حوزه/ جبار آذین اظهار کرد: مفاهیم عاشورا مانند ایثار، عدالتخواهی و مقابله با ظلم مفاهیمی فراگیر هستند و اگر در قالب روایتهای جذاب هنری ارائه شوند، میتوانند برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان به یک اندازه قابل فهم و تاثیرگذار باشند.
خبرگزاری حوزه | جبار آذین، کارشناس و منتقد سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه ماه محرم و واقعه عاشورا از مهمترین و عمیقترین سرچشمههای الهام در فرهنگ ایرانی و اسلامی به شمار میروند، اظهار کرد: هنرهای نمایشی بهویژه سینما و تلویزیون ظرفیت بسیار گستردهای برای بازتاب مفاهیم بلند عاشورا دارند. حادثه کربلا تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه مجموعهای از ارزشهای انسانی، اخلاقی و اجتماعی است که در طول قرنها الهامبخش ملتها بوده و همچنان میتواند در قالب آثار هنری روایت شود.
وی ادامه داد: عاشورا از نظر دراماتیک نیز یکی از غنیترین رخدادهای تاریخی است. وقتی به این واقعه نگاه میکنیم با مجموعهای از شخصیتها، موقعیتهای دراماتیک، تصمیمهای سرنوشتساز و تقابلهای جدی میان حق و باطل روبهرو میشویم. چنین عناصری برای هنرهای نمایشی بسیار ارزشمند هستند و میتوانند دستمایه خلق داستانهای تاثیرگذار در سینما، تلویزیون و حتی تئاتر قرار بگیرند. بنابراین پرداختن به این واقعه در عرصه هنر نه تنها یک ضرورت فرهنگی بلکه فرصتی بزرگ برای خلق آثار ماندگار است.
این منتقد سینما و تلویزیون با اشاره به پیوند عمیق فرهنگ ایرانی با محرم افزود: جامعه ایرانی قرنهاست که با فرهنگ عاشورا زندگی میکند و آیینهای مرتبط با آن در بخشهای مختلف زندگی مردم حضور دارد. از تعزیه و سوگوارههای آیینی گرفته تا مراسم سنتی و مذهبی، همه نشان میدهد که عاشورا در تار و پود فرهنگ این سرزمین ریشه دارد. طبیعی است که چنین فرهنگی در آثار نمایشی نیز بازتاب پیدا کند و هنرمندان از این گنجینه عظیم الهام بگیرند.
آذین تصریح کرد: یکی از ویژگیهای مهم آثار نمایشی مرتبط با عاشورا این است که میتوانند مخاطبان گستردهای از گروههای سنی مختلف را جذب کنند. مفاهیمی مانند وفاداری، شجاعت، عدالتخواهی، ایثار و مقابله با ظلم مفاهیمی هستند که برای همه انسانها در هر سن و جایگاهی قابل درک است. اگر این مفاهیم در قالب داستانهای جذاب و روایتهای هنری ارائه شود، میتواند هم برای کودکان و نوجوانان و هم برای بزرگسالان تاثیرگذار باشد.
وی با تاکید بر نقش سینما و تلویزیون در انتقال مفاهیم عاشورا گفت: رسانههای تصویری قدرت بسیار زیادی در شکلدهی به ذهن و احساس مخاطبان دارند. وقتی یک روایت تاریخی یا مذهبی در قالب تصویر و داستان ارائه میشود، مخاطب بهتر میتواند با آن ارتباط برقرار کند و پیام آن را درک کند. به همین دلیل تولید آثار نمایشی درباره عاشورا میتواند نقش مهمی در آشنایی نسلهای جدید با این فرهنگ ایفا کند.
این کارشناس سینما ادامه داد: البته باید توجه داشت که پرداختن به چنین موضوعی نیازمند دقت، تحقیق و نگاه هنرمندانه است. اگر این موضوع با نگاه سطحی یا صرفاً شعاری مطرح شود، نه تنها تاثیرگذار نخواهد بود بلکه ممکن است به ارزشهای آن نیز آسیب وارد کند. بنابراین سازندگان این آثار باید با پژوهش دقیق و شناخت تاریخی به سراغ این موضوع بروند.
آذین با اشاره به ظرفیتهای روایی واقعه کربلا اظهار کرد: در دل واقعه عاشورا داستانهای بسیاری وجود دارد که هر یک میتواند موضوع یک فیلم یا سریال مستقل باشد. شخصیتهای متعددی در این واقعه حضور دارند که هر کدام از آنها روایت خاص خود را دارند. از یاران امام حسین(ع) گرفته تا خانواده ایشان و حتی کسانی که در سپاه دشمن قرار داشتند، همه میتوانند در قالب روایتهای مختلف مورد بررسی قرار بگیرند.
