موج جدیدی از ویدئوهای تبلیغاتی فضای مجازی را پر کرده است که به ما میگویند با هزینهای اندک، میتوانیم خلأ انسانی زندگیمان را پر کنیم. نمونهاش گزارش آتلانتیک است که میگوید در نیویورک، با پرداخت ۳۰ دلار میتوانید بلیت ورود به میهمانیهایی را بخرید که به جای تنهایی، قرار است با موسیقی و پذیرایی و کمی بازی، برایتان ارتباط انسانی تولید کنند. یعنی اگر آخر هفتهها تنها هستید و دلتان میخواهد با کسی دو کلمه حرف بزنید، به جای اصرار و منتکشی از این و آن، فقط کافی است دستتان را داخل جیب مبارکتان ببرید و برای خرید دوست جدید بلیت تهیه کنید! وضعیتی که با توجه به ارتباطات امروزی ممکن است بهزودی در ایران خودمان هم فراگیر شود.
جدایی کاربر از گوشی
اگر نمیتوانید با آدمها معاشرت کنید، فقط کافی است برایش پول پرداخت کنید! این شعار تبلیغاتی تیون، یکی از تازهواردان حرفه جدید جامعهسازی است؛ یعنی همان بچههایی که قبلاً در دانشگاه مسئول انجمن بودند و حالا تصمیم گرفتهاند معاشرت را هم به یک بیزینس تبدیل کنند. تیون امیدوار است بتواند نسلی را که سالهاست در دنیای مجازی نفس میکشند، از گوشیهایشان جدا کند؛ البته اگر بتواند. چون وقتی خبرنگار نیویورک تایمز برای تهیه گزارش به یکی از میهمانیهایی رفت که قرار بود دورهمی و معاشرت واقعی آدمها باشد با صحنهای مواجه شد که در آن، بیشتر میهمانها هنوز سرشان توی گوشیهایشان بود و آداب معاشرت را از یاد برده بودند.
اما تیون با اعتمادبهنفس به خبرنگار قول داد دو ساعت دیگر، این میهمانی شکل آدمواری پیدا کند.
جالب اینجاست که این میهمانیها برای تبدیل شدن به شکل و شمایل آدمواری، نیازمند اسپانسرند و مثلاً در همین میهمانی تیون، برندهایی مثل «تیندر» هم حضور داشتند تا مطمئن شوند اگر قرار است دوستیتان را بخرید، آن را از طریق یک اپلیکیشن درست تهیه کنید! طبیعی هم هست چون بالاخره ما در جهانی زندگی میکنیم که در آن شاخصهای معاشرت در ۳۰ سال گذشته بیش از ۱۰درصد سقوط کرده است.
آتلانتیک مینوسد در سال ۲۰۲۳، فقط ۴درصد از آمریکاییها میهمانی داشتهاند؛ یعنی ۹۶درصد جامعه، در همان تنهایی دیجیتال خودشان غرق شدهاند.
الن کاشینگ به عنوان نویسنده مقاله وضعیت را اینطور خلاصه کرده که همه عاشق میهمانی رفتن هستند، اما هیچکس دلش نمیخواهد میهمانی برگزار کند! چون آنها مثل ما باور ندارند که میهمان حبیب خداست و روزیاش را با خودش میآورد؛ آنها میدانند میهمانی رفتن یعنی تفریح، اما میهمانی دادن یعنی درگیری با خرید خوراکی، مدیریت آدمهای عجیب و غریب و درنهایت، شستن ظرفها! برای همین کسی مثل تیون، از همین شکاف میان نیاز به معاشرت و تنبلی معاشرت کردن، پول درمیآورد.
آنها به ما چیزی را میفروشند که همیشه داشتهایم اما بلد نیستیم چطور از آن استفاده کنیم: یک دورهمی و دیدار باکیفیت؛ که البته، باید قبلاً بابتش فاکتور گرفته باشید.
