حضور نظامی آمریکا در کشورهای مختلف جهان، این روزها بیش از گذشته با اعتراض و مخالفت روبه‌رو شده است. از اردن و بلغارستان تا ژاپن و استرالیا، صدای مخالفان پایگاه‌های آمریکایی بلندتر از همیشه به گوش می‌رسد.
از ۵ میلیارد تا ۱۵ میلیارد دلار؛ این برآوردی است از خسارت‌ها و تخریب‌هایی که حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا در غرب آسیا به بار آورده است. رقمی قابل‌توجه که بازسازی این پایگاه‌ها و بازگشت آن‌ها به شکل و مقیاس پیشین را با سوال‌های زیادی روبه‌رو کرده است. با این حال، غرب آسیا تنها منطقه‌ای نیست که آمریکا در آن پایگاه‌های نظامی ایجاد کرده است.
حضور گسترده نظامی ایالات متحده در نقاط مختلف جهان، طی دهه‌های گذشته، یکی از شاخصه‌های اصلی سیاست خارجی این کشور بوده است. حضوری که از پایگاه‌های بزرگ و مجهز، موسوم به «آمریکاهای کوچک»، تا تأسیسات راداری و پشتیبانی در کشورهای مختلف ادامه داشته است.
بر اساس گزارشی که وب‌سایت پولیتیکو در سال ۲۰۱۵ منتشر کرد، آمریکا نزدیک به ۸۰۰ پایگاه نظامی در بیش از ۷۰ کشور و قلمرو خارجی در اختیار داشته است.
اما در یک سال گذشته، به‌ویژه از زمان آغاز جنگ رمضان، اعتراض‌ها به حضور این پایگاه‌ها در برخی کشورهای میزبان افزایش یافته است. اعتراض‌هایی که دلایل و انگیزه‌های متفاوتی دارند و نشان از ترک برداشتن ابهت خارجی این کشور دارد. در ادامه تعدادی از این اعتراض‌ها را بررسی می‌کنیم.
اردن
در جریان جنگ رمضان و ماه‌های پس از آن، پایگاه‌های نظامی آمریکا در اردن بارها هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند. در پی این حملات، به گزارش نیویورک‌تایمز، صدها تن از چهره‌های سیاسی، حقوقی و دیگر شخصیت‌های سرشناس اردنی در اقدامی کم‌سابقه، با امضای نامه‌ای سرگشاده خواستار خروج نیروهای آمریکایی از خاک کشورشان شدند.
در بخشی از این نامه آمده است: «ما معتقدیم که حضور آنان [پایگاه‌های آمریکایی]، اردن را در معرض خطرات امنیتی، سیاسی و اقتصادی قرار می‌دهد که هیچ‌گونه منفعت ملی‌ای برای کشورمان در پی ندارد. این حضور همچنین احتمال کشیده شدن اردن به یک درگیری منطقه‌ای را افزایش می‌دهد که کشور ما هیچ نقشی در آن ندارد.»
جلسه پارلمان اردن در همان مقطع نیز به‌خوبی نشان داد که حضور نظامیان آمریکایی تا چه اندازه به موضوعی حساس و خشم‌برانگیز در این کشور تبدیل شده است. هنگامی که یکی از نمایندگان مجلس، پیشنهاد کرد نمایندگان به مناسبت کشته شدن سربازان آمریکایی در خاک اردن به ایالات متحده تسلیت بگویند، با اعتراض شدید دیگر نمایندگان روبه‌رو شد. یکی از آن‌ها حتی ارتش آمریکا را به کشتن کودکان، زنان و سالمندان متهم کرد.
این اعتراض‌ها در شرایطی مطرح می‌شد که به گزارش نیویورک‌تایمز، دولت اردن پیش‌تر نیز افرادی را به دلیل انتقاد از عملکرد خود و حتی مواضع متحدانش تحت پیگرد قانونی قرار داده بود. از سوی دیگر، ظاهرا رسانه‌های اردنی اجازه انتشار متن نامه سرگشاده را نداشتند و امضاکنندگان آن نیز با خطر بازداشت و زندانی شدن روبه‌رو بودند.
بلغارستان
در روستای «بِزمِر» بلغارستان، با حدود هزار نفر جمعیت، حضور هواپیماهای نظامی سال‌هاست که به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده است. پایگاه هوایی بِزمِر یکی از پایگاه‌های نظامی بلغارستان است که نیروهای آمریکایی نیز اجازه استفاده از آن را دارند.
