همدان- ایرنا- کنارگذر غربی همدان که قرار بود نبض ترافیک همدان را بدست بگیرد، به یکی از طولانی‌ترین پروژه های عمرانی استان تبدیل شده، از مطالعات سال ۱۳۷۲ تا امروز، نه تنها ترافیک را دور زده، بلکه در میان چالش های تغییر پیمانکار، ابهام در تملک اراضی و اختلاف نظر میان سیاست‌گذاران، گرفتار یک بن‌بست تصمیم‌گیری شده است.
به گزارش ایرنا،یک شهر برای نفس کشیدن، فقط خیابان نمی‌خواهد؛ شبکه می‌خواهد، شبکه‌ای که بداند کدام خودرو باید وارد شهر و کدام خودرو نباید وارد شود، بار ترافیک کجا توزیع شود و توسعه شهری از کدام مسیر عبور کند.
همدان اما سال‌هاست با مساله‌ای قدیمی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ ترافیکی که بخشی از آن متعلق به شهر نیست، اما از قلب و حاشیه شهر عبور می‌کند، کنارگذر غربی همدان قرار بود پاسخ همین مساله باشد؛ مسیری برای آنکه کامیون و خودرویی که مقصدش شهر دیگری است، مجبور نباشد از شبکه شهری همدان عبور کند.
کنارگذر غربی همدان قرار بود راهی برای خروج ترافیک عبوری و خودروهای سنگین از شهر باشد اما پروژه‌ای که ریشه مطالعات آن به سال ۱۳۷۲ می‌رسد، پس از ۳۳ سال هنوز میان تملک زمین، تغییر نقشه، کمبود اعتبار و اختلاف نظر درباره اولویت آن با رینگ سوم گرفتار است؛ گویی این بار نه جاده، بلکه تصمیم‌گیری است که در بن‌بست قرار گرفته است.
از نقشه ۱۳۷۲ تا جاده‌ای که هنوز تمام نشده است
مطالعات اولیه کنارگذرهای شرقی و غربی همدان به سال ۱۳۷۲ بازمی‌گردد؛ زمانی که نه شبکه امروز راه‌های استان شکل گرفته بود و نه حجم و الگوی سفر امروز قابل تصور بود، سال‌ها گذشت تا در سال ۱۳۸۹، کنارگذر غربی وارد مرحله مناقصه شد و بر اساس روایت عوامل اجرایی وقت، قرارداد حدود ۱۱ میلیارد تومان ارزش داشت.
کار شروع و بخشی از اراضی مورد نظر تملک و آزاد شد، کارگاه ها شکل گرفت، عملیات خاکی و ابنیه فنی پیش رفت و بخشی از پل‌ها و مسیر ساخته شد، اما پروژه‌های عمرانی فقط با کلنگ آغاز نمی‌شوند؛ با پول، زمین، طراحی به‌روز و تداوم اجرا به مقصد می‌رسد و اینجا بود که نخستین حلقه شکست.
قراردادی که در سال ۱۳۸۹ بسته شده بود، چند سال بعد دیگر با واقعیت اقتصادی پروژه همخوانی نداشت و هزینه‌ها بالا رفت و پیمان نخست خاتمه یافت.
باید اذعان کرد مشکل کنارگذر غربی فقط پول نیست، اگر همه مشکل کنارگذر غربی همدان کمبود اعتبار بود، شاید با تزریق پول می‌شد پرونده را بست اما مساله پیچیده‌تر از این هاست و تملک اراضی، تغییر شبکه راه‌ها، ضرورت بازنگری مطالعات، مشخصات فنی مسیرها، تقاطع‌ها و نحوه اتصال به محورهای جدید همگی در طول این سال‌ها تغییر کرده‌اند.
نقشه‌ای که برای همدان سال ۱۳۷۲ کشیده شده، نمی‌تواند بدون بازنگری پاسخگوی شهری باشد، یعنی قبل از آنکه دوباره درباره اعتبار حرف بزنیم، باید درباره یک سؤال بنیادی پاسخ داشته باشیم کنارگذر غربی همدان امروز قرار است چه مساله‌ای را حل کند؟
اگر پاسخ این سوال روشن نباشد، ممکن است میلیاردها تومان دیگر هم هزینه شود، اما گره ترافیکی فقط از نقطه‌ای به نقطه دیگر منتقل شود.
بر اساس روایت عوامل اجرایی وقت، در آغاز اجرای کنارگذر غربی، حدود ۱۵ کیلومتر از مسیر با همکاری مالکان آزادسازی شد؛ اقدامی که در آن زمان می‌توانست سرعت پروژه را بالا ببرد اما در ادامه، تملک بخش‌های دیگر به یکی از موانع اصلی تبدیل شد و این همان جایی است که مدیریت پروژه باید پیش از پیمانکار به آن فکر کند.
