معصومه کیانی، کارگردان مستند «اسر روشنی»، با اشاره به تجربه ساخت این فیلم در جریان جنگ رمضان، از تلاش برای ثبت لحظات کمتر دیده‌شده از زندگی و فعالیت پرستاران و کادر درمان در شرایط جنگی گفت.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ دل‌آرا ودودی - معصومه کیانی، کارگردان مستند «اسر روشنی»، (تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی) گفت: مواجهