منطق ایرانی در منطقه غرب آسیا از ابتدا آن بود که امنیت باید با همکاری خود کشور‌ها به دست آید نه «امنیت امریکایی». منطقه، اما همه‌چیز خود را از خاک و آب و ارتش‌سازی و اقتصاد به امریکا سپرده بود. ۷ ماه اخیر شاید درس‌هایی برای منطقه و به‌ویژه اعراب داشته است که بدانند فقط با منطق ایرانی امنیت در دسترس است. نشست مسئولان نظامی و امنیتی عربستان، ترکیه و پاکستان در تهران، درک همین منطق است
جوان آنلاین: در اوج جنگ تبلیغاتی و عملیات روانی امریکا و رژیم صهیونیستی که با پیغام و پسغام‌های دیپلماتیک نیز همراه شده است، تهران میزبان نمایندگان ارشد کشور‌های عضو پیمان دفاعی و امنیتی مکه بود؛ نشستی که پیشنهاد برگزاری آن را عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، هفته پیش از جانب دیگر اعضا به ایران آورد و مورد موافقت تهران قرار گرفت. حضور مقام‌های ارشد عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در تهران، آن‌هم در اوج تهدید حمله امریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، فراتر از یک دیدار تشریفاتی است. این نشست چهارجانبه، که به گفته «رائد قرملی» معاون وزارت خارجه عربستان، در چارچوب «کاهش تنش‌ها میان طرف‌های بحران» صورت گرفته، آزمونی برای پیمان دفاعی مکه است؛ پیمانی که اکنون اعضای آن برای تأمین امنیت منطقه‌ای ناچارند به تهران بیایند و با کشوری گفت‌و‌گو کنند که در کانون تقابل نظامی امریکا و اسرائیل قرار دارد. بر این اساس، نشست تهران نشان داد معادلات منطقه‌ای نه از مسیر واشینگتن و متحدانش که با حضور و نقش‌آفرینی تهران رقم خواهد خورد.
سردار سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان میزبان نشست چهارجانبه ایران، عربستان، پاکستان و ترکیه بود. عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان، خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان و ابراهیم کالین رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، نمایندگان این سه کشور در نشست تهران بودند.
پزشکیان: اجازه ندهیم بیگانگان برای منطقه تصمیم بگیرند
دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور هم در نشست وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس سازمان اطلاعاتی ترکیه با وی، که با حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی و وزیر امورخارجه برگزار شد، با تأکید بر ضرورت وحدت و همبستگی کشور‌های اسلامی، تصریح کرد که ملت‌های مسلمان باید با تکیه بر اشتراکات دینی و فرهنگی و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، در برابر تهدیدها، تجاوزات و مداخلات بیگانگان ایستادگی کنند. وی با اشاره به جنایات رژیم صهیونیستی در غزه، لبنان، ایران و دیگر کشور‌های منطقه، بر ضرورت اتخاذ مواضع هماهنگ کشور‌های اسلامی برای مقابله با تجاوز و جلوگیری از تداوم ناامنی تأکید کرد.
رئیس‌جمهور با ابراز خرسندی از برگزاری دیدار‌ها و گفت‌و‌گو‌ها میان کشور‌های اسلامی اظهار داشت: کشور‌های اسلامی باید بر پایه آموزه‌های پیامبر گرامی اسلام (ص)، اصل برادری و وحدت را سرلوحه روابط خود قرار دهند و همچون ید واحده در برابر تهدیدها و اقداماتی که ملت‌های مسلمان را هدف قرار می‌دهد، ایستادگی کنند. پزشکیان با محکوم کردن تجاوزات رژیم صهیونیستی در غزه، لبنان و دیگر کشور‌های منطقه، خاطرنشان کرد که دامنه این حملات به جمهوری اسلامی ایران نیز گسترش یافته و در جریان آن، رهبر، فرماندهان، دانشمندان و دانش‌آموزان کشورمان به شهادت رسیده‌اند. وی این اقدامات را فاقد توجیه حقوقی، انسانی و عقلانی دانست و بر ضرورت اتخاذ رویکرد مشترک کشور‌های اسلامی برای مقابله با تجاوز و ناامنی تأکید کرد.
