سقوط کم‌سابقه سهام غول‌های فناوری در بازارهای مالی آمریکا، شائبه ترکیدن حباب هوش مصنوعی را تقویت کرده؛ بازاری که با صرف صدها میلیارد دلار زیرساخت، هنوز نتوانسته درآمدی متناسب با هزینه‌های نجومی‌اش خلق کند.
به گزارش قدس آنلاین، سقوط کم‌سابقه سهام غول‌های فناوری و افت ۱۰ درصدی شاخص نزدک در بازارهای مالی آمریکا، شائبه ترکیدن حباب هوش مصنوعی را تقویت کرده است؛ بازاری که با صرف صدها میلیارد دلار زیرساخت، هنوز نتوانسته درآمدی متناسب با هزینه‌های نجومی‌اش خلق کند و سرمایه‌گذاران را به تجدیدنظر واداشته است.
ریزش‌های پیاپی در وال‌استریت و سرخ‌پوش شدن نمادهای پرچمدار فناوری در بورس آمریکا، صرفاً یک افت معمول روزانه یا نوسان موقت بازار به نظر نمی‌رسد؛ بلکه نشانه‌ای از پایان دوره خوش‌بینی مفرط و آغاز مرحله‌ای تازه است که در آن سرمایه‌گذاران دیگر به امید آینده دست به پیش خرید نمی زنند.
در حالی که هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به عنوان موتور پیشران بازارهای مالی عمل می‌کرد، اکنون سایه‌ای از تردید بر سر این فناوری گسترده شده است. پرسش اصلی که حالا در تالارهای بورس مطرح می‌شود، دیگر درباره پتانسیل‌های خیره‌کننده تکنولوژیک نیست، بلکه بر این محور می‌چرخد که آیا مراکز داده عظیم و مدل‌های زبانی پیچیده، واقعاً می‌توانند سودآوری لازم را برای توجیه هزینه‌های جاری خود داشته باشند؟
هم‌زمانی این افت با نوسانات بازار طلا، حساسیت شدید به نرخ بهره فدرال‌رزرو و زمزمه‌های سخت‌گیری‌های قانونی پس از انتخابات، تصویر پیچیده‌ای از آینده بازارهای جهانی پیش رو گذاشته است. برای تحلیل دقیق این وضعیت، به سراغ میلاد یزدان‌پور، تحلیلگر اقتصادی رفته‌ایم تا سناریوهای پیش‌روی بازارهای جهانی را کالبدشکافی کنیم.
زنگ هشدار در بازار سهام
میلاد یزدان‌پور در تشریح وضعیت بازارهای مالی آمریکا اظهار داشت: تالار شیشه‌ای وال‌استریت پس از یک دوره اوج‌گیری تاریخی، ناگهان ترمز برید و شاخص فناوری نزدک تنها ظرف چند هفته، نزدیک به ۱۰ درصد از ارزش خود را از دست داد؛ افتی که در بازار سرمایه حکم یک زنگ خطر جدی را دارد.»
وی افزود: دامنه این ریزش‌ها خیلی زود به سایر بخش‌های بازار هم کشیده شد؛ به طوری که در بدترین روزهای این موج نزولی، شاخص‌های اصلی وال‌استریت مثل نزدک، اس‌اندپی و حتی داوجونز، افت‌های سنگینی بین ۳ تا ۵ درصد را در یک روز تجربه کردند. اگرچه با ورود برخی خریداران بخشی از این افت جبران شد، اما برآیند هفتگی بازار همچنان منفی ماند تا نشان دهد این افت‌ها یک اتفاق مقطعی نیست، بلکه بازار نگران مسائل عمیق‌تری در بنیاد شرکت‌هاست.
شکاف عمیق میان انقلاب فناوری و بازدهی مالی
یزدان‌پور گفت: هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به لکوموتیو رشد بازار سرمایه آمریکا بدل شده بود و شرکت‌های بزرگ فناوری با تزریق مبالغ نجومی به ساخت مراکز داده، خرید تراشه‌های پیشرفته و تقویت زیرساخت‌های محاسباتی کوشیدند دست بالا را پیدا کنند.
