جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برخلاف ادعاهای اولیه آمریکا، طولانی شده است و حالا بسیاری از ناظران بر منطقه نگران تداوم بلاتکلیفی این جنگ و وخامت اوضاع اقتصادی منطقه هستند.
روزنامه شرق در گزارشی نوشت:
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برخلاف ادعاهای اولیه آمریکا، طولانی شده است و حالا بسیاری از ناظران بر منطقه نگران تداوم بلاتکلیفی این جنگ و وخامت اوضاع اقتصادی منطقه هستند. آنها معتقدند هرچند تلاش‌های دیپلماتیک و رایزنی‌ها برای پایان جنگ ایران تشدید شده است، اما توافق به‌سادگی در دسترس نیست و ادامه بلاتکلیفی می‌تواند اقتصاد کل منطقه را به فضای نااطمینانی بغلتاند.
جنگ بلاتکلیف
جنگ آمریکا و اسرائیل در بلاتکلیفی به سر می‌برد؛ آن‌هم در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در ابتدای جنگ گفته بود مدت جنگ تنها به چند هفته می‌رسد، اما حالا بیش از هشت ماه از جنگ می‌گذرد و در شرایطی که دولت ترامپ ناوها و تجهیزات جنگی جدیدی به منطقه وارد کرده است، دموکرات‌های پیروز در انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس نمایندگان و سنای آمریکا می‌گویند به دنبال پایان فوری جنگ ایران هستند. از آن سو، رایزنی‌های دیپلماتیک برای بازگرداندن ایران و آمریکا بر سر میز مذاکره نیز تشدید شده است. هرچند اخبار ضد‌و‌نقیض در این زمینه فراوان است و تأیید و تکذیب‌های مکرر به گوش می‌رسد، اما به نظر می‌رسد ختم غائله جنگ به آن سادگی که دموکرات‌ها مدعی هستند، ممکن نیست. از سویی دیگر، ادامه جنگ ممکن است بحران منطقه را وخیم‌تر کند. این مسئله از چشم ناظران اروپایی و منطقه نیز دور نمانده است. در این مدت بارها مقامات اروپایی از پیچیدگی مذاکرات با تهران گفته و تأکید کرده‌اند که توافق سریع دور از انتظار است. از آن سو، رویترز به نقل از انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی شیخ محمد بن‌زاید آل‌نهیان، هشدار مهمی درباره تداوم بلاتکلیفی جنگ ایران داده است. او گفته که منطقه ممکن است با دوره‌ای طولانی از نبود قطعیت مواجه شود و دستیابی به حل‌وفصل سیاسی جامع میان آمریکا و ایران برای پایان‌دادن به جنگ دشوار به نظر می‌رسد. قرقاش در کنفرانس ژئوپلیتیکی ابوظبی گفته است باید برای دوره‌ای طولانی از عدم قطعیت آماده شد که در آن حل‌وفصل قطعی و نظم پایدار منطقه‌ای قابل پیش‌بینی نیست. او در واقع از فضای نااطمینانی‌ای می‌گوید که سال‌هاست در تحریم و بن‌بست یک راه‌حل دیپلماتیک برای رفع گره‌های سیاست خارجی، بر اقتصاد کشور سایه انداخته و حالا با جنگ به سایر کشورهای منطقه تسری پیدا کرده است.
خسارات جنگ بر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس
جنگ و انسداد تنگه هرمز خسارت هنگفتی به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس وارد کرد. المانیتور گزارش داده که اقتصاد عربستان در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴.۸ درصد کوچک‌تر شده است و در سه‌ماهه سوم سال این شاخص کاهش ۳.۸درصدی را گزارش می‌دهد. همچنین بر اساس گزارش وزارت اقتصاد عربستان سعودی، حمله به تأسیسات انرژی عربستان و انسداد تنگه هرمز، درآمدهای نفتی این کشور را در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ حدود ۴۰ درصد کاهش داده است که پایین‌ترین میزان از سال ۲۰۲۰ به حساب می‌آید. در عین حال، در این مدت زمان میزان کسری بودجه عربستان با جهش ۱۴۵درصدی، به ۸۴ میلیارد ریال سعودی رسیده است.