باید اراده تجاوز اسرائیل به کشور‌های اسلامی را سلب کرد
رئیس‌جمهور با اشاره به ناکامی دشمنان در تحقق اهداف خود علیه ایران اظهار داشت: تصور آنان این بود که با اعمال فشار و تجاوز می‌توانند جمهوری اسلامی ایران را با فروپاشی مواجه کنند، اما این اقدامات به تقویت وحدت و انسجام داخلی و افزایش همبستگی مردم ایران انجامید. وی تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران در چارچوب اصول و قواعد حقوق بین‌الملل، قاطعانه از حقوق و منافع مشروع ملت خود دفاع خواهد کرد. پزشکیان با ابراز امیدواری نسبت به نقش‌آفرینی کشور‌های بزرگ اسلامی در تقویت ثبات منطقه‌ای گفت: نباید اجازه داد رژیم صهیونیستی هر زمان که اراده کرد، علیه هر فرد یا کشوری دست به ترور و تجاوز بزند. اگر کشور‌های اسلامی در کنار یکدیگر قرار گیرند و موضعی هماهنگ اتخاذ کنند، امکان تکرار چنین اقداماتی کاهش خواهد یافت. وی همچنین تأکید کرد که کشور‌های اسلامی باید به‌جای تمرکز بر اختلافات، بر اشتراکات و منافع مشترک خود تکیه کنند. رئیس‌جمهور با اشاره به اشتراکات اعتقادی و فرهنگی کشور‌های اسلامی، از جمله برخورداری از خدای واحد، کتاب آسمانی واحد و قبله واحد، این مشترکات را مبنایی مستحکم برای حل اختلافات و گسترش همکاری‌ها دانست و آمادگی جمهوری اسلامی ایران را برای توسعه صادقانه این تعاملات اعلام کرد. وی هدف از این همکاری‌ها را فراهم‌کردن شرایطی دانست که همه ملت‌های منطقه در فضایی برخوردار از صلح، امنیت، رفاه و فرصت‌های برابر، مسیر رشد و پیشرفت را طی کنند. پزشکیان با تأکید بر ضرورت تبدیل تفاهمات سیاسی به اقدامات عملی خاطرنشان کرد که کشور‌های اسلامی باید با ترسیم چشم‌اندازی روشن و تعهد متقابل، اجرای توافقات را تا دستیابی به نتایج ملموس دنبال کنند.
رئیس‌جمهور توسعه همکاری‌های چندجانبه را زمینه‌ساز امنیت پایدار دانست و تصریح کرد که گسترش ارتباطات علمی، فرهنگی، تجاری و اقتصادی میان ملت‌ها، ضمن کمک به توسعه و رفاه، می‌تواند زمینه‌های گسترش تروریسم و ناامنی را از بین ببرد. وی همچنین با اشاره به سیاست‌های مداخله‌جویانه و تفرقه‌افکنانه امریکا و رژیم صهیونیستی، تأکید کرد که کشور‌های اسلامی باید با تقویت همکاری‌های متقابل و حمایت از یکدیگر، مانع تضعیف کشور‌های منطقه و ایجاد شکاف میان ملت‌های مسلمان شوند. پزشکیان با اشاره به فشار‌های اقتصادی و تحریم‌ها افزود: کشور‌های اسلامی باید از طریق تعامل سازنده، همکاری اقتصادی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های متقابل، برای رفع نیاز‌های یکدیگر گام بردارند. به گفته وی، هر اندازه همکاری میان کشور‌های منطقه عمیق‌تر و گسترده‌تر شود، توان آنها برای مدیریت مشکلات و مقابله با فشار‌های خارجی افزایش خواهد یافت؛ چراکه تضعیف هر یک از کشور‌های بزرگ منطقه می‌تواند زمینه‌ساز افزایش تهدیدها علیه دیگر کشور‌های اسلامی نیز باشد.
از حق هسته‌ای کوتاه نمی‌آییم
رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران به‌دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نیست، حق کشورمان برای ادامه فعالیت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز در چارچوب معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) را مورد تأکید قرار داد. وی استفاده از موضوع هسته‌ای برای اعمال فشار و تهدید، حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران و هم‌زمان طرح ادعای آمادگی برای مذاکره را رویکردی متناقض و غیرسازنده دانست که به تضعیف اعتماد عمومی و افزایش بی‌اعتمادی در ایران منجر شده است. پزشکیان در پایان با تأکید بر ضرورت همبستگی و اقدام مشترک کشور‌های اسلامی برای مقابله با تهدیدها و مداخلات خارجی، تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران از تفاهماتی که به تقویت وحدت، همکاری‌های منطقه‌ای و صیانت از حقوق ملت‌ها منجر شود، حمایت خواهد کرد. وی هدف ایران از توسعه روابط با کشور‌های اسلامی را تحکیم برادری، تأمین عزت و سربلندی مسلمانان و پایان دادن به جنایات رژیم صهیونیستی علیه ملت‌های مظلوم منطقه دانست و ابراز امیدواری کرد که با تکیه بر اراده مشترک و همکاری کشور‌های اسلامی، زمینه توقف این جنایات و برقراری صلح، امنیت و عدالت در منطقه فراهم شود.
