بیرجند - ایرنا - جاده آسفالته پایان می‌گیرد و مسیر خاکی و پرپیچ‌وخم کوهستان آغاز می‌شود؛ راهی دشوار تا پاسگاه محیط‌بانی گدار سربیشه، جایی که محیط‌بانان در سرمای استخوان‌سوز زمستان و گرمای طاقت‌فرسای تابستان، چشم‌به‌راه ردپای حیات‌وحش و پاسدار زیستگاه قوچ و میش اوریال‌اند؛ مردانی که دور از هیاهوی شهر، با کمبود امکانات و دشواری‌های مسیر، بار سنگین حفاظت از سرمایه‌های طبیعی خراسان جنوبی را بر دوش می‌کشند.
به گزارش میدانی خبرنگار ایرنا حدود ۲۰ کیلومتر که از شهر سربیشه فاصله گرفته‌ایم، تابلوی زردرنگ پاسگاه محیط‌بانی گدار، مسیرمان را از جاده آسفالته جدا می‌کند، هرچه پیش‌تر می‌رویم، جاده باریک‌تر و ناهموارتر می‌شود و پیچ‌های تند کوهستان ما را به ارتفاعات می‌رساند؛ مسیری که برای محیط‌بانان، بخشی از زندگی روزمره و ماموریت دشوار حفاظت از طبیعت است.
باد سرد پاییزی در ارتفاعات می‌پیچد و پوشش گیاهی منطقه، رنگ‌وبوی پاییز گرفته است، چشم‌انداز مراتع و تپه‌ماهورها، در کنار سکوت کوهستان، تصویری از طبیعتی کم‌نظیر را پیش رو می‌گذارد؛ طبیعتی که بقای گونه‌های جانوری آن، به حفاظت مستمر و حضور نیروهایی وابسته است که گاه برای انجام ماموریت، ساعت‌ها در مسیرهای سخت و دور از دسترس تردد می‌کنند.
به گفته محیط‌بانان، زمستان‌های سرد و یخبندان، گرمای طاقت‌فرسای تابستان، دشواری دسترسی به بخش‌هایی از منطقه و مواجهه با شکارچیان متخلف، از مهم‌ترین چالش‌های فعالیت در این زیستگاه است، تامین آب حیات‌وحش نیز در برخی مواقع با استفاده از امکانات سیار و تلاش نیروهای محیط‌بان انجام می‌شود.
با وجود این دشواری‌ها، منطقه حفاظت‌شده درمیان سربیشه از زیستگاه‌های مهم قوچ و میش وحشی در استان به شمار می‌رود؛ گونه‌ای شاخص که جمعیت و وضعیت زیستگاه آن، از معیارهای مهم ارزیابی شرایط حفاظتی منطقه محسوب می‌شود.
گدار سربیشه؛ ایستگاه حفاظت از تنوع زیستی
با رسیدن به پاسگاه، تعدادی از محیط‌بانان را می‌بینیم که در کنار آتشی کوچک، برای آماده کردن چای تدارک می‌بینند، چهره‌های آفتاب‌سوخته و لباس‌های کارشان، تصویری ملموس از روزهای طولانی حضور در عرصه‌های طبیعی ارائه می‌کند.
محیط‌بانان منتظر ورود رئیس سازمان حفاظت محیط زیست هستند؛ فرصتی که برای بیان مستقیم مشکلات و مطالبات خود مغتنم می‌شمارند. پس از ورود شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و انجام تشریفات استقبال، نشست در فضای ساده پاسگاه شکل می‌گیرد؛ نشستی که محور آن، دشواری‌های حفاظت از طبیعت و ضرورت حمایت بیشتر از نیروهای خط مقدم محیط زیست است.
منطقه حفاظت‌شده درمیان سربیشه با وسعت ۸۴ هزار و ۳۹ هکتار، بر اساس مصوبه شماره ۲۸۴ شورای عالی حفاظت محیط زیست در ۱۲ بهمن ۱۳۸۶ به مناطق تحت مدیریت این سازمان پیوسته است.
قوچ و میش، گربه پالاس، گرگ، روباه، شغال، کفتار و آهو از جمله پستانداران این منطقه هستند و پرندگانی همچون کبک، تیهو، عقاب طلایی، هما و کرکس نیز در آن زیست می‌کنند.
علی خانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در ابتدا با اشاره به اهمیت این زیستگاه اعلام کرد: در پایش پاییز سال گذشته، نزدیک به هزار رأس قوچ و میش در منطقه مشاهده شده است، حفاظت از این سرمایه طبیعی، با اتکا به هفت محیط‌بان و فعالیت سه پاسگاه محیط‌بانی انجام می‌شود؛ ظرفیتی که اهمیت تأمین نیروی انسانی، امکانات و تجهیزات متناسب با گستره منطقه را دوچندان می‌کند.
