آزمایشهای اولیه روی حیوانات نشان میدهد رباتهای میکروسکوپی میتوانند با حرکت در جریان خون، به درمان لختههای خونی کمک کنند. میکروباتهایی که با آهنربا کنترل میشوند، داروها را به سمت لختههای خونی در نقاط دشوار بدن هدایت میکنند و اثربخشی این درمانهای نجاتبخش را افزایش میدهند؛ آزمایشهای اولیه روی حیوانات نیز نتایج امیدوارکنندهای به همراه
آزمایشهای اولیه روی حیوانات نشان میدهد رباتهای میکروسکوپی میتوانند با حرکت در جریان خون، به درمان لختههای خونی کمک کنند.
میکروباتهایی که با آهنربا کنترل میشوند، داروها را به سمت لختههای خونی در نقاط دشوار بدن هدایت میکنند و اثربخشی این درمانهای نجاتبخش را افزایش میدهند؛ آزمایشهای اولیه روی حیوانات نیز نتایج امیدوارکنندهای به همراه داشتهاند.
در آزمایشهایی روی خوکها، این رباتهای کوچک به حل شدن لختهها کمک کردند و سرعت این فرایند را در مقایسه با مصرف دارو بهتنهایی حدود ۱۰ برابر افزایش دادند. گروه پژوهشی اکنون آزمایشهای ایمنی بیشتری را دنبال میکند تا فناوری را برای ورود احتمالی به مراحل آزمایش انسانی آماده سازد.
سیمون شرله، پژوهشگر ارشد و استاد میکروسیستمهای پزشکی در مؤسسه فناوری فدرال زوریخ، درباره الهام گرفتن این فناوری از طبیعت گفت:
ایده ساخت این سامانه کاملاً از طبیعت الهام گرفته شده. باکتریهای بسیار کوچکی وجود دارند که ساختارهای مغناطیسی ظریفی درون خود دارند و با استفاده از میدان مغناطیسی زمین مسیرشان را پیدا میکنند. ویژگیهای فیزیکی این باکتریها هنگام قرار گرفتن در معرض میدانهای مغناطیسی چرخشی، توجه ما را بهشدت جلب کرد.
مؤسسه فناوری فدرال زوریخ در بیانیهای که ۹ نوامبر منتشر شد، از این پژوهش خبر داد. با این حال، نتایج هنوز در قالب یک مقاله علمی داوریشده منتشر نشدهاند.
حرکت رباتهای کوچک در رگهای خونی
لختههای خونی در صورت درمان نشدن میتوانند آسیبهایی مرگبار به بدن وارد کنند. این انسدادها جریان خون به بافتهای حیاتی را محدود میکنند و احتمال بروز مشکلات جدی قلبیعروقی، از جمله حمله قلبی و سکته مغزی را افزایش میدهند؛ در چنین شرایطی سلولها از دریافت اکسیژن کافی محروم میمانند.
پزشکان برای درمان لختهها یا آنها را با ابزارهای مخصوص بهصورت دستی خارج میکنند یا داروهای حلکننده لخته، موسوم به ترومبولیتیکها، را در نزدیکی محل انسداد وارد بدن میسازند. با این حال، رساندن دارو به چند میلیمتر پایانی مسیر و محل دقیق لخته، اغلب دشوارترین بخش درمان به شمار میرود.
شرله برای توضیح این مشکل گفت:
وقتی لولهای در یک سامانه لولهکشی منشعب مسدود شود، مایع با مقاومت بیشتری روبهرو خواهد شد و مسیرهای جایگزین را انتخاب میکند؛ مسیرهایی که عبور از آنها آسانتر باشد. بنابراین، وقتی داروهای حلکننده لخته را وارد جریان میکنید، این داروها به ناحیه موردنظر نمیرسند، زیرا مسیر آن کاملاً مسدود شده است.
