ماجرای پرحاشیه تغییر نام خیابان‌های کوهسنگی و دانشگاه و میدان شریعتی مشهد که از ششم مهرماه با تعویض تابلوهای کوهسنگی، دانشگاه و میدان شریعتی به دستور شورای شهر و توسط شهرداری عملیاتی شد، همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت شهری است.
ماجرای پرحاشیه تغییر نام خیابان‌های کوهسنگی و دانشگاه و میدان شریعتی مشهد که از ششم مهرماه با تعویض تابلوهای کوهسنگی، دانشگاه و میدان شریعتی به دستور شورای شهر و توسط شهرداری عملیاتی شد، همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت شهری است؛ اقدامی که علاوه بر تجمع محدود و مسالمت‌آمیز خودجوش مردمی، واکنش‌های گسترده فعالان فرهنگی و اجتماعی به ویژه در فضای مجازی را در چند روز اخیر به دنبال داشت که معتقد بودند این تغییر نام به دلیل تجربیات ناکام قبلی تغییر نام خیابان‌ها، در شأن رهبر شهید انقلاب نیست و مغایر با توصیه دفتر رهبر شهید انقلاب در هماهنگی برای نام‌گذاری معابر به نام ایشان است. لازم به ذکر است اول اردیبهشت امسال دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(قدس سره) در اطلاعیه‌ای با اشاره به دغدغه‌های ارزشمند اقشار مختلف مردم و مسئولان در زنده نگه داشتن نام و یاد رهبر شهید انقلاب اعلام کرده بود: در زمینه زنده نگه داشتن نام و یاد حضرت آیت‌الله العظمی شهید سیدعلی خامنه‌ای(قدس‌الله‌نفسه‌الزکیه) خصوصاً نام‌گذاری اماکن، معابر و... لازم است قبل از هرگونه نام‌گذاری به نام ایشان و سایر شهدای خانواده آن امام شهید از سوی مراکز یا نهادها با این دفتر هماهنگی صورت پذیرد و از اقدام‌های شتاب‌زده خودداری شود.
با وجود این بیان صریح، طی چند شب گذشته با پیچیده شدن این خبر غیرموثق که شبانه قرار است تابلوهای خیابان کوهسنگی تعویض شود، تعدادی از مردم دغدغه‌مند با در دست داشتن پلاکاردهایی در حمایت از هویت تاریخی شهر مشهد در میدان شریعتی و خیابان کوهسنگی در سکوت ایستادند. روی این پلاکاردها جملاتی مانند: «چرا با وجود مخالفت دفتر نشر آثار رهبر شهید انقلاب، نام دو خیابان خاطره‌انگیز مشهد را تغییر دادید؟»، «با تغییر نام خیابان کوهسنگی مخالفیم»، «تغییر نام خیابان کوهسنگی، تکریم امام شهیدمان نیست» و «رهبر شهید انقلاب بیش از هر کس دیگری دغدغه حفظ هویت مشهد و خراسان را داشتند» نوشته شده بود.
هم‌صدایی فعالان فرهنگی و اجتماعی مشهد در دفاع از هویت تاریخی شهر
در ادامه این حضور، برخی از فعالان فرهنگی و اجتماعی شهر مشهد نیز در فضای مجازی با تأکید بر هویت مشهد، ضمن همراهی با نظر دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب، مخالفت خود را با تصمیم شورای شهر و شهرداری اعلام کردند.
رضا سلیمان نوری، از فعالان فرهنگی مشهد با طرح پرسش «چه شده و به چه اعتراض دارید» و با پاسخ به آن، اعلام موضع کرده و گفت: «نام خیابان مهم شهر مشهد یعنی خیابان دانشگاه و میدان تقی‌آباد(شریعتی) مشهد تغییر کرده و نام خیابان کوهسنگی در آستانه تغییر است و ما با این تغییرات مخالفیم».
مجید فرجامی، از فعالان اجتماعی مشهد هم در صفحه شخصی‌اش آورد: «اعتراض به تغییر نام خیابان‌های هویتی شهر مشهد و مشخصاً تغییر نام خیابان‌های کوهسنگی و دانشگاه، مسیری که از زمان شاه عباس صفوی تاکنون به عنوان مسیر کوهسنگی شناخته شده...».
علیرضا کمیلی، از دیگر فعالان فرهنگی مشهد در اعلام نظر خود عنوان کرد: «اگر مسئله حرمت امام شهید نبود، تحت هیچ شرایطی به این موضوع ورود نمی‌کردم. مطالبه از مدیران شهری داریم؛ حتماً نام عزیز امام شهید را بر خیابانی بگذارید که احتمالاً مردم بیشتر از آن استفاده کنند. رفع مسئولیت نکنید، کاری انجام دهید که واقعاً حرمت امام شهید حفظ شود و جایی باشد که مردم نام امام عزیز را در زندگی روزمره خود استفاده کنند».
مسعود نبی دوست، از دیگر فعالان فرهنگی مشهد ضمن اشاره به اطلاعیه دفتر رهبری و مخالفت استاندار و فرماندار با این تغییر نام‌ها، در صفحه شخصی خود آورد: «ما سال‌ها درباره نام‌های هویتی شهر هشدار دادیم و از آنجا که در سال‌های گذشته چنین درکی هنوز همه‌گیر نشده بود، مدیریت شهری یکه‌تازی می‌کرد و نام‌ها را تغییر می‌داد. همه آن اتفاقات گذشته؛ حالا تقریباً همه مسئولان مخالف این تغییر نام هستند؛ اما به طرز عجیبی این کار همچنان پیش می‌رود».