وی افزود: اما چالش امروز اینجاست که توسعه این زیرساخت‌ها، هزینه‌های سرمایه‌ای وحشتناکی روی دست شرکت‌ها می‌گذارد؛ هزینه‌هایی که از تأمین برق و انرژی گرفته تا تراشه‌های گران‌قیمت انویدیا و استهلاک مدل‌سازی‌ها را شامل می‌شود.
این تحلیلگر اضافه کرد: در شرایطی که منابع مالی کلانی در این حوزه بلعیده می‌شود، درآمدهای عینی پروژه‌ها هنوز در پله‌های نخست قرار دارد. افزایش درآمد شرکت‌ها اگر همراه با رشد سریع‌تر هزینه‌ها باشد، نه تنها سودآوری نمی‌آورد بلکه جریان نقد آزاد یا همان Free Cash Flow شرکت‌ها را می‌خشکاند و آن‌ها را مجبور به استقراض‌های سنگین می‌کند؛ از همین رو وال‌استریت اکنون به درستی می‌خواهد بداند این سرمایه‌گذاری‌های چندصد میلیارد دلاری، دقیقاً با چه نرخ بازدهی و در چه بازه زمانی به سود خالص و پایدار بدل می‌شوند.
حباب یا واقعیت؛ بیدارباشِ واقع‌گرایانه بازار
یزدان‌پور در پاسخ به این پرسش که آیا واژه حباب برای توصیف این وضعیت وضعیت درستی است، تأکید کرد: باید میان ارزش کاربردی یک فناوری بنیادین با ارزش‌گذاری‌های حبابی در تابلوی بورس تفاوت قائل شد. شکی نیست که هوش مصنوعی نظام تولید، خدمات و بهره‌وری جهان را دگرگون می‌کند، اما این الزاماً به این معنا نیست که همه شرکت‌های سوار بر این موج، در مسیر سودآوری قرار دارند.
وی افزود: وقتی سرعت اوج‌گیری قیمت یک سهم در بورس از توان واقعی بنگاه برای خلق نقدینگی فاصله می‌گیرد، خطر آغاز می‌شود.
وی در ادامه گفت: اصلاح ۱۰ درصدی شاخص به تنهایی به معنای انفجار حباب نیست، بلکه متغیرهایی چون نسبت قیمت به درآمد (P/E)، حاشیه سود عملیاتی و بار بدهی شرکت‌هاست که تعیین‌کننده نهایی به حساب می‌آید. خطر امروز، شکست فناوری نیست؛ بلکه سیلی بیدارکننده واقعیت بر صورت خوش‌بینی‌های افراطی بازار است که اکنون متوجه شده‌اند رشد شرکت‌ها بدون سودآوری واقعی، سرابی بیش نیست.
سایه سنگین نرخ بهره و سیاست‌های پولی
این کارشناس اقتصادی با تأکید بر تأثیر سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی آمریکا خاطرنشان کرد: شرکت‌های حوزه فناوری وابستگی و حساسیت شدیدی به سیاست‌های پولی فدرال‌رزرو دارند. با بالا رفتن نرخ بهره یا سود اوراق خزانه‌داری، ارزش فعلی سودهایی که شرکت‌ها برای سال‌های دور وعده داده‌اند، آب می‌رود و خودبه‌خود ارزش سهام زیر تیغ می‌رود.
وی افزود: از سوی دیگر، همین افزایش نرخ بهره، تأمین مالی پروژه‌های غول‌پیکر مراکز داده را که بسیار سرمایه‌بر هستند، به‌مراتب گران‌تر و سخت‌تر می‌کند که این خود مانعی بزرگ در مسیر توسعه سریع هوش مصنوعی است.
ریسک‌های سیاسی و پیچیدگی‌های استقرار زیرساخت
یزدان‌پور ریسک‌های سیاسی پس از انتخابات اخیر آمریکا را عامل فشار دیگری دانست و تصریح کرد: توسعه سرورها و تأسیسات هوش مصنوعی تشنه انرژی، زمین و مجوزهای قانونی است؛ با زمزمه‌های تشدید قوانین محیط‌زیستی و مصرف انرژی که در دولت‌های جدید مطرح می‌شود، طول دوره اجرای طرح‌ها درازتر و بهای تمام‌شده آن‌ها سنگین‌تر می‌شود که این موضوع به طور مستقیم برآوردهای سودآوری را به هم می‌ریزد.