دوستی با چاشنی تبلیغات
این بازار تازه را «اقتصاد دنیای واقعی» مینامند و این یعنی ما در حال ورود به دورانی هستیم که میخواهند ما را به زور از پشت صفحههای نمایش، به دنیای واقعی برگردانند؛ غافل از اینکه این دنیای واقعی، نسخه بهروزرسانیشدهای از همان دنیای آنلاین است با این تفاوت که این بار تبلیغات به جای گوشی، در لیوان نوشیدنی و روی میز بازی شما ظاهر میشوند.
سادهتر بگویم شرکتهایی مثل «پای» یا «آنبرند» نقش واسطه این تجارت را بازی میکنند؛ آنها برندها را به میهمانیها میآورند تا از همان فرصتی که مردم برای فرار از فناوری پیدا کردهاند، برای تبلیغات استفاده کنند. آن هم با این منطق که اگر یک محصول را در یک میهمانی جلو چشمتان بگذارند، احتمال اینکه آن را فراموش کنید، خیلی کمتر از زمانی است که در اینستاگرام از کنارش رد میشوید.
اما اینجا یک پارادوکس بزرگ وجود دارد. ما به میهمانی میرویم تا از گوشیها خلاص شویم، اما همان میهمانی هم باید در شبکههای اجتماعی دیده شود تا بتواند هزینههایش را تأمین کند.
در یکی از برنامههای بارمر، با اینکه تابلوها به میهمانان یادآوری میکردند که: «در لحظه زندگی کنید» اما تماشای مردی که دوربینش را روی سهپایه گذاشته بود تا لحظه زندگی کردنش را ثبت کند، نشان میداد ما حتی وقتی سعی میکنیم در لحظه باشیم هم، باز نگران این هستیم که بقیه چطور باید این لحظه را تماشا کنند!
آیا میتوان جامعه را هم خرید؟
بیایید کمی واقعبین باشیم. برگزارکنندگان این میهمانیها مدعیاند هدفشان صرفاً فروختن بلیت یا جذب اسپانسر نیست و اتفاقاً میخواهند جای خالی نهادهایی را پر کنند که زمانی، چسب اصلی جامعه بودند.
صافی عزیز، به عنوان یکی دیگر از همین جامعهسازان تماموقت، معتقد است وقتی جامعهای تصور کند پیوندهای سنتی دیگر نمیتوانند بهانهای برای دورهمی باشند، باید به سراغ علاقههای مشترک رفت تا بلکه این خلأ یک جوری پر شود.
با این حال، مرزی باریک و حیاتی میان میهمانی پولی و اجتماع واقعی وجود دارد. خودمانیم اما دوستی و معاشرت کالایی نیست که بتوان آن را مثل یک بسته سرگرمی بستهبندیشده، سفارش داد و با اطمینان کامل از کیفیت آن تحویل گرفت، چون جوهره اصلی یک پیوند انسانی، گاهی اوقات در همان بخشهای ناخوشایند نهفته است. در جایی که مجبور میشویم با کسی که چندان باب میلمان نیست کنار بیاییم یا در برنامهای شرکت کنیم که حوصلهمان را سر میبرد و یا برای حفظ یک رابطه، از خودمان کوتاه بیاییم.
اعتماد و حس تعلق، محصول همین اصطکاکها و چالشهای کوچک است، نه صرفاً نتیجه خرید یک بلیت و دریافت یک لیوان یادگاری! اما انصافاً از این طرف شاید جامعهسازهای حرفهای نتوانند به تنهایی دردهای عمیق تنهایی مدرن را درمان کنند، اما دستکم یک بهانه برای خروج از انزوای خانگی فراهم میکنند. حتی اگر کسی در این قرارها، دوست جدیدی پیدا نکند، باز هم به این دلیل که از چهاردیواری اتاقش بیرون آمده و چند ساعتی با دنیای بیرون روبهرو شده، یک پیروزی کوچک است. بنابراین شاید همین قدم اول، خودش یک غنیمت باشد، اما امیدواریم روزی نرسد که برای حفظ یک دوستی ساده، مجبور شویم اشتراک ماهانه بخریم!