اختلاف بر سر چیست؟
داستان کنارگذر غربی همدان در سال‌های اخیر وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ اختلاف نظر درباره اینکه آیا باید کنارگذر در اولویت باشد یا رینگ سوم همدان؟
برخی کارشناسان از ضرورت اجرای کنارگذر دفاع کرده‌اند و معتقدند کنارگذر و رینگ سوم دو پروژه با ۲ کارکرد متفاوت هستند و می‌توانند در کنار یکدیگر اجرا شوند و در مقابل، برخی نمایندگان مواضعی نیز درباره اولویت اجرای کمربندی و رینگ سوم نسبت به کنارگذر مطرح کرده اند.
اینجا باید یک نکته را صریح اعلام کرد که اختلاف نظر کارشناسی اشکال نیست؛ بلاتکلیفی اشکال است و اگر نماینده‌ای معتقد است کنارگذر اولویت ندارد، باید مطالعات ترافیکی و اقتصادی آن را روی میز بگذارد و اگر نماینده دیگری معتقد است کنارگذر باید اجرا شود، باید دقیقاً توضیح دهد چه میزان ترافیک را جذب خواهد کرد و چه مشکلی از شهر حل می‌کند.
مردم همدان نباید میان دو گزاره «کنارگذر لازم است» و «رینگ سوم اولویت دارد» سرگردان بمانند و آنچه مردم نیاز دارند عدد، نقشه، مطالعه و برنامه زمان‌بندی است؛ نه فقط موضع‌گیری که کاری را از پیش نمی برد.
نمایندگان مجلس در پیگیری پروژه‌های عمرانی نقش مهمی دارند؛ اما درباره پروژه‌ای که ۳۳ سال عمر دارد، مطالبه اصلی باید فراتر از نامه‌نگاری و جلسه باشد و نماینده‌ای که از کنارگذر دفاع می‌کند باید برای اجرای آن برنامه بخواهد؛ نماینده‌ای که با اولویت آن مخالف است نیز باید راه حل روشن ارائه کند.
کنارگذر غربی همدان و رینگ سوم نباید قربانی یکدیگر بشوند
نمی‌شود یک پروژه را سال‌ها در فهرست مطالبات نگه داشت و هر دوره دوباره درباره ضرورت آن سخن گفت، بی‌آنکه تکلیف نهایی آن روشن شود.
رینگ سوم یا کنارگذر؛ چرا باید یکی را قربانی دیگری کرد؟ این دو دشمن یکدیگر نیستند و کنارگذر غربی همدان باید ماموریت ترافیک عبوری و برون‌شهری را داشته باشد و رینگ سوم همدان می‌تواند نقش توزیع ترافیک پیرامون شهر را ایفا کند.
آنچه پذیرفتنی نیست، این است که دو پروژه را در برابر هم قرار دهیم و سال‌ها هیچ‌کدام به نتیجه نرسند.
کنارگذر غربی همدان به یک اتاق فکر نیاز دارد
در آخرین وضعیت اعلام‌شده، کنارگذر غربی همدان با وجود اجرای بخش قابل توجهی از مسیر، هنوز به بهره‌برداری کامل نرسیده است و طول این محور حدود ۲۷ کیلومتر اعلام شده که حدود ۱۹ کیلومتر آن آسفالت شده، حدود سه کیلومتر در حال اجراست و نزدیک به هفت کیلومتر نیز به دلیل تعیین‌تکلیف نشدن تملک اراضی باقی مانده است.
همچنین حدود ۷۰ پل و تقاطع در مسیر اجرا شده، اما طبق اظهارات ناظر پروژه، این طرح حدود پنج سال است پیشرفت قابل توجهی نداشته و امسال نیز اعتبار مشخصی برای آن اختصاص نیافته است.
برای رساندن مسیر به تقاطع بیجار حدود ۷۰۰ میلیارد تومان و برای ادامه مسیر تا پل حسین‌آباد حدود یک‌هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است که حدود ۳۵۰ میلیارد تومان آن مربوط به تملک اراضی است.
در عین حال، استاندار همدان تاکید کرده است که پیشرفت ۸۰ درصدی، بیانگر وضعیت کل پروژه نیست و ممکن است مربوط به بخش‌هایی باشد که عملیات اجرایی آنها پیش‌تر انجام شده است. برای قطعه‌های آماده نیز راهکار بهره‌برداری موقت یک‌طرفه در حال بررسی است تا پیش از تکمیل کامل پروژه، بخشی از ظرفیت ایجادشده مورد استفاده قرار گیرد.
اکنون زمان آن رسیده که وزارت راه و شهرسازی، شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل، استانداری، مدیریت شهری و نمایندگان مجلس، یک بار برای همیشه تکلیف این پروژه را بر اساس مطالعه به‌روز شبکه حمل‌ونقل همدان مشخص کنند چراکه نه مطالعه سال ۱۳۷۲ به تنهایی کافی است و نه وعده‌های سال ۱۴۰۵.