هرمزگان - مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان گفت: ۵۰۰ برنامه به مناسبت هفته کتاب در این استان برگزار می‌شود.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در بندرعباس، انوشیروان پیش‌دار، در نشست خبری هفته کتاب و کتابخوانی که چهارشنبه در سالن نشست‌های کتابخانه اندیشه بندرعباس برگزار شد، با تشریح برنامه‌های این هفته اظهار کرد: از روز شنبه برنامه‌های هفته کتاب در استان آغاز می‌شود و در مجموع ۵۰۰ برنامه فرهنگی، ترویجی و کتاب‌محور در نقاط مختلف هرمزگان پیش‌بینی شده است.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان ضمن شادباش هفته کتاب و کتابخوانی، تاکید کرد: با وجود فعالیت ۷۴ کتابخانه عمومی، ۲۱ شهر و ۳۴ روستای بالای دو هزار نفر جمعیت در هرمزگان فاقد کتابخانه هستند.
وی با اشاره به ظرفیت‌های کتابخانه‌ای استان افزود: در حال حاضر ۱۲۶ نقطه خدمات کتابخانه‌ای در هرمزگان فعال است که شامل ۷۴ باب کتابخانه عمومی، سه کتابخانه سیار، ۱۸ کتابخانه مشارکتی و چهار کتابخانه بخش خصوصی و سالن‌های مطالعاتی می‌شود.
حرکت از کتابخانه‌محوری به جامعه‌محوری
پیش‌دار با اشاره به تغییر رویکرد نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور از الگوی کتابخانه‌محور به جامعه‌محور بیان کرد: سیاست ما این است که کتابخانه‌ها بیش از گذشته با نیازهای واقعی جامعه ارتباط برقرار کنند. در همین راستا، کتابداران با نیازسنجی از مخاطبان، کتاب‌های مورد نیاز را شناسایی و تأمین می‌کنند تا از انباشت کتاب‌های بدون مخاطب جلوگیری شود.
وی ادامه داد: طرح وجین کتاب با هدف خارج کردن منابع فرسوده یا کم‌استفاده و جایگزینی منابع متناسب با نیاز مخاطبان اجرا می‌شود. همچنین در قالب طرح «شهرزاد»، انتخاب و تأمین رمان‌ها با توجه به نیاز و درخواست کتابخانه‌ها انجام می‌شود.
افزایش نقاط خدمت در مناطق کم‌برخوردار
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان، توزیع جغرافیایی عادلانه خدمات کتابخانه‌ای و اولویت‌بخشی به مناطق کم‌برخوردار را از برنامه‌های مهم این مجموعه دانست و گفت: کتابخانه سیار در ۱۰ نقطه از شرق بندرعباس خدمات‌رسانی می‌کند. همچنین کتابخانه سیار میناب با عنوان «یادمان شجره طیبه» ۱۰ نقطه در شمال و جنوب این شهرستان را پوشش می‌دهد.
وی افزود: در هفته کتاب نیز چند نقطه جدید به چرخه خدمات کتابخانه‌ای استان اضافه می‌شود. از سال گذشته تاکنون نیز ۳۰ نقطه خدمت جدید ایجاد شده و سه پیشخوان کتابخانه‌ای در بشاگرد و دو کتابخانه در روستاهای کمشک بستک و نور گروک سیریک به مجموعه خدمات کتابخانه‌ای استان افزوده شده است.
پیش‌دار با اشاره به وضعیت منابع کتابخانه‌ای استان اظهار کرد: در سال جاری ۲۴ هزار و ۱۰۲ نسخه کتاب در اختیار کتابخانه‌های استان قرار گرفته و با کتابخانه‌های سیار، شمار منابع کتابخانه‌ای به حدود یک میلیون نسخه می رسد.
وی همچنین از اجرای دو هزار و ۷۰۰ برنامه ترویجی کتاب در سال گذشته خبر داد و گفت: محافل کتابخوانی، رونمایی کتاب و برنامه‌های مختلف فرهنگی با هدف ترویج فرهنگ مطالعه در استان برگزار شده است.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان با اشاره به تجربه موفق کتابخانه روستای مُلکن افزود: این روستا حدود ۷۸۰ نفر جمعیت دارد که ۴۵۰ نفر از آن‌ها عضو کتابخانه هستند؛ به این ترتیب بیش از ۶۰ درصد جمعیت روستا به عضویت کتابخانه درآمده‌اند. این تجربه نشان می‌دهد که با برنامه‌ریزی و ارتباط مؤثر با جامعه محلی می‌توان مشارکت گسترده‌ای در فعالیت‌های کتابخانه‌ای ایجاد کرد.
