سلامت روان جامعه زیر فشار هم‌زمان تورم، ناامنی اقتصادی، نگرانی از آینده و بلاتکلیفی‌های سیاسی و اجتماعی قرار گرفته است؛ شرایطی که به گفته رئیس سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره کشور، می‌تواند در بلندمدت به فرسودگی روانی و بروز مشکلات جسمانی و خانوادگی منجر شود.
به گزارش خبرفوری، در این میان، افزایش هزینه‌های مشاوره و نبود پوشش بیمه‌ای مناسب، دسترسی بخشی از مردم به خدمات تخصصی را دشوار کرده است.
علیرضا آقایوسفی، رئیس سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره کشور در گفتگو با ایلنا، با هشدار درباره نزدیک‌شدن جامعه به نقطه اضطرار در حوزه سلامت روان، تأکید کرده است که پیشگیری از آسیب‌های روان‌شناختی باید جدی‌تر گرفته شود؛ چراکه تعلل در این زمینه می‌تواند در آینده هزینه‌های سنگین‌تری به خانواده‌ها و نظام درمان تحمیل کند.
تورم؛ مانعی در برابر دریافت خدمات روان‌شناسی
یکی از چالش‌های مهم در حوزه سلامت روان، فاصله میان نیاز مردم به خدمات تخصصی و توانایی مالی آن‌ها برای پرداخت هزینه‌های درمان است. به گفته آقایوسفی، بدون انجام پژوهش‌های دقیق نمی‌توان درباره میزان افزایش مراجعه مردم به روان‌شناسان در مقایسه با سال‌های گذشته اظهارنظر قطعی کرد؛ اما فشارهای روانی شدید می‌توانند در میان‌مدت و بلندمدت پیامدهایی مانند اضطراب، افسردگی، تعارضات زناشویی و مشکلات جسمانی ایجاد کنند.
از سوی دیگر، تورم و افزایش هزینه‌های زندگی قدرت خرید خانوارها را کاهش داده است. خدمات روان‌شناسی نیز به گفته او تحت پوشش بیمه‌های پایه قرار ندارند و همین مسئله ممکن است مانع مراجعه افرادی شود که به کمک تخصصی نیاز دارند.
این وضعیت، یک تناقض جدی ایجاد می‌کند: در شرایطی که فشارهای اقتصادی و اجتماعی می‌توانند نیاز به خدمات روان‌شناختی را افزایش دهند، هزینه دریافت همین خدمات امکان دسترسی به آن‌ها را محدود می‌کند.
آقایوسفی همچنین به دشواری تأمین هزینه‌های مراکز مشاوره اشاره کرده است. به گفته او، درآمد یک روان‌شناس پس از کسر هزینه‌هایی مانند اجاره، مالیات، قبوض و دستمزد کارکنان، لزوماً برای اداره یک مرکز کافی نیست. بنابراین، مسئله تنها توان پرداخت مردم نیست، بلکه پایداری اقتصادی ارائه خدمات روان‌شناسی نیز اهمیت دارد.
طرح بیمه خدمات روان‌شناسی در انتظار تصمیم‌گیری
رئیس سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره کشور، استفاده از ظرفیت بیمه‌ها را یکی از راهکارهای اصلی برای گسترش دسترسی مردم به خدمات سلامت روان می‌داند. به گفته او، طرحی برای بیمه‌شدن این خدمات تدوین و به شورای مرکزی سازمان ارائه شده است؛ طرحی که در صورت تصویب و دریافت مجوزهای لازم، می‌تواند با تدوین دستورالعمل‌های درمانی استاندارد و اجرای آزمایشی، مسیر ورود خدمات روان‌شناسی به پوشش بیمه‌ای را هموار کند.
آقایوسفی گفته است حدود چهار ماه از ارائه این طرح گذشته، اما هنوز تصمیم نهایی درباره آن گرفته نشده است. او تأکید دارد که با توجه به شرایط تورمی، بررسی و تصویب این برنامه باید با فوریت بیشتری دنبال شود.
در کنار بیمه، استفاده از ظرفیت کارخانه‌ها و شرکت‌های بزرگ نیز به‌عنوان راهکاری برای حمایت از سلامت روان کارکنان مطرح شده است. بر این اساس، بنگاه‌های اقتصادی می‌توانند با دریافت مجوزهای لازم، روان‌شناس استخدام کنند یا با مراکز مشاوره همکاری داشته باشند تا کارگران و خانواده‌هایشان دسترسی آسان‌تری به خدمات تخصصی پیدا کنند.
بلاتکلیفی؛ عاملی برای تشدید اضطراب
یکی از محورهای مهم این هشدار، تأثیر وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بر سلامت روان مردم است. آقایوسفی می‌گوید ابهام درباره آینده و ناتوانی در برنامه‌ریزی برای زندگی، از عوامل مهم ایجاد اضطراب به شمار می‌رود. وقتی افراد هم‌زمان با تهدیدهای بیرونی و نیازهای روزمره روبه‌رو هستند، ممکن است فشار روانی طولانی‌مدتی را تجربه کنند.
به گفته او، استرس مزمن می‌تواند آستانه تحمل افراد را کاهش دهد و زمینه تشدید اختلافات خانوادگی و زناشویی را فراهم کند. همچنین برخی پیامدهای جسمانی فشارهای طولانی‌مدت، از جمله مشکلات عضلانی و اسکلتی، ممکن است با تأخیر بروز کنند؛ هرچند تعیین ارتباط دقیق میان استرس و هر بیماری به بررسی‌های علمی و پزشکی نیاز دارد.
او درباره ارتباط فشارهای اجتماعی و آسیب‌هایی مانند خشونت و قتل‌های خانوادگی نیز تأکید کرده که بدون آمار رسمی نمی‌توان از افزایش قطعی این جرائم سخن گفت. با این حال، از نگاه او، تضعیف روابط عاطفی و افزایش تنش در خانواده‌ها موضوعی است که باید جدی گرفته شود.
پیشگیری امروز، کاهش هزینه‌های فردا
آقایوسفی معتقد است بی‌توجهی به پیشگیری در حوزه سلامت روان، ممکن است در آینده به افزایش هزینه‌های درمان و گسترش مشکلات اجتماعی منجر شود. از نگاه او، حمایت بیمه‌ای، دسترسی آسان‌تر به مشاوره و فراهم‌کردن خدمات روان‌شناختی در محیط‌های کاری، می‌تواند بخشی از فشار موجود را کاهش دهد.
او در عین حال بر ضرورت واقع‌بینی در مواجهه با شرایط دشوار تأکید کرده است: افراد نمی‌توانند همه تحولات بیرونی را کنترل کنند، اما می‌توانند برای مدیریت زندگی روزمره و کاهش آسیب به خود و اطرافیانشان تلاش کنند.
هشدار درباره نزدیک‌شدن به نقطه اضطرار، بیش از هر چیز بر ضرورت اقدام به‌موقع تأکید دارد؛ اقدامی که بدون حمایت اقتصادی، دسترسی به خدمات تخصصی و سیاست‌گذاری پیشگیرانه، ممکن است به درمان بحران‌هایی محدود شود که پیشگیری از آن‌ها کم‌هزینه‌تر بوده است.