در اوایل مرداد ۱۴۰۵، دولت بلغارستان پیشنهاد استقرار حداکثر ۸ فروند هواپیمای سوخت‌رسان نیروی هوایی آمریکا (استراتوتانکر) و ۲۵۰ نیروی نظامی این کشور را در پایگاه بِزمِر مطرح کرد. پیشنهادی که به تصویب پارلمان نیز رسید. اما این تصمیم با مخالفت ساکنان منطقه روبه‌رو شد.
به گزارش الجزیره، تنها در فاصله ۲ روز، اهالی بِزمِر و روستاهای اطراف بیش از سه هزار امضا در مخالفت با این استقرار جمع‌آوری کردند و در اعتراض به آن، دست به تجمع‌های مسالمت‌آمیز زدند.
نگرانی اصلی مردم این بود که روستایشان به بخشی از جنگ علیه ایران تبدیل شود. آن‌ها هفته‌ها نگران آن بودند که استقرار هواپیماهای آمریکایی، منطقه محل زندگی‌شان در جنوب‌شرقی بلغارستان را به هدفی برای حملات تلافی‌جویانه ایران تبدیل کند.
سرانجام، در اواخر مرداد خبری منتشر شد که تا اندازه‌ای از نگرانی ساکنان منطقه کاست: دو فروند هواپیمای سوخت‌رسان نیروی هوایی آمریکا پایگاه هوایی بِزمِر را ترک کردند. شهردار این روستا به الجزیره گفته بود: «زمانی که ساکنان متوجه شدند هواپیماهای سوخت‌رسان منطقه را ترک کرده‌اند، شور و حال خاصی در بزمِر حاکم شد.»
یونان
در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، به گزارش رویترز، بیش از هزار نفر در آتن، در اعتراض به حملات نظامی علیه ایران، به سمت سفارتخانه‌های ایالات متحده و اسرائیل راهپیمایی کردند. این تجمع با حضور گسترده معترضان برگزار شد و منابع پلیس شمار شرکت‌کنندگان را بیش از ۱۳۰۰ نفر اعلام کردند.
معترضان پلاکاردها و بنرهایی در دست داشتند که روی آن‌ها شعارهایی مانند «دست از سر ایران بردارید» و «پایگاه سودا را تعطیل کنید» نوشته شده بود. پایگاه دریایی سودا، واقع در جزیره کرت، یکی از تأسیسات راهبردی ایالات متحده در شرق دریای مدیترانه به شمار می‌رود و از اهمیت نظامی ویژه‌ای برای نیروهای آمریکایی برخوردار است.
استرالیا
در ۲۹ تیر ۱۴۰۵، حدود ۳۰۰ نفر در استرالیا در اعتراض به فعالیت‌های مرکز نظامی مشترک استرالیا و آمریکا، موسوم به «پاین‌گپ»، در نزدیکی شهر آلیس اسپرینگز تجمع کردند. بسیاری از معترضان برای شرکت در این گردهمایی از ایالت‌های دیگر استرالیا به این منطقه سفر کرده بودند. این تجمع، بزرگ‌ترین اعتراض برگزارشده در مقابل این تأسیسات محرمانه از سال ۱۹۸۷ تاکنون توصیف شده است.
مرکز پاین‌گپ در نزدیکی آلیس اسپرینگز قرار دارد و تأسیساتی مشترک میان استرالیا و ایالات متحده است. این مرکز از طریق شبکه‌ای از ماهواره‌های نظارتی در سراسر جهان، اطلاعات جمع‌آوری می‌کند. سال‌هاست که به دلیل نحوه استفاده از این اطلاعات و نقش آن در عملیات نظامی آمریکا، این پایگاه با انتقاد و جنجال روبه‌رو بوده است.
معترضان خواستار تعطیلی این مرکز و بازگرداندن زمین‌های آن به مردم بومی بودند. آن‌ها همچنین به استفاده از خاک استرالیا برای پیشبرد اهداف نظامی آمریکا اعتراض داشتند. یکی از شرکت‌کنندگان در تجمع در این‌باره گفت: «ما به آن‌ها اجازه می‌دهیم از سرزمین ما، این دارایی راهبردی، برای ارتکاب برخی از بدترین جنایاتی که تاکنون شاهد بوده‌ایم، استفاده کنند.»
انگلستان
در بریتانیا نیز اعتراض‌ها به حضور و استفاده از پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاک این کشور، در چندین نوبت برگزار شد. برای مثال، در ۱۶ فروردین ۱۴۰۵، پلیس بریتانیا ۱۳ معترض را در نزدیکی پایگاه هوایی لیکنهیث بازداشت کرد. پایگاهی متعلق به نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا که در اختیار نیروهای آمریکایی نیز قرار دارد.
این فعالان به استفاده احتمالی از پایگاه لیکنهیث به‌عنوان مبدأ پرواز هواپیماهای آمریکایی مشارکت‌کننده در جنگ علیه ایران اعتراض داشتند.
در ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز ده‌ها نفر در نزدیکی پایگاه هوایی فیرفورد در منطقه گلاسترشر، در اعتراض به استفاده آمریکا از این تأسیسات برای عملیات نظامی علیه ایران تجمع کردند. این تظاهرات به دعوت کمپین خلع سلاح هسته‌ای برگزار شد و حدود ۲۰۰ نفر در آن شرکت کردند. معترضان با در دست داشتن پلاکاردها و تصاویری از کودکانی که در جریان درگیری‌ها کشته شده بودند، خیابان‌های اطراف پایگاه را پر کردند. پایگاه فیرفورد از زمان آغاز درگیری‌ها در جنگ رمضان، میزبان بمب‌افکن‌های آمریکایی بوده است.
اعتراض‌ها به این پایگاه‌ها در ماه‌های بعد نیز ادامه یافت. در ۱۱ آبان ۱۴۰۵، به گزارش بی‌بی‌سی، گروهی از معترضان ضدجنگ خود را با زنجیر و قفل‌های محکم به یک خودرو و به یکدیگر در مقابل ورودی پایگاه هوایی لیکنهیث متصل کردند. آن‌ها که از حدود ساعت ۶:۳۰ صبح در محل حضور یافته بودند، خواستار تعطیلی پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاک بریتانیا شدند و معتقد بودند چنین اقدامی می‌تواند به مشارکت این کشور در درگیری‌های خاورمیانه پایان دهد.
ژاپن
در ۱۶ مهر ۱۴۰۵، حدود ۱۰۰ معترض ژاپنی در برابر سفارت ایالات متحده در توکیو تجمع کردند و در اعتراض به «خشونت سربازان آمریکایی» شعار دادند. این تجمع در پی انتشار خبر قتل احتمالی زنی به دست یکی از تفنگداران دریایی آمریکا برگزار شد.
وقوع جرایمی مانند تجاوز، ضرب‌وجرح، تصادف و فرار از صحنه، و رانندگی در حالت مستی از سوی نیروهای نظامی آمریکا، سال‌هاست که در جزیره اوکیناوا به اعتراض‌های گسترده‌ای دامن زده است. این جزیره در جنوب ژاپن، میزبان حدود ۷۰ درصد از تأسیسات نظامی آمریکا در این کشور است.
پلیس ژاپن دو روز پیش از این اعتراضات اعلام کرده بود که یک تفنگدار دریایی ۲۰ ساله آمریکایی مستقر در اوکیناوا را به ظن قتل زنی ۳۹ ساله در هتلی در شهر ناها و سرقت کیف پول او بازداشت کرده است.
معترضان در این تجمع پلاکاردهایی با شعارهایی چون «دیگر خشونت سربازان آمریکایی بس است» و «اوکیناوا شهربازی شما نیست!» در دست داشتند. آن‌ها همچنین با سردادن شعار «ما در اوکیناوا نیازی به پایگاه‌های آمریکا نداریم»، مخالفت خود را با حضور نظامی آمریکا در این جزیره اعلام کردند.
این اعتراض‌ها در هفته‌های بعدی هم ادامه یافته‌اند.
و در پایان
این مقاله را با این سخن رهبر شهید در تاریخ ۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ به پایان می‌رسانیم: «امروز جهان در آستانه‌ی یک نظم جدید است؛ یک نظم بین‌المللی جدید در پیش است برای دنیا، در مقابل نظم دوقطبی‌ای که بیست و چند سال پیش بود ــ آمریکا و شوروی؛ غرب و شرق ــ و در مقابل نظم تک‌قطبی‌ای که بوش پدر بیست و چند سال پیش اعلام کرد.
بعد از خراب شدن دیوار برلین و از بین رفتن دستگاه مارکسیستی دنیا و حکومت‌های سوسیالیستی، بوش گفت امروز دنیا، دنیای نظم نوین جهانی، نظم تک‌قطبی آمریکا است؛ یعنی آمریکا در رأس دنیا قرار دارد. او البتّه اشتباه می‌کرد؛ بد فهمیده بود. از همان بیست سال قبل، بیست و چند سال قبل تا امروز روزبه‌روز آمریکا ضعیف‌تر شده؛ روزبه‌روز ضعیف‌تر شده؛ هم در درون خودش و در سیاست‌های داخلی‌اش، هم در سیاست‌های خارجی‌اش، هم در اقتصادش، هم در امنیّتش، در همه‌ی چیزها آمریکا از بیست سال پیش تا امروز ضعیف‌تر شده، لکن به هر حال امروز دنیا در آستانه‌ی یک نظم جدید است.»