آشنایی با فرق پلاتین و طلا از نظر جنس، رنگ، وزن، قیمت و کاربرد در جواهرات، همراه با راهنمای تشخیص این دو فلز و انتخاب مناسب‌تر برای خرید
پلاتین و طلا دو فلز گران‌بها با ویژگی‌های کاملا متفاوت هستند. خیلی‌ها تصور می‌کنند پلاتین همان طلای سفید است اما این باور غلط است و طلای سفید فقط به خاطر یک لایه رودیوم همرنگ پلاتین می‌شود. قبل از خرید طلا باید فرق پلاتین و طلا را بشناسید تا به اشتباه پولتان را برای خرید پلاتین هزینه نکنید. در این مقاله به ساده‌ترین شکل ممکن مشخصات و ویژگی‌های هر دو فلز را بررسی می‌کنیم، سپس نحوه تشخیص پلاتین از طلای سفید را می‌گوییم و سراغ اشتباهات رایج درباره این فلز می‌رویم.
جدول مقایسه پلاتین و طلا
جدول زیر فرق پلاتین و طلا را به ساده‌ترین شکل ممکن به شما نشان می‌دهد.
|
ویژگی |
پلاتین |
طلای زرد |
طلای سفید |
|
جنس و خلوص رایج |
عنصر طبیعی خالص؛ معمولا 90 تا 95 درصد خلوص |
آلیاژ طلا با مس و نقره؛ 75٪ طلا در عیار 18 |
آلیاژ طلا با نیکل، پالادیوم یا نقره؛ 75٪ طلا در عیار 18 |
|
رنگ طبیعی |
سفید خاکستری و درخشان |
زرد و درخشان |
خاکستری متمایل به زرد؛ معمولاً نیازمند آبکاری رودیوم |
|
چگالی و وزن |
21.45 گرم بر سانتی‌متر مکعب؛ بسیار سنگین |
حدود 15.5 گرم بر سانتی‌متر مکعب در عیار 18 |
حدود 14.7 تا 15.2 گرم بر سانتی‌متر مکعب در عیار 18 |
|
سختی و مقاومت در برابر سایش |
متراکم و بادوام؛ هنگام خراش، معمولا فلز از سطح آن جدا نمی‌شود |
نرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر؛ ممکن است هنگام سایش مقداری فلز از دست برود |
مقاومت سطحی مناسب به‌دلیل روکش رودیوم؛ نیازمند تجدید آبکاری در طول زمان |
|
حساسیت‌زایی پوستی |
معمولا بسیار کم؛ به‌ویژه در آلیاژهای با خلوص بالا |
کم، اما بسته به ترکیب آلیاژ احتمال حساسیت وجود دارد |
در صورت وجود نیکل، احتمال بروز حساسیت پوستی وجود دارد |
|
کاربرد رایج در جواهرات |
حلقه‌های ازدواج بادوام و پایه‌های محکم نگین |
زیورآلات سنتی، النگو، زنجیر و سکه |
حلقه‌های مدرن، سرویس‌های نگین‌دار و جواهرات سولیتر |
پلاتین چیست؟
پلاتین یکی از سنگین‌ترین فلزهای خالص روی زمین است. این عنصر کمیاب به شکل طبیعی نقره‌ای‌رنگ و درخشان است و مقاومت فیزیکی بالایی دارد.
ترکیب و خلوص پلاتین
پلاتین یک عنصر مستقل در جدول تناوبی با نماد شیمیایی Pt و عدد اتمی 78 است. این فلز برخلاف طلا برای رسیدن به استحکام مناسب در جواهرسازی نیازی به ترکیب با سایر فلزات پایه ندارد. خلوص قطعات زینتی پلاتین معمولا 900 یا 950 در هزار است. یعنی 90 تا 95 درصد از وزن قطعه را پلاتین خالص تشکیل می‌دهد. مابقی آلیاژ نیز غالبا از فلزات هم‌گروه مثل روتنیم، ایریدیم یا کبالت تشکیل می‌شود.