میکروباتها میتوانند در چنین شرایطی به کمک پزشکان بیایند. این ذرات بسیار کوچک با آهنرباهای خارجی کنترل میشوند و میدان مغناطیسی آنها را در رگها به چرخش و غلتیدن وامیدارد. به گفته شرله و اعضای گروهش، این رباتها قادرند مسیر جریان خون مختلشده را تغییر دهند و داروهای ضروری را مستقیماً به محل هدف برسانند.
هر میکروبات گلولهایشکل، یک هسته مغناطیسی متشکل از نانوذرات اکسید آهن دارد که با لایهای محافظ از پلیمر هیدروژل پوشیده شده است. هنگامی که ذرات در معرض میدان مغناطیسی چرخشی قرار میگیرند، درون رگها پشتک میزنند و گردابههای کوچکی ایجاد میکنند. این گردابهها به حرکت دارو در مسیر موردنظر کمک میکنند.
نکته مهم اینجاست که هسته سخت رباتها باعث چرخش منظم و قابل پیشبینی آنها میشود؛ در حالی که بدنه ژلهای مانع چسبیدن ذرات به یکدیگر و تشکیل توده خواهد شد.
پژوهشگران ابتدا میکروباتها را در یک مدل سیلیکونی از رگ خونی آزمایش کردند که حاوی لختههایی از خون خوک بود. با کمک ذرات مغناطیسی چرخان، داروی ترومبولیتیک توانست انسدادها را حدود ۱۰ برابر سریعتر از مصرف دارو بهتنهایی برطرف کند. محققان این تفاوت را بالقوه نجاتبخش میدانند.
سپس گروه پژوهشی آزمایش را روی خوکهای زنده تکرار کرد و در رگهای کلیه هر حیوان لختههایی ایجاد کرد. شرله درباره نتایج این آزمایش گفت:
وقتی میکروباتها را همراه با یک داروی متداول و پیشرفته وارد بدن کردیم، توانستیم جریان خون را در ناحیه بسیار گستردهتری نسبت به زمانی که فقط دارو استفاده میشد، دوباره برقرار کنیم. مرحله بعدی، انجام مطالعات ایمنی در بازه زمانی طولانیتر و روی حیوانات بزرگتر خواهد بود.
آزمایشهای ایمنی پیشین روی موشها نشان داده بودند که اکسید آهن و پلیمر ژلهای محافظ، طی چند هفته بهطور ایمن در بدن تجزیه میشوند. با این حال، گروه پژوهشی باید پیش از آزمایش فناوری روی بیماران انسانی، ایمنی آن را در پستانداران بزرگتر نیز اثبات کند. آزمایش اخیر روی خوکها، روند تجزیه دستگاه در بدن یا وضعیت حیوانات پس از حل شدن لختهها را بررسی نکرده بود.
پژوهشگران در نهایت امیدوارند بتوانند این رباتها را همراه با داروی ترومبولیتیک به بدن تزریق کنند. پس از ورود به بدن، آهنرباهای الکترومغناطیسی هدفمند حرکت آنها را کنترل خواهند کرد. چنین روشی میتواند بهراحتی در فرایندهای درمانی فعلی برای مقابله با لختههای خونی ادغام شود.
پژوهش این گروه هنوز در مرحله داوری علمی قرار دارد، اما شرله برای فرایند تولید میکروباتها درخواست ثبت اختراع ارائه کرده است. این روش با استفاده از فناوری میکروفلوئیدیک قطرهای، امکان ساخت تکتک ذرات را فراهم میآورد.
شرله درباره شیوه تولید این رباتها گفت:
این روش، راهکاری بسیار ارزان و پربازده برای تولید میکروباتها به شمار میرود. هدف ما بهبود بخشیدن به بخشهایی از فرایند درمان لختههای خونی است که در حال حاضر عملکرد ضعیفتری دارند و کمک به داروها برای طی کردن آخرین میلیمترهای مسیر تا رسیدن به اثربخشی واقعی.