وی افزود: این بلاتکلیفی‌های قانونی، سرمایه‌گذاران را در اتخاذ تصمیمات بلندمدت مردد کرده است.
معمای سقوط هم‌زمان طلا و سهام
وی درباره معمای افت هم‌زمان طلا و سهام در این بحران توضیح داد: شاید این موضوع در نگاه نخست با نقش سنتی طلا به عنوان پناهگاه امن در تناقض باشد، اما در فشار فروش‌های سنگین وال‌استریت، سهام‌داران بزرگ برای جبران زیان‌های مارجین‌کال و تأمین نقدینگی ضروری خود، دست به فروش طلاهای خود می‌زنند تا نقدینگی مورد نیازشان تأمین شود.
یزدان‌پور اضافه کرد: افزون بر اینکه رشد هم‌زمان ارزش دلار و صعود بازده واقعی اوراق قرضه آمریکا، هزینه فرصت نگهداری طلای فاقد سود دوره‌ای را بالا برده و فشار بر قیمت آن را مضاعف کرده است.
سرنوشت بازارهای جهانی؛ سناریوهای پیش‌رو
یزدان‌پور در تحلیل سناریوهای پیش‌روی بازارهای مالی با رد این فرض که هر تکانه بورس آمریکا لزوماً به رکود جهانی می‌انجامد، اظهار داشت که باید سه مسیر احتمالی را در نظر گرفت.
وی گفت: در خوش‌بینانه‌ترین حالت، اگر غول‌های فناوری بتوانند جریان نقد آزاد خود را حفظ کنند و هزینه‌های زیرساختی به مرور به بهره‌وری تبدیل شود، این واقعه در حد یک اصلاح سالم قیمتی تخلیه خواهد شد و بازار مجدداً روند صعودی خود را باز می‌یابد.
این تحلیلگر افزود: در سناریوی دوم اگر هزینه‌های سنگینِ ایجاد زیرساخت‌های هوش مصنوعی همچنان بدون رشد متناسب درآمدها باقی بماند، فشار بر ارزش سهام تداوم خواهد یافت که به اصلاحی عمیق‌تر در قیمت‌ها می‌انجامد و سرمایه‌ها را به سمت بخش‌های سنتی و امن‌تر بازار کوچ می‌دهد.
یزدان‌پور در ترسیم سناریوی سوم و پرریسک گفت: در نهایت، اگر این بحران بازار سرمایه به دلیل قفل شدن اعتبارات بانکی به بخش واقعی اقتصاد و بازار اشتغال سرایت کند، وضعیتی بحرانی پدید می‌آید که در آن صورت نقشه حرکت طلا و کالاها دستخوش رفتارهای متفاوتی خواهد شد و رکودی دامن‌گیر ایجاد می‌شود که خروج از آن به سادگی ممکن نیست.
وی تأکید کرد: پیام قاطع نوسانات اخیر وال‌استریت این است که دوره چک سفید امضا دادن به پروژه‌های صرفاً آینده‌نگر به سر آمده است؛ بازار اکنون خط‌کش اقتصادی را روی دخل و خرج هوش مصنوعی گذاشته و تا زمانی که شکاف بین امیدهای ماورایی و درآمدهای واقعی ترمیم نشود، تلاطم در بورس‌های جهانی ادامه خواهد داشت.
سرریز موج وال‌استریت به بازارهای داخلی
با وجود این که بورس تهران دسترسی مستقیمی به نمادهای فناوری آمریکا ندارد، اما تغییر مسیر سرمایه‌ها در وال‌استریت به‌طور غیرمستقیم بر رفتار سرمایه‌گذاران داخلی اثر می‌گذارد.
وقتی غول‌های تکنولوژی دچار ریزش می‌شوند، موجی از احتیاط و خروج نقدینگی به سمت بازارهای امن‌تر ایجاد می‌شود که این رفتار، بازارهای کالایی و طلا را هم تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
از سوی دیگر، هرگونه تعدیل در سودآوری شرکت‌های بزرگ جهانی، انتظارات تورمی و قیمت کامودیتی‌ها را جابه‌جا می‌کند؛ پیامدی که نشان می‌دهد فعالان اقتصادی در بورس تهران نیز نمی‌توانند نسبت به زنگ خطرهای به‌صدا درآمده در وال‌استریت بی‌تفاوت بمانند.