ویژگی‌های ظاهری و فیزیکی پلاتین
رنگ پلاتین به طور طبیعی سفید مایل به خاکستری تیره است. چگالی پلاتین 21.45 گرم بر سانتی‌متر مکعب است که آن را به یکی از چگال‌ترین عناصر در دسترس بشر تبدیل می‌کند. نقطه ذوب پلاتین حدود 1768 درجه سانتی‌گراد است. این فلز زنگ نمی‌زند و در مجاورت هوا کدر نمی‌شود. البته با برخورد مداوم به اشیای دیگر روی سطح آن خطوط بسیار ریزی شکل می‌گیرد که با نام پتینه شناخته می‌شود.
طلا چیست و انواع آن کدام است؟
طلا یک فلز گران‌بهای طبیعی با رنگ زرد روشن و قابلیت چکش‌خواری بالاست. از آنجا که طلای 24 عیار بسیار نرم است و برای ساخت ابزار زینتی مقاومت کافی ندارد، در کارگاه‌ها با فلزات دیگر ترکیب می‌شود. دقیقا همین‌جا لازم است بدانید عیار طلا چیست. با خواندن این مطلب تفاوت درصد طلای خالص در آلیاژها را متوجه می‌شوید.
طلای زرد
طلای زرد در ساخت زیورآلات کاربرد دارد. در استاندارد رایج طلاسازی ایران طلای 18 عیار از 750 قسمت طلای خالص و 250 قسمت آلیاژ مثل مس و نقره تشکیل می‌شود. مس به استحکام قطعه کمک می‌کند و نقره تعادل رنگ زرد طبیعی را حفظ می‌کند.
طلای سفید
طلای سفید یک عنصر طبیعی مجزا نیست. آلیاژی از طلای زرد با فلزات سفیدرنگ را طلای سفید می‌گویند. برای ساخت طلای سفید طلای زرد با پالادیوم، نیکل، منگنز یا نقره ترکیب می‌شود تا رنگ زرد طلا خنثی شود. از آنجا که رنگ نهایی این آلیاژ هنوز هاله‌ای از زردی یا خاکستری کدر دارد، لایه‌ای از رودیوم هم به ضخامت چند میکرون روی آن آبکاری می‌شود. اگر مقاله طلای سفید چیست را بخوانید به شکل کامل‌تری درباره ترکیبات ساخت این آلیاژ و ماندگاری رنگ آن مطلع خواهید شد.
آیا پلاتین همان طلای سفید است؟
اگر بخواهیم در یک کلمه جواب این سوال را بدهیم، باید بگوییم نه. پلاتین و طلای سفید دو ماده کاملا مستقل با ماهیت‌های متفاوت هستند. رنگ روشن و نقره‌ای‌مانند پلاتین و طلای سفید نباید شما را به اشتباه بیندازد.
دلایل شباهت ظاهری و فرق پلاتین و طلا را می‌توانیم به این شکل بیان کنیم.
- پلاتین یک عنصر طبیعی خالص است اما طلای سفید آلیاژی ترکیبی از چند فلز به حساب می‌آید.
- رنگ سفید پلاتین ذاتی است اما سفیدی طلای سفید ناشی از آبکاری با فلز رودیوم است.
- طلای سفید به مرور زمان روکش رودیوم خود را از دست می‌دهد و رنگ زرد زیرین آن نمایان می‌شود.
- پلاتین با گذشت زمان هیچ‌وقت تغییر رنگ نمی‌دهد و زرد نمی‌شود.
- ساختار اتمی پلاتین با هیچ عیاری از طلا مشترک نیست و فرمول شیمیایی این دو فلز کاملا تفاوت دارد.
تفاوت‌های اصلی پلاتین و طلا
درک فرق پلاتین و طلا کمک می‌کند تا تفاوت‌های بزرگ بین آن‌ها را به‌راحتی متوجه شوید.
تفاوت در وزن و چگالی
چگالی پلاتین حدود 60 درصد بیشتر از آلیاژهای طلای 14 عیار و تقریبا 40 درصد بیشتر از طلای 18 عیار است. اگر دو قطعه انگشتر پلاتین و طلای سفید با ابعاد یکسان را در دو دستتان بگیرید، متوجه می‌شوید که انگشتر پلاتین وزن بیشتری دارد. وزن و چگالی بالا به جواهر استحکام فیزیکی بالایی می‌دهد. خریدارانی که موقع خرید انگشتر طلا مردانه به معیارهایی مثل وزن اهمیت می‌دهند، باید به این نکته توجه کنند.