از بیمه و تجهیزات تا حمایت‌های قانونی
در ادامه این دیدار، مرتضی تقی‌زاده، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان طبس، به نمایندگی از محیط‌بانان خراسان جنوبی، مطالبات این قشر را مطرح می‌کند.
ساماندهی بیمه تکمیلی، حمایت حقوقی از محیط‌بانان در موضوع استفاده از سلاح سازمانی، تعیین تکلیف نیروهای طرحی و بهبود وضعیت تجهیزات و پوشاک از جمله مهم‌ترین درخواست‌هایی است که در این نشست مطرح می‌شود.
تقی‌زاده همچنین بر ضرورت تعیین تکلیف فعالیت‌های معدنی در مناطق تحت مدیریت محیط زیست، اصلاح روند الحاق اراضی به طرح‌های هادی روستایی و تأمین اعتبار برای جبران خسارت‌های ناشی از ورود حیات‌وحش به مزارع، باغ‌ها و دامداری‌ها تأکید می‌کند.
پیشنهاد استفاده از تسهیلات برای ایمن‌سازی مزارع و باغ‌ها، برخورداری فرماندهان یگان‌های حفاظت شهرستان‌ها از حق شیفت، به‌رسمیت‌شناختن سخت و زیان‌آور بودن شغل محیط‌بانی و حمایت از تعاونی مسکن کارکنان نیز از دیگر مطالبات مطرح‌شده در این دیدار است.
او همچنین بر ضرورت تقویت مشارکت مردمی در حفاظت از طبیعت و انتخاب سالانه همیار نمونه محیط زیست برای افزایش انگیزه افرادی تأکید می‌کند که در کنار محیط‌بانان برای صیانت از عرصه‌های طبیعی تلاش می‌کنند.
وعده تقویت نیرو و زیرساخت‌های حفاظتی
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در پاسخ به مطالبات محیط‌بانان با اشاره به کمبود نیروی انسانی و محدودیت اعتبارات گفت: بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، جذب سالانه ۵۰۰ نیروی جدید با اولویت محیط‌بانی پیش‌بینی شده است، اما تأمین منابع مالی لازم و جبران کمبود نیروهای باتجربه که در آستانه بازنشستگی هستند، همچنان از ضرورت‌های این حوزه است.
وی با تاکید بر اینکه در جذب محیط‌بان، علاوه بر تحصیلات دانشگاهی باید آمادگی جسمانی، بومی بودن و شناخت منطقه نیز مورد توجه قرار گیرد، از پیگیری مطالبات مرتبط با بیمه تکمیلی، حمایت‌های حقوقی، بهبود تجهیزات و حمایت از تعاونی‌های مسکن خبر داد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست همچنین با اشاره به پیگیری اصلاح قانون به‌کارگیری سلاح در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: پیشنهاد محیط‌بانان درباره استفاده از تسهیلات برای ایمن‌سازی مزارع و باغ‌ها در برابر خسارت حیات‌وحش نیز بررسی می‌شود.
انصاری، حفاظت مشارکتی و استفاده از ظرفیت جوامع محلی و همیاران محیط زیست را از رویکردهای مهم سازمان دانست و توسعه زیرساخت‌های حفاظتی، تأمین خودرو، بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند و ارتقای تجهیزات پایش را از برنامه‌های این سازمان برشمرد.
وی همچنین از انتخاب اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی به‌عنوان یکی از استان‌های منتخب در ارزیابی عملکرد خبر داد و از تلاش‌های محیط‌بانان این استان قدردانی کرد.
طبیعتی که حفاظت از آن پایان ندارد
در این منطقه، حفاظت از طبیعت تنها به مقابله با شکار غیرمجاز محدود نمی‌شود؛ جلوگیری از تخریب زیستگاه، مقابله با تصرف اراضی، پایش جمعیت حیات‌وحش، تأمین نیازهای زیستی گونه‌ها و تعامل با جوامع محلی، مجموعه‌ای از مسئولیت‌هایی است که در شرایط سخت اقلیمی و جغرافیایی دنبال می‌شود.
محیط‌بانان پس از پایان دیدار نیز باید به همان مسیرهای خاکی و پیچ‌درپیچ بازگردند؛ مسیرهایی که هر روز بخشی از زندگی کاری آنان است.
آنچه در این ارتفاعات بیش از هر چیز به چشم می‌آید، ضرورت تبدیل مطالبات مطرح‌شده به اقدام عملی است؛ از تأمین نیروی انسانی و تجهیزات تا حمایت قانونی و بهبود شرایط معیشتی، تا حفاظت از طبیعت درمیان سربیشه و سرمایه‌های زیستی آن برای نسل‌های آینده تداوم یابد.