وی افزود: هنر این توانایی را دارد که از دل تاریخ، روایتهایی انسانی و قابل لمس برای مخاطب امروز استخراج کند. اگر فیلمنامهنویسان و کارگردانان با نگاه خلاقانه به واقعه عاشورا بپردازند، میتوانند آثاری تولید کنند که علاوه بر جنبه تاریخی، از نظر انسانی و عاطفی نیز بسیار تاثیرگذار باشد.
این منتقد سینما و تلویزیون با اشاره به اهمیت مخاطبشناسی در تولید آثار مذهبی گفت: یکی از نکات مهم در ساخت آثار مرتبط با محرم این است که سازندگان باید به تنوع مخاطبان توجه داشته باشند. مخاطبان این آثار تنها بزرگسالان نیستند؛ بلکه نوجوانان و حتی کودکان نیز میتوانند مخاطب چنین تولیداتی باشند. بنابراین لازم است روایتها به گونهای طراحی شوند که برای گروههای مختلف سنی قابل فهم و جذاب باشند.
آذین تاکید کرد: در بسیاری از کشورهای جهان، تولیدات نمایشی مرتبط با موضوعات دینی یا تاریخی به گونهای ساخته میشوند که تمام اعضای خانواده بتوانند آن را تماشا کنند. در فرهنگ ما نیز واقعه عاشورا چنین ظرفیتی دارد. اگر این موضوع به شکل هنرمندانه و هوشمندانه روایت شود، میتواند به اثری تبدیل شود که همه اعضای خانواده با آن ارتباط برقرار کنند.
وی درباره نقش تلویزیون در این زمینه گفت: تلویزیون به دلیل گستردگی مخاطبان خود میتواند نقش مهمی در تولید و پخش آثار مرتبط با فرهنگ عاشورا ایفا کند. در ماه محرم مردم بیشتر از هر زمان دیگری به دنبال تماشای برنامهها و سریالهایی هستند که با این فضا همخوانی داشته باشد. این یک فرصت مهم برای تولیدکنندگان است تا آثار باکیفیت و تاثیرگذار ارائه دهند.
این کارشناس سینما افزود: علاوه بر روایت مستقیم واقعه عاشورا، میتوان از مفاهیم و پیامهای آن در داستانهای معاصر نیز بهره گرفت. بسیاری از فیلمها و سریالها میتوانند با الهام از روحیه ایثار، عدالتخواهی و مقاومت که در قیام امام حسین(ع) وجود دارد، روایتهایی امروزی خلق کنند. چنین آثاری میتوانند پیوندی میان گذشته و حال برقرار کنند.
آذین با بیان اینکه یکی از مشکلات برخی آثار مذهبی ضعف در فیلمنامه است، اظهار کرد: برای تولید آثار ماندگار در این حوزه باید به فیلمنامه توجه ویژهای شود. یک فیلمنامه قوی میتواند مفاهیم عمیق عاشورا را در قالب داستانی جذاب و تاثیرگذار به مخاطب منتقل کند. در غیر این صورت حتی با وجود امکانات فنی بالا نیز اثر نمیتواند تاثیر لازم را داشته باشد.
وی ادامه داد: همچنین لازم است در تولید این آثار از مشورت کارشناسان تاریخ، دین و فرهنگ استفاده شود. چنین همکاریهایی میتواند به افزایش دقت تاریخی و عمق محتوایی آثار کمک کند و در نهایت اثری خلق شود که هم از نظر هنری و هم از نظر فرهنگی قابل دفاع باشد.
این منتقد سینما و تلویزیون در بخش دیگری از سخنان خود به نقش هنر در زنده نگه داشتن فرهنگ عاشورا اشاره کرد و گفت: هنر یکی از موثرترین ابزارها برای ماندگاری ارزشها در حافظه جمعی جامعه است. بسیاری از مفاهیم فرهنگی و تاریخی از طریق آثار هنری به نسلهای بعد منتقل شدهاند. بنابراین سینما و تلویزیون نیز میتوانند در حفظ و ترویج فرهنگ عاشورا نقش مهمی ایفا کنند.
آذین در پایان خاطرنشان کرد: عاشورا گنجینهای عظیم از مفاهیم انسانی و اخلاقی است که هنوز بخش زیادی از ظرفیتهای آن در هنرهای نمایشی مورد استفاده قرار نگرفته است. اگر برنامهریزی دقیق، نگاه هنرمندانه و پژوهش عمیق در کنار هم قرار بگیرد، میتوان شاهد تولید فیلمها و سریالهایی بود که هم برای مخاطبان داخلی و هم برای مخاطبان جهانی جذاب و تاثیرگذار باشند و پیامهای بلند قیام امام حسین(ع) را به نسلهای مختلف منتقل کنند.