تفاوت در دوام و مقاومت به خراش
پلاتین به عنوان یک فلز انعطاف‌ناپذیر و چکش‌خوار سخت شناخته می‌شود. هنگامی که طلای زرد یا سفید دچار خط و خش می‌شود، مقداری از جرم فلز در مقیاس میکروسکوپی کنده شده و از وزن آن آب می‌رود. اما هنگامی که سطح پلاتین خراش برمی‌دارد، مولکول‌های فلز جابه‌جا می‌شوند. بدون آنکه جرمی از دست برود. به همین دلیل چنگک‌های پلاتینی که برای نگه داشتن سنگ‌های الماس به کار می‌روند، در گذر زمان کمتر ساییده می‌شوند.
تفاوت در قیمت؛ پلاتین گران‌تر است یا طلا؟
پاسخ به این که پلاتین گران‌تر است یا طلا به وزن قطعه‌ها و اجرت ساخت و بقیه عوامل بستگی دارد. در بازارهای جهانی گاهی بهای هر گرم طلای خام بالاتر از پلاتین معامله است اما یک قطعه جواهر پلاتین تمام‌شده تقریبا گران‌تر از نمونه طلای مشابه است. اینجا منظورمان دو قطعه با ابعاد یکسان است.
چگالی پلاتین بالاتر است. یعنی برای ساخت قطعه‌ای با ابعاد یکسان به گرم بیشتری از فلز نیاز است. عیار پلاتین 95 درصد است اما طلای 18 عیار تنها از 75 درصد طلای خالص تشکیل شده است. نقطه ذوب پلاتین بالاست و سختی کار با آن باعث می‌شود اجرت ساخت کارگاهی تا دو برابر بیشتر از طلا باشد.
شاید ندانید اما استخراج و تصفیه پلاتین به مراتب دشوارتر و میزان سالانه استخراج آن 30 برابر کمتر از طلا تخمین زده می‌شود. منظورمان از این حرف‌ها این نیست که طلا از پلاتین ارزان‌تر است. نشان به آن نشان که هر اونس جهانی طلا معمولا دو تا سه برابر بیشتر از هر اونس جهانی پلاتین معامله می‌شود.
تفاوت در حساسیت‌زایی و مناسب بودن برای پوست حساس
فرق پلاتین و طلا در این بخش زیاد است. تکلیف پلاتین مشخص است و معمولا آلرژی پوستی ایجاد نمی‌کند. از طرفی بسیاری از سازنده‌ها برای تولید طلای سفید تجاری از آلیاژ نیکل استفاده می‌کنند. با این کار هم رنگ سفید ایجاد می‌شود و هم هزینه تولید کاهش پیدا می‌کند. اتفاقا همین نیکل شایع‌ترین عامل بروز حساسیت پوستی در استفاده از زیورآلات است. افرادی که پوست حساسی دارند، موقع انتخاب جواهرات روزمره باید ترکیب فلز را بررسی کنند. برای خانم‌هایی که قصد خرید انگشتر طلا زنانه دارند و پوست حساسی دارند، انتخاب طلای زرد یا طلای سفید بدون نیکل گزینه‌ای بهتر است.
تفاوت در نگهداری و مراقبت
طلای سفید به نگهداری دوره‌ای مداوم نیاز دارد. لایه آبکاری رودیوم روی آن معمولا بعد از 12 تا 18 ماه پاک می‌شود. زیورآلات با رفتن روکش باید دوباره در کارگاه طلاسازی آبکاری شوند تا عین روز اول براق بمانند. اما پلاتین به هیچ لایه آبکاری نیاز ندارد و رنگش عوض نمی‌شود.
پلاتین یا طلا، کدام برای خرید جواهرات مناسب‌تر است؟
فاکتورهای مهم برای انتخاب بین این دو گزینه را باید بررسی کنیم.
- هدف خرید و نقدشوندگی: طلا نقدشوندگی بالایی دارد و زمانی به عنوان طلای دست‌دوم به فروش می‌رسد. اما فروش پلاتین به خاطر نبود مشتری دست‌به‌نقد و فرمول فروش مشخص راحت نیست.