کتابخانه‌های نسل چهارم در راه هرمزگان
پیش‌دار با اشاره به برنامه بازطراحی و بازسازی کتابخانه‌های عمومی استان گفت: حرکت به سمت کتابخانه‌های نسل چهارم و هوشمند از برنامه‌های مهم ماست. در این مسیر، کتابخانه شهید جاویدالاثر مینکی بندرلنگه به عنوان نخستین کتابخانه‌های نسل چهارم استان، تا بهمن‌ماه امسال به بهره‌برداری می‌رسد. همچنین کتابخانه آل‌محمد میناب و کتابخانه اندیشه بندرعباس نیز در اولویت پیگیری و تجهیز قرار دارد.
وی با اشاره به شرایط دشوار استان در دوران جنگ و آسیب‌های ناشی از انفجار شهید رجایی و اغتشاشات بیان کرد: با وجود محدودیت‌ها و شرایط خاص استان، تلاش کردیم روند ارائه خدمات کتابخانه‌ای متوقف نشود. در همین راستا، ۲۴ میلیارد تومان اعتبار از محل تملک دارایی‌های سرمایه‌ای ملی برای تأمین دو دستگاه کتابخانه سیار در نظر گرفته شده است.
سرانه فضای کتابخانه‌ای هرمزگان پایین‌تر از استاندارد است
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های کتابخانه‌ای استان اظهار کرد: زیربنای کتابخانه‌های نهادی استان در مجموع ۲۸ هزار و ۸۸۱ مترمربع است. سرانه فضای کتابخانه‌ای به ازای هر ۱۰۰ نفر جمعیت حدود یک متر و ۳۹ سانتی‌متر است که با استانداردهای مورد انتظار فاصله زیادی دارد.
وی افزود: این شاخص در سطح جهانی حدود ۸ متر و در کشور بیش از دو متر و ۲۰ سانتی متر است. هرمزگان در این زمینه رتبه بیستم کشور را دارد و برای ارتقای شاخص‌های فرهنگی استان باید توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای با جدیت دنبال شود.
پیش‌دار، کتابخانه مرکزی بندرعباس را یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی فرهنگی استان دانست و گفت: این پروژه با زیربنای هشت هزار مترمربع می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در تحول شاخص‌های فرهنگی هرمزگان داشته باشد.
وی با بیان اینکه پیگیری ساخت کتابخانه مرکزی بیش از ۱۷ سال ادامه داشته است، افزود: با پیگیری‌های استاندار، ۹۰ میلیارد تومان اعتبار امسال برای این پروژه اختصاص یافته و پیشرفت فیزیکی آن به حدود ۸۰ درصد رسیده است. امیدواریم در یکی دو سال آینده شاهد تکمیل و بهره‌برداری از این پروژه باشیم.
۲۱ شهر و ۳۴ روستای هرمزگان کتابخانه ندارند
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان با اشاره به کمبود کتابخانه در برخی مناطق استان گفت: در حال حاضر ۲۱ شهر و ۳۴ روستای بالای دو هزار نفر جمعیت در هرمزگان فاقد کتابخانه هستند.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه مبنای تعریف پروژه‌های جدید، آمار جمعیتی سال ۱۳۹۵ بوده است، در برخی مناطق با محدودیت‌هایی برای تعریف پروژه‌های جدید مواجه هستیم. برای جبران این کمبودها باید از ظرفیت خیرین و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها استفاده کنیم.
پیش‌دار با اشاره به مشارکت خیرین در ساخت کتابخانه‌ها گفت: برای نمونه، از هشت کتابخانه شهرستان بستک، شش کتابخانه با مشارکت خیرین ساخته شده است. امیدواریم با تقویت این مشارکت‌ها بخشی از کمبود فضاهای کتابخانه‌ای استان جبران شود.
وی همچنین به موضوع سهم نیم‌درصدی شهرداری‌ها از درآمدهای خود برای توسعه کتابخانه‌های عمومی اشاره کرد و افزود: این تکلیف قانونی در برخی شهرهای کوچک بهتر اجرا می‌شود، اما در بندرعباس همچنان با وضعیت مطلوب فاصله داریم. میزان پرداختی شهرداری بندرعباس در سالجاری کمتر از ۳۰ درصد سهم قانونی بوده است.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان با انتقاد از تأخیر در اجرای برخی تعهدات شهرداری بندرعباس گفت: در بحث مابه ازای کتابخانه شهدای بندرعباس، با وجود گذشت حدود ۱۰ سال از توافق‌ها، هنوز تعهدات مربوط به تأمین و ساخت کتابخانه اجرایی نشده است. از جمله مطالبه‌های ما، ساخت کتابخانه در پارک شهر بندرعباس است که با وجود تفاهم‌نامه‌های انجام‌شده، هنوز به نتیجه نرسیده است.
وی تأکید کرد: توسعه کتابخانه‌ها نیازمند نگاه فرهنگی مسئولان، همراهی شهرداری‌ها و شورای شهر و مشارکت جدی دستگاه‌های اجرایی است.