در کنار این موضع‌گیری‌ها، ریشه اقدام شورای اسلامی شهر و شهرداری در تغییر تابلوهای خیابان دانشگاه، میدان شریعتی و تابلو وسط بولوار کوهسنگی، به مصوبه فروردین‌ماه شورا بازمی‌گردد؛ مصوبه‌ای که در هیئت تطبیق به دلیل ضرورت کسب اجازه و هماهنگی با دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب رد شده بود. با اصرار شورا، پرونده به هیئت حل اختلاف استان رفت؛ اما با توجه به شرایط ویژه کشور، این هیئت در مهلت مقرر قانونی تشکیل جلسه نداد. در نتیجه شورای شهر با استناد به پایان مهلت قانونی، مصوبه را لازم‌الاجرا دانست. با این حال، فرمانداری مشهد این اقدام را غیرقانونی اعلام کرد و گزارش تخلف مدیریت شهری را در ۱۳ مهرماه برای ارجاع به شورای حل اختلاف کشور به استانداری فرستاد.
بر اساس پیگیری‌های قبلی تا ۱۴ مهرماه و زمان انتشار گزارش پیشین روزنامه طوس، تنها تابلو خیابان دانشگاه تا میدان دکتر شریعتی تعویض شده بود؛ اما مشاهده‌ها و بررسی‌ها نشان می‌دهد تابلو میدان شریعتی و تابلو وسط بولوار کوهسنگی نیز تغییر یافته و حتی برخی سازمان‌های وابسته به شهرداری در این محدوده اقدام به تغییر نشانی در سربرگ‌های اداری خود کرده‌اند.
تغییر نام معابر هویتی، زمینه‌ساز تعارض در شهر است
در ادامه اینکه اقدام‌های قانونی در چه مرحله‌ای است، فرماندار مشهد در گفت‌وگو با خبرنگار ما گفت: در حال حاضر باید منتظر ماند تا پیگیری‌های حقوقی به نتیجه برسد تا در صورت امکان، مصوبه شورا ابطال شود. چالش اصلی این است که جلسه هیئت حل اختلاف استان خارج از موعد قانونی تشکیل شد و از منظر شکلی وقتی بررسی خارج از موعد باشد، مصوبه قطعی تلقی می‌شود. البته استدلال دفتر امور شهری استانداری این بود که به دلیل شرایط خاص امنیتی و درگیری مسئولان در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید، امکان تشکیل جلسه در موعد مقرر مهیا نبود. حال باید دید آیا این شرایط ویژه مبنای ابطال قرار می‌گیرد یا خیر.
سید حسن حسینی با اشاره به موضع دفتر رهبری تصریح کرد: دفتر رهبری نیز به شدت مخالف این تغییر نام است. اگر نظر علما و بزرگان هم گرفته شود، بسیار راه‌گشاست؛ چرا که بارها تأکید شده این اقدام زمینه‌ساز تعارض و دوقطبی در شهر است.
شورا نمی‌تواند در برابر موضع صریح دفتر رهبری بهانه قانونی بیاورد
مدیرکل امور شهری و شوراهای استانداری خراسان رضوی نیز با اشاره به ارسال پرونده به هیئت حل اختلاف کشور، در واکنش به مطالبات عمومی برای ورود استانداری و جلوگیری از تبعات احتمالی اظهار کرد: آنچه تاکنون انجام شده، اقدام‌های قانونی بوده؛ اما فراتر از مباحث شکلی، مسئله اصلی این است که هیچ نهاد و مرجعی بالاتر از دفتر رهبری وجود ندارد. وقتی دفتر رهبری صراحتاً موضع‌گیری کرده و بخشنامه صادر شده، جای تعجب است که اصرار شورا بر چه اساسی است.
علی نجفی در پاسخ به استناد شورای شهر به روال قانونی گفت: در کنار قانون، ملاحظات کلان حاکمیتی نیز مطرح است. مگر در قانون ذکر نشده که انتخابات شوراها باید هر چهار سال یک بار برگزار شود، پس چرا در خصوص تعویق انتخابات به استناد مصوبه شورای عالی امنیت ملی، شوراها برای برگزاری اصرار نکردند؟ آنجا مصوبه امنیتی و مصلحت پذیرفته می‌شود؛ اما در اینجا که مصلحت نظام و تأکید دفتر رهبری بر حفظ نام‌های هویتی است، بهانه قانونی می‌آورند؟
ضرورت ورود شورای تأمین برای حفظ آرامش مشهد
با در نظر گرفتن همه مباحث و نکات مطرح شده ، به نظر می‌رسد تا تعیین تکلیف قانونی توسط شورای حل اختلاف کشور، برای جلوگیری از ایجاد هر گونه دوقطبی در شهر، اجرای این مصوبه به طور قانونی متوقف شود که طبق بررسی‌های انجام شده، تنها مرجع قانونی که می‌تواند جلو این اقدام شتاب‌زده را بگیرد، شورای تأمین استان است. بنابراین پیشنهاد رسانه‌ای روزنامه طوس این است که با استناد به موضع صریح دفتر حفظ آثار رهبر شهید انقلاب و مطالبه عموم مردم مشهد، شورای تأمین استان هر چه سریع‌تر به این موضوع ورود کند تا جلو پیشروی یک‌جانبه شورای اسلامی شهر مشهد و هزینه‌های بعدی آن که ممکن است گریبان شهر را بگیرد، گرفته شود.