این وضعیت درباره امارات نیز گزارش می‌شود. خبرگزاری امارات (WAM) به نقل از «مرکز فدرال رقابت‌پذیری و آمار» (FCSC) گزارش داده است تولید ناخالص داخلی واقعی امارات در سه‌ماهه دوم سال جاری، با کاهشی ۲.۱درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل، به ۴۷۶.۹ میلیارد درهم رسید. فعالیت‌های غیرنفتی نیز در سه‌ماهه دوم ۱.۱ درصد کاهش را تجربه کردند. همچنین صندوق بین‌المللی پول در جولای اعلام کرد که پیش‌بینی می‌شود رشد کلی اقتصاد امارات در سال ۲۰۲۶، اندکی کمتر از سال ۲۰۲۵ باشد؛ زیرا نبود قطعیت بر بخش‌های گردشگری، حمل‌ونقل، تجارت و املاک و مستغلات تأثیر منفی می‌گذارد. مؤسسه رتبه‌بندی مودیز هم گزارش داده که اقتصاد امارات در آستانه بزرگ‌ترین انقباض خود طی چهار دهه اخیر قرار دارد و تولید ناخالص داخلی امارات ممکن است در سال ۲۰۲۶ حدود هفت درصد کاهش داشته باشد؛ رقمی که بدترین عملکرد اقتصادی این کشور از سال ۱۹۸۶ به شمار می‌رود. در آن سال، اقتصاد امارات بر اساس داده‌های صندوق بین‌المللی پول، ۱۹.۳ درصد کوچک شده بود. این مؤسسه علت این پیش‌بینی را کاهش ۲۳درصدی تولید هیدروکربن‌ها (نفت و گاز)، همراه با «انقباض محدود در فعالیت‌های غیرنفتی»، کاهش اعتماد اقتصادی و افت گردشگری عنوان کرده است. با این حال، مودیز پیش‌بینی می‌کند پس از این افت، اقتصاد امارات در سال ۲۰۲۷ با رشد ۱۳درصدی مواجه شود؛ رشدی که ناشی از بهبود تجارت از طریق تنگه هرمز و افزایش تولید نفت خواهد بود. این مؤسسه همچنین تثبیت رتبه اعتباری امارات را به دلیل استحکام بنیان‌های مالی و اعتباری این کشور، درآمد سرانه بالا، برخورداری از اقتصادی متنوع و توانایی جذب شوک‌های اقتصادی، همچنین قدرت نهاد‌های حکومتی و کارآمدی سیاست‌گذاری اقتصادی در مسیر تنوع‌بخشی به اقتصاد دانسته است. در این میان عراق که وابستگی درخور توجهی به درآمدهای نفتی و تنگه هرمز داشت نیز گزارش‌های متعددی از خسارت سنگین جنگ ایران بر این کشور منتشر کرد؛ تا جایی که در برخی مقاطع زمانی جنگ، صادرات نفت عراق تقریبا به صفر رسید. اخیرا فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، در مصاحبه‌ای با شبکه الجزیره اعلام کرده که بسته‌شدن تنگه هرمز تاکنون بیش از ۶۰ میلیارد دلار به صادرات نفت این کشور خسارت وارد کرده است. او در ادامه گفته که بغداد با آمریکا به تفاهم‌نامه‌ای برای صادرات محموله‌های نفتی این کشور از طریق تنگه هرمز دست پیدا کرده است. خسارت جنگ به صادرات نفت و اقتصاد عراق در حدی بود که برخی مقامات اروپایی برای بروز دوباره ناامنی در این کشور ابراز نگرانی کردند. قطر هم به‌عنوان سومین صادرکننده بزرگ گاز جهان، با جنگ ایران گرفتار خسارات متعددی شد. این کشور در نیمه اول سال جاری میلادی ۴۲ درصد از درآمدهای خود را از دست داده است. کویت هم با کاهش تولید ناخالص داخلی مواجه شده و مقام‌های این کشور بحران کنونی را شدیدترین بحران اقتصادی از زمان جنگ سال ۱۹۹۰ و حمله عراق به این کشور می‌دانند. در حال حاضر رقم دقیقی از میزان خسارت جنگ ایران بر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس وجود ندارد، اما بر اساس ارزیابی مؤسسه تحقیقاتی انرژی Rystad Energy، هزینه تعمیر و بازسازی زیرساخت‌های انرژی آسیب‌دیده منطقه به حدود ۵۸ میلیارد دلار رسیده است؛ با این حال، این رقم هزینه بازسازی است، نه مجموع خسارات اقتصادی جنگ.
خسارات جنگ بر ایران
خسارات جنگ اما در ایران که مستقیم درگیر تنش بوده به مراتب وسیع‌تر است. دولت در گزارشی خسارت جنگ ۴۰روزه به تأسیسات و زیرساخت‌های کشور را حدود ۲۷۰ میلیارد دلار تخمین زد. صندوق بین‌المللی پول با اشاره به تاب‌آوری اقتصاد جهانی در برابر پیامدهای جنگ ایران و آمریکا، پیش‌بینی خود از رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ را اندکی افزایش داد، اما هشدار داد که پیامدهای جنگ و بحران انرژی برای کشورهای مختلف یکسان نیست. این نهاد در تازه‌ترین گزارش چشم‌انداز اقتصاد جهانی که روز سه‌شنبه ۲۱ مهر منتشر شد، پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد ایران در سال جاری میلادی
۷.۶ درصد کوچک شود. در حالی که اقتصاد عربستان سعودی در سال جاری ۳.۳ درصد کوچک می‌شود و امارات ۳.۹ درصد اقتصاد کوچک‌تری خواهد داشت. هرچند کشورهای کوچک منطقه مانند کویت و قطر و همچنین عراق وضعیت بدتری را تجربه خواهند کرد. این در حالی است که گزارش‌ها از توقف نسبی صادرات نفت ایران به دلیل محاصره دریایی حکایت دارد. حالا جنگ ایران چند سناریوی احتمالی پیش‌رو دارد؛ تداوم جنگ نظامی، تداوم محاصره دریایی ایران و تشدید جنگ یا مذاکرات و توافق بین ایران و آمریکا. گزینه‌هایی که چشم‌انداز منطقه را نگران‌کننده می‌کند یا توافق را به‌سادگی در دسترس نمی‌بیند و از افزایش زمان نااطمینانی در منطقه حکایت دارد.