تأکید بر توسعه فرهنگ اهدای کتاب
پیش‌دار با اشاره به افزایش قیمت کتاب و ضرورت مشارکت مردم در تأمین منابع کتابخانه‌ای اظهار کرد: طرح اهدای کتاب یکی از ظرفیت‌های مهم برای تقویت منابع کتابخانه‌هاست. از همه مردم، نویسندگان، ناشران و اهالی فرهنگ و رسانه دعوت می‌کنیم کتاب‌های مازاد و قابل استفاده خود را به کتابخانه‌های عمومی اهدا کنند.
وی با اشاره به برنامه‌های حمایتی در حوزه کودک و نوجوان افزود: برای این بخش نیز حدود ۳۰۰ میلیون تومان اعتبار در نظر گرفته شده است. همچنین از ظرفیت خیرین و افراد علاقه‌مند در شهرستان‌ها و مناطق مختلف استان برای توسعه کتابخانه‌ها و تأمین منابع استفاده خواهیم کرد.
توسعه خدمات ویژه نابینایان، ناشنوایان و سالمندان
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان با اشاره به خدمات ویژه گروه‌های مختلف مخاطب گفت: بخش نابینایان و ناشنوایان در کتابخانه علامه طباطبایی واقع در محله ۶۰۰ دستگاه بندرعباس فعال است، اما با توجه به جمعیت مخاطبان، این ظرفیت پاسخگوی تمام نیازها نیست.
وی افزود: در کتابخانه مرکزی بندرعباس نیز پیش‌بینی بخش‌های ویژه نابینایان و ناشنوایان شده است. همچنین ایجاد بخش‌هایی برای سالمندان و بازنشستگان در کتابخانه‌های عمومی استان در دستور کار قرار دارد و در این زمینه با سازمان بازنشستگی مکاتبه خواهیم کرد.
پیش‌دار با انتقاد از وضعیت برخی فضاهای کتابخانه‌ای اظهار کرد: متأسفانه هنوز کتابخانه استاندارد به معنای واقعی در هرمزگان نداریم. حتی بهترین کتابخانه ما در مرکز استان نیز از نظر امکانات و تجهیزات با استانداردهای روز فاصله دارد و همچنان از صندلی‌های چوبی استفاده می‌کند.
وی تأکید کرد: کتابخانه‌های عمومی باید از نظر فضای فیزیکی، تجهیزات، امکانات رفاهی و جذابیت محیطی متناسب با نیاز نسل جدید بازطراحی شوند؛ زیرا با فضاهای نامناسب نمی‌توان انتظار جذب گسترده مخاطبان و افزایش عضویت در کتابخانه‌ها را داشت.
۱۲۷ هزار نسخه کتاب در هشت ماه به امانت رفت
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان با اشاره به نیروی انسانی این مجموعه گفت: در حال حاضر ۱۴۵ نفر در مجموعه کتابخانه‌های عمومی استان مشغول فعالیت هستند که از این تعداد ۱۰۳ نفر کتابدارند.
وی درباره وضعیت خرید و امانت کتاب نیز اظهار کرد: در هشت ماه گذشته ۱۲۷ هزار و ۷۱۵ نسخه کتاب به امانت داده شده است. همچنین در شش‌ماهه نخست سال، ۳۳۵ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برای خرید کتاب هزینه شده است.
پیش‌دار افزود: با توجه به محدودیت اعتبارات، خرید کتاب باید در کمیته‌های تخصصی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بررسی و تصویب شود. برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا پایان سال حدود ۶۰۰ میلیون تومان کتاب برای کتابخانه‌های استان خریداری کنیم.
وی ادامه داد: در صورت جذب اعتبارات از محل مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها، امکان تأمین منابع بیشتر و خرید کتاب خارج از اعتبارات معمول نیز وجود دارد. همچنین در برنامه‌های فرهنگی استان، ظرفیت تولید و انتشار حدود ۲۰۰ عنوان کتاب در سال مورد توجه قرار گرفته است.
برگزاری برنامه‌های متنوع در هفته کتاب
پیش‌دار در تشریح برنامه‌های هفته کتاب در هرمزگان گفت: نواختن زنگ کتاب و کتابخوانی در مدرسه شجره طیبه، رونمایی از یادمان شجره طیبه، برنامه‌های کتابخوانی در مدارس شهید بهشتی و آل‌محمد، بزرگداشت نخستین سال تأسیس کتابخانه شهر گروک و اجرای پویش‌های کتابخوانی از جمله برنامه‌های این هفته است.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی هرمزگان ادامه داد: برپایی میز خدمت در نماز جمعه‌ها، جشن کتابخوانی در روستای بهده پارسیان و رونمایی از کتاب نیز در دستور کار قرار دارد.
وی در پایان با اشاره به ضرورت توسعه زیرساخت‌های کتابخانه دیجیتال گفت: ارائه خدمات کتابخانه‌ای در فضای دیجیتال به زیرساخت‌های فنی و ارتباطی قدرتمندی نیاز دارد و توسعه این بخش نیز از موضوعاتی است که باید در برنامه‌ریزی‌های آینده مورد توجه قرار گیرد.