشه جلو بود که تسلا آن را Cantrail می‌نامد. اتصال چسبی این قطعه ممکن بود به اندازه کافی محکم نباشد و وقتی خودرو در حرکت است جدا شود. جدا شدن یک قطعه فلزی از وانتی سنگین در سرعت بزرگراه دیگر بحث زیبایی یا کیفیت مونتاژ نیست و مسئله ایمنی است. تسلا قبول کرد قطعه‌های مشمول فراخوان را رایگان عوض کند.
ایرادهای دیگری هم در فراخوان‌ها و اطلاعیه‌های تسلا و نهادهای نظارتی آمریکا مطرح شد: اختلال در موتور برف‌پاک‌کن جلو، مشکل نمایشگر و بعضی هشدارها، نقص در سیستم تشخیص فشار باد لاستیک‌ها، احتمال از دست رفتن نیروی محرکه به‌خاطر ایراد اینورتر، احتمال جدا شدن چراغ نورافکن جانبی، شدت بیش از حد مجاز بعضی چراغ‌های پارک جلو در نسخه‌های نرم‌افزاری مشخص و مشکل مجموعه چرخ و دیسک ترمز در بعضی نسخه‌های دارای رینگ فولادی ۱۸ اینچی. گفته می‌شود سایبرتراک از زمان شروع عرضه با ۱۱ فراخوان روبه‌رو شده است. برای خودرویی که تبلیغاتش روی استحکام و دوام بود، این تعداد به اعتبارش لطمه‌زد.
خودرویی که برای همه بازارها ساخته نشده‌بود
سایبرتراک از اول یک محدودیت داشت: به‌راحتی نمی‌شد آن را در همه کشورها عرضه کرد. ابعاد بزرگ، وزن زیاد، لبه‌های تیز بدنه و طراحی خاص جلوی خودرو گرفتن تأییدیه ایمنی را در بعضی بازارها سخت می‌کرد. در اروپا مقررات حفاظت از عابر پیاده اهمیت زیادی دارد و طراحی سایبرتراک به‌راحتی با آن‌ها نمی‌خواند، برای همین ورود رسمی‌اش به این بازار با مانع جدی روبه‌رو شد.
این موضوع از نظر اقتصادی مهم بود، چون تسلا برای فروش گسترده به بازار آمریکا وابسته ماند، بازاری که وانت‌های سنتی در آن جایگاه خیلی محکمی دارند. خریدار آمریکایی وانت فقط شتاب و طراحی متفاوت نمی‌خواهد. کاربرد روزمره، تعمیرپذیری، ظرفیت بار، خدمات پس از فروش، قیمت و دوام هم برایش مهم است. سایبرتراک در بعضی از این زمینه‌ها خوب بود، ولی در بعضی دیگر نتوانست انتظار بازار سنتی وانت را برآورده‌کند.
دعوا با فورد و حرف‌هایی که جنجالی شد
ماسک از روز رونمایی سعی می‌کرد سایبرتراک را نه یک وانت تازه، بلکه محصولی بهتر از رقبای سنتی نشان بدهد. یکی از جنجالی‌ترین کارها انتشار ویدئوی مسابقه کشیدن بار بین سایبرتراک و فورد F-150 بود. در این ویدئو سایبرتراک یک F-150 را در مسیر شیب‌دار بالا می‌کشید. منتقدان زود اعتراض کردند که خودروهای آزمایش از نظر سیستم انتقال قدرت و شرایط فنی یکسان نبودند. این آزمایش بیشتر نمایش تبلیغاتی بود تا مقایسه‌ای منصفانه.
ماسک در ایکس هم بارها با منتقدان و رقبا بحث کرد. وقتی یکی از مدیران فورد آزمایش را زیر سؤال برد، او پیشنهاد کرد یک سایبرتراک در اختیار فورد بگذارند تا رقابت ادامه پیدا کند. این رفتار برای ماسک تازگی ندارد و معمولاً با اعتمادبه‌نفس بالا، اظهارنظرهای جنجالی و وعده‌های بزرگ توجه رسانه‌ها را به محصولات تسلا جلب می‌کند. ولی ضعفش این است که وقتی وعده‌ها عملی نمی‌شوند، همان حرف‌ها می‌شوند سندی علیه شرکت.
آمار فروش چه می‌گوید
اگر تبلیغات و هیجان را کنار بگذاریم، اعداد فروش در آمریکا تصویر روشنی از مسیر این خودرو می‌دهند.
فروش ۲۰۲۵ حدود ۴۸٫۱ درصد از سال قبل کمتر بود. یعنی تسلا در دومین سالِ عرضه کامل، تقریباً نیمی از مشتریان سال اول را از دست داد. فروش سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ هم ۴۵٫۱ درصد نسبت به همان دوره سال قبل کم شد و به ۳ هزار و ۵۱۹ دستگاه رسید. فروش ۹ ماه اول ۲۰۲۶ نیز ۲۸ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بوده‌است.
ماسک قبلاً از هدف فروش سالانه ۲۵۰ هزار دستگاه حرف زده بود. سایبرتراک در ۲۰۲۴، اولین سال کامل عرضه، حدود ۳۸ هزار و ۹۶۵ دستگاه فروخت که فقط حدود ۱۵٫۶ درصد آن هدف بود. در ۲۰۲۵ این سهم به حدود ۸٫۱ درصد رسید.
پایان تولید و رفتن سراغ خودروی خودران
ماسک اعلام کرده تسلا قصد دارد تولید سایبرتراک را حدود اواسط ۲۰۲۷ در کارخانه تگزاس متوقف کند. دلیل اصلی، آزاد کردن ظرفیت کارخانه برای افزایش تولید سایبرکب (Cybercab)، خودروی دو نفره و خودران تسلا، اعلام شده‌است. یکی دو روز بعد گزارشی منتشر شد که تسلا حتی می‌خواهد یک شیفت تولید اضافه کند تا سفارش‌های باقی‌مانده سایبرتراک را پیش از جمع شدن خط تولید تحویل بدهد. برنامه مطرح‌شده برای برچیدن خط، حدود ژوئن یا ژوئیه ۲۰۲۷ است.
یعنی تسلا به جای سرمایه‌گذاری بیشتر برای فروش وانت برقی، ظرفیت تولید را به پروژه‌ای می‌دهد که ماسک آینده شرکت را در آن می‌بیند: حمل‌ونقل خودران و هوش مصنوعی. این با حرف‌های چند سال اخیر او هم می‌خواند که می‌گوید تسلا نباید فقط خودروساز باشد و باید به شرکتی در زمینه هوش مصنوعی، رباتیک و حمل‌ونقل خودران تبدیل شود.
هنوز نمی‌شود قطعی گفت سایبرتراک برای همیشه از تولید حذف می‌شود. اعلام رسمی درباره توقف تولید در کارخانه تگزاس است و احتمال انتقال تولید به جای دیگر کاملاً کنار نرفته. اما چون تگزاس تنها محل شناخته‌شده تولید این خودرو و قطعات اختصاصی آن است، این تصمیم عملاً یعنی پایان دوره فعلی سایبرتراک.
سایبرتراک محصولی پیچیده و گران بود که فروشش خیلی پایین‌تر از هدف اولیه ماند. سایبرکب قرار است بخشی از شبکه حمل‌ونقل خودران تسلا باشد، هرچند آن هم هنوز تا تبدیل شدن به یک کسب‌وکار بزرگ و سودآور راه زیادی دارد.