تبریز- ایرنا- کتاب «واقعیات و ناواقعیات در تاریخ» نوشته رحیم فطن (خاقانی)، پژوهشی نو در حوزه تاریخ‌نگاری حمله مغول به ایران است که با رویکردی انتقادی، به واکاوی چگونگی شکل‌گیری روایات تاریخی و تفکیک واقعیت از ناواقعیت در متون کهن می‌پردازد.
به گزارش خبرنگار ایرنا، تاریخ‌نگاری همواره با چالش تمایز میان «واقعیت» و «روایت» روبه‌رو بوده است. کتاب «واقعیات و ناواقعیات در تاریخ» تلاشی است تا با نگاهی موشکافانه به منابع دست‌اول و دوم، خواننده را با سازوکارهای پنهان تحریف یا دگرگونی واقعیات تاریخی آشنا کند. این اثر که در ۱۵۲ صفحه توسط انتشارات ندای سخن منتشر شده، در چهار فصل اصلی تدوین شده است.
نویسنده در فصل نخست با عنوان «اقتدار، نفوذ و مولفه‌های قدرت در حکومت ایلخانان» و فصل دوم ذیل عنوان «مغولان، شکل‌گیری نظام‌های فردی و اجتماعی»، به بررسی ساختارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی دوره ایلخانی می‌پردازد.
فصل سوم با عنوان «سیاست و حکومت ایلخانان در ایران» به تحولات سیاسی این دوره اختصاص دارد. اما مهم‌ترین بخش کتاب، فصل چهارم با عنوان «تأیید و تکذیب واقعیات» است. در این فصل، نویسنده با استناد به نمونه‌های عینی از متون تاریخی، نشان می‌دهد که چگونه برخی مورخان تحت تأثیر فضای سیاسی، اجتماعی یا باورهای شخصی، رویدادها را دگرگون جلوه داده‌اند.
رحیم فطن در مقدمه کتاب با تأکید بر ضرورت نگاه نقادانه به تاریخ، تصریح می‌کند: «در تاریخ‌نگاری سنتی، گاه روایت‌ها به جای "توصیف" به "توجیه" تبدیل شده‌اند.» وی معتقد است که پژوهشگر تاریخ باید با تکیه بر اسناد و مدارک معتبر، قدرت تشخیص روایت‌های غیرواقعی از واقعی را داشته باشد و صرفاً به نقل شفاهی یا سطحی روایات بسنده نکند.
نویسنده در بخشی از کتاب با اشاره به اینکه «روایت‌ها گاه ساخته ذهن یا خواست قدرت‌ها هستند»، به بررسی تحریف‌های صورت‌گرفته در گزارش‌های تاریخی حمله مغول می‌پردازد.
وی بر این باور است که خوانش انتقادی منابع، تنها راه برای رسیدن به حقیقت تاریخی است و بدون آن، تاریخ به مجموعه‌ای از افسانه‌ها و داستان‌های ساختگی تبدیل خواهد شد.
کتاب «واقعیات و ناواقعیات در تاریخ»، دعوتی است به خوانش دوباره و انتقادی تاریخ مغول. این اثر می‌تواند برای دانشجویان رشته تاریخ، پژوهشگران و علاقه‌مندان به مطالعات تاریخی، به‌ویژه در حوزه تاریخ ایران و دوره ایلخانی، مفید و راهگشا باشد.