واکنش‌ها به نشست تهران
خبرنگار روزنامه انگلیسی اکونومیست در واکنش به نشست چهار جانبه تهران نوشت: واقعاً کنجکاوم بدانم هدف این اقدام چیست. اگر هدف «هماهنگی منطقه‌ای» است، خب، برایشان آرزوی موفقیت می‌کنم. اگر هدف، تحت فشار گذاشتن ایران برای مهار حوثی‌هاست، تکیه بر پیمان مکه برای چنین کاری هنوز زودهنگام به نظر می‌رسد. یکی از اعضای پیمان مورد حمله قرار گرفته، عضو دوم از ایران نگران است و عضو سوم ترجیح می‌دهد خودش را از درگیری‌ها کنار بکشد. فعلاً این ائتلاف قدرت‌نمایی چندانی محسوب نمی‌شود. شاید مفیدترین کاری که این سه کشور بتوانند انجام دهند، انتقال پیام امریکایی‌ها به تهران باشد.
یک افسر ارشد سابق اطلاعات نظامی رژیم صهیونیستی (امان) هم در تحلیلی نشست تهران را بسیار مهم توصیف کرد که اهمیت راهبردی آن بسیار فراتر از صرف برگزاری دیدار‌ها در تهران است. وی در همین زمینه گفت: این نشست نشان‌دهنده درک روزافزون کشور‌های منطقه از ضرورت متنوع‌سازی تکیه‌گاه‌های امنیتی خود و خودداری از اتکای انحصاری به ایالات متحده بود. نفس سفر به تهران نشان می‌دهد کشور‌های منطقه نه‌تنها مشروعیت نظام حاکم بر ایران را به رسمیت می‌شناسند، بلکه جایگاه ایران به‌عنوان بازیگری محوری و توانایی آن برای تأثیرگذاری بر تحولات منطقه، به‌ویژه از طریق شرکایش و در رأس آنها انصارالله یمن، را نیز پذیرفته‌اند. وی اضافه کرد: با توجه به احتمال ازسرگیری جنگ میان ایران و امریکا، این دیدار‌ها اهمیت ویژه‌ای دارند. کشور‌های منطقه به‌خوبی می‌دانند که ممکن است هزینه سنگینی بابت تشدید دوباره تنش‌ها بپردازند. این مقام سابق اطلاعات نظامی رژیم صهیونیستی اذعان کرد: این رویداد پیام مهمی نیز برای اسرائیل دارد. درحالی‌که برخی در اسرائیل همچنان جنگ نظامی دیگری را راه‌حلی احتمالی برای چالش ایران می‌دانند، کشور‌های منطقه دقیقاً در پی جلوگیری از تشدید تنش‌ها و اطمینان از آن هستند که بار دیگر به میدان رویارویی ایران و امریکا تبدیل نشوند. در نهایت، این درک در حال تقویت است که نمی‌توان ایران را از نقشه حذف کرد و باید راهی برای همزیستی با آن یافت.
خبرگزاری رویترز هم به نقل از مقام امنیتی پاکستان گزارش داد: محور اصلی نشست با ایران، ایجاد شبکه‌ای منطقه‌ای برای عدم تجاوز بود. دستور کار نشست همچنین شامل مذاکرات ایران و امریکا، حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، تنگه هرمز و محاصره بود.
توافق برای ادامه گفت‌و‌گو‌ها در بیانیه پایانی
بالاخره اینکه بیانیه مطبوعاتی نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، ترکیه، عربستان درباره امنیت و ثبات منطقه‌ای با توافق بر ادامه گفت‌و‌گو‌ها صادر شد. در این بیانیه آمده است: شرکت کنندگان توافق کردند که گفت‌و‌گو‌ها به منظور تقویت همکاری فی مابین چهار کشور منطقه‌ای از جمله در زمینه صلح و امنیت در منطقه را ادامه دهند.
به گزارش شورای عالی امنیت ملی، در متن بیانیه مطبوعاتی نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، ترکیه، عربستان درباره امنیت و ثبات منطقه‌ای آمده است: اولین نشست چهار کشور منطقه‌ای ۴ آبان ۱۴۰۵ برابر با ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ در تهران برگزار شد. سردار سرلشکر محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران میزبان این جلسه بود. همچنین در این بیانیه آمده است: شاهزاده خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان سعودی، جناب آقای عاصم منیر فرمانده نیرو‌های مسلح پاکستان و جناب آقای ابراهیم کالین رئیس سرویس اطلاعات ترکیه در این جلسه شرکت کردند. این بیانیه در پایان تأکید می‌کند: شرکت کنندگان توافق کردند که گفت‌و‌گو‌ها به منظور تقویت همکاری فی مابین چهار کشور منطقه‌ای از جمله در زمینه صلح و امنیت در منطقه را ادامه دهند.