- سبک زندگی و کاربری روزمره: برای افرادی که مشاغل فیزیکی دارند یا دست آن‌ها مدام در معرض مواد شوینده و آب است، پلاتین گزینه بهتری است. در این حالت مقاومت جواهر اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
- بودجه و هزینه تمام‌شده: طلا همیشه طلا می‌ماند و به همین خاطر از هر فلز دیگری گران‌تر است. اگر در تدارک مراسم عقد یا عروسی هستید، می‌توانید صفحه مربوط به خرید ست حلقه طلا زنانه و مردانه را بررسی کنید.
- حلقه‌های نگین‌دار: پلاتین بهترین بستر فیزیکی برای نشاندن سنگ‌های الماس و برلیان گران‌قیمت است. چنگک‌های آن نمی‌شکنند و در ضربات روزمره آسیب نمی‌بینند. پلاتین برای خرید حلقه ازدواج زنانه با طراحی تک‌نگین ظریف می‌تواند مقاومت بیشتری داشته باشد.
نحوه تشخیص پلاتین از طلای سفید
برای تفکیک فرق پلاتین و طلای سفید چند راهکار ساده وجود دارد.
- بررسی نشانه‌ها و کدهای حک‌شده روی بدنه: اولین و مطمئن‌ترین راه دیدن حروف اختصاری داخل رکاب است. قطعات طلا با حروف یا اعداد خلوص نشانه‌گذاری می‌شوند. در پلاتین کدهایی متفاوت مثل PT یا 900 و 950 درج می‌شود. بهتر است همین الان مقاله کد طلا نشانه چیست را مطالعه کنید.
- تست وزن نسبی در دست: با قرار دادن یک قطعه پلاتینی در یک دست و یک قطعه طلای سفید هم‌اندازه در دست دیگر سنگینی محسوس پلاتین احساس می‌شود.
- آزمون واکنش به خط و خش: روی طلای سفید بعد از برخورد با لبه‌های تیز فلزی خط و خش عمیق ایجاد می‌شود. همین آزمایش روی پلاتین نهایتا به یک خط و خش ساده منجر خواهد شد.
- ارزیابی در مغازه و مراکز کارشناسی معتبر: برای قطعاتی که کد ندارند، استفاده از سنگ محک و اسیدهای مخصوص پلاتین یا طلای سفید در حضور کارشناس الزامی است. نحوه تشخیص طلا از بدل کمک می‌کند مراقب پولتان باشید.
اشتباهات رایج درباره پلاتین و طلا
باورهای غلط زیادی درباره ارزش تجاری و ویژگی‌های فنی وجود دارد.
- پلاتین ضدخش است: این باور درست نیست. پلاتین مثل هر فلز دیگری خط می‌افتد اما جرم آن کنده نمی‌شود و با پولیش دوره‌ای قابل ترمیم است.
- طلای سفید نوعی طلای خاص استخراج‌شده از معدن است: طلا فقط به رنگ زرد استخراج می‌شود و رنگ سفید همیشه حاصل ترکیب با عناصر دیگر ایجاد می‌شود.
- پلاتین به دلیل گرانی در خرید هنگام فروش نیز سودآورتر است: پلاتین بازار دست‌دوم خوبی ندارد و اغلب خریداران آن در زمان فروش با افت ارزش نسبت به قیمت خرید اول مواجه می‌شوند.
- طلای سفید به مرور زمان به طلای زرد تبدیل می‌شود: طلای سفید تغییر ماهیت نمی‌دهد. با رفتن لایه سفید رودیوم رنگ طبیعی آلیاژ زرد مایل به کدر در زیر آن آشکار می‌شود.
- پلاتین همان پلاتینوم و طلای سفید است: پلاتین و پلاتینوم دو واژه برای یک عنصر واحد هستند اما هیچ ارتباطی با طلای سفید ندارند.
جمع‌بندی
پلاتین و طلا هر دو فلزاتی ارزشمند با ساختار و کاربردهای مشخص هستند. برای آنکه به طور خلاصه فرق پلاتین و طلا را بیان کنیم باید بگوییم پلاتین ماده‌ای خالص، بادوام، سنگین و بدون حساسیت برای کاربردهای مادام‌العمر است. طلا گزینه‌ای با رنگ‌های متنوع و نقدشوندگی بالا است. بررسی دقیق نشانه‌ها و وزن قطعات همراه با در نظر گرفتن سبک استفاده شخصی به شما کمک می‌کند تا بین طلا و پلاتین گزینه مورد نظر را پیدا کنید.
منبع: دیجی‌کالا مگ