انتشار برخی مصاحبه‌های خیابانی با محوریت پرسش‌های جنسی، الفاظ رکیک و موضوعات خصوصی در شبکه‌های اجتماعی، پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت تولیدکنندگان محتوا و نظارت بر فضای مجازی ایجاد کرده است؛ به‌ویژه آنجا که نوجوانان مقابل دوربین قرار می‌گیرند و محتوای جنجالی در کنار فعالیت تجاری برخی صفحات منتشر می‌شود. آیا برای برخی تولیدکنندگان محتوا، جذب بازدید و افزایش دنبال‌کننده به هر قیمتی، جای مسئولیت فرهنگی و اجتماعی را گرفته است؟
به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک؛ رقابت برای جذب مخاطب در شبکه‌های اجتماعی، گاهی به تولید مصاحبه‌های خیابانی با پرسش‌های خصوصی و شوخی‌های جنسی منجر شده است؛ محتواهایی که با هدف سرگرم‌کردن منتشر می‌شوند، اما تکرارشان می‌تواند مرزهای اخلاقی را کمرنگ کند. حضور نوجوانان در این ویدئوها و بازنشر گسترده آن‌ها، در کنار تعدد دستگاه‌های متولی فضای مجازی، ضرورت پاسخ‌گویی درباره نحوه مواجهه با این روند و نتایج اقدامات انجام‌شده را برجسته می‌کند.
وقتی شوخی‌های جنسی به ابزار جذب مخاطب تبدیل می‌شوند
مصاحبه خیابانی به‌خودی‌خود قالبی نامناسب نیست؛ گفت‌وگو درباره مسائل روز، سبک زندگی و دغدغه‌های اجتماعی می‌تواند محتوایی جذاب تولید کند. مسئله از جایی آغاز می‌شود که پرسش‌های جنسی، ورود به حریم خصوصی و شوخی‌های زننده به ابزار اصلی جلب توجه تبدیل می‌شوند. در برخی از این ویدئوها، ارزش محتوا نه با کیفیت پرسش‌ها، بلکه با میزان جنجالی‌بودن آن سنجیده می‌شود؛ هرچه پاسخ‌ها غیرمنتظره‌تر و موضوعات خصوصی‌تر باشند، شانس دیده‌شدن بیشتر می‌شود.
نوجوانان؛ مخاطب و گاهی سوژه
حضور نوجوانان در برخی مصاحبه‌های خیابانی، حساسیت موضوع را بیشتر می‌کند. نوجوانی که در فضای هیجانی مقابل دوربین قرار می‌گیرد، ممکن است برای همراهی با جمع یا خنداندن مخاطب، مطالبی بگوید که از پیامدهای انتشار عمومی آن آگاه نیست.
رضایت لحظه‌ای برای حضور مقابل دوربین، لزوماً به معنای آگاهی از بازنشر گسترده در آینده نیست؛ محتوایی که در چند دقیقه ضبط می‌شود، ممکن است مدت‌ها در صفحات مختلف باقی بماند. ازاین‌رو، انتخاب موضوع، نحوه طرح پرسش، تدوین و تصمیم به انتشار، به‌ویژه در مورد افراد کم‌سن‌وسال، نیازمند دقت بیشتری است.
حدود ۳۰ دستگاه متولی؛ چرا نتیجه اقدامات روشن نیست؟
در ساختار مدیریت فضای مجازی کشور، حدود ۳۰ دستگاه اجرایی و فرهنگی مسئولیت دارند. این گستردگی زمانی می‌تواند مؤثر باشد که به هماهنگی، تقسیم وظایف روشن و اقدام عملی منجر شود؛ نه اینکه تعدد نهادها، پیگیری مسئولیت‌ها را دشوار کند.
انتشار مکرر محتواهای ناقض حریم خصوصی و رواج شوخی‌های جنسی زننده، ضرورت ارزیابی عملکرد این مجموعه را برجسته می‌کند. وجود ساختارهای قانونی و دستگاه‌های متعدد، به‌تنهایی نشانه موفقیت نیست؛ معیار اصلی، میزان اثرگذاری اقدامات و نحوه مواجهه با تخلفات احرازشده است.
وقتی دستگاه‌های متعددی در این حوزه مسئولیت دارند، باید مشخص باشد هر نهاد چه وظیفه‌ای بر عهده دارد، چه اقداماتی انجام داده و نتیجه عملکرد آن چگونه ارزیابی می‌شود. تعدد متولیان نباید به پراکندگی مسئولیت یا نامشخص‌ماندن نتیجه اقدامات منجر شود.
شورای عالی فضای مجازی؛ سیاست‌گذاری بدون پیگیری کافی نیست
در کنار دستگاه‌های اجرایی و فرهنگی، عملکرد شورای عالی فضای مجازی نیز نیازمند ارزیابی است. سیاست‌گذاری کلان و هماهنگی میان دستگاه‌ها زمانی اثرگذار خواهد بود که اجرای تصمیم‌ها و میزان تحقق اهداف نیز به‌طور مستمر بررسی شود.
باوجود ساختارهای تصمیم‌گیری متعدد، انتظار می‌رود شورای عالی فضای مجازی ، در چارچوب وظایف و اختیارات خود، درباره نحوه پیگیری سیاست‌های مصوب، هماهنگی دستگاه‌ها و ارزیابی نتایج اقدامات، پاسخ روشن‌تری ارائه کنند. صرف تصویب سیاست‌ها یا تعیین وظایف، بدون پیگیری اجرای آن‌ها و بررسی نتیجه، نمی‌تواند معیار موفقیت در مدیریت فضای مجازی باشد.
در عین حال، نظارت مؤثر نباید به برخورد سلیقه‌ای یا محدودکردن بی‌ضابطه فعالیت کاربران منجر شود. وجود مسیر مشخص برای گزارش تخلف، رسیدگی بر اساس ضوابط، تعیین مسئولیت نهادهای مرتبط و ارزیابی شفاف نتایج، از الزامات مدیریت مؤثر این حوزه است. تفاوت‌گذاشتن میان محتوای صرفاً انتقادبرانگیز و موارد ناقض قوانین یا حقوق اشخاص نیز برای جلوگیری از برخوردهای سلیقه‌ای ضرورت دارد.
شبکه‌های اجتماعی ظرفیت بالایی برای سرگرمی، خلاقیت و ارتباط دارند؛ اما رقابت برای دیده‌شدن نباید به عادی‌شدن رفتارهای زننده و نادیده‌گرفتن حریم خصوصی منجر شود. تولیدکنندگان محتوا در برابر آنچه منتشر می‌کنند مسئول‌اند و دستگاه‌های متولی نیز باید درباره عملکرد و نتایج اقدامات خود پاسخ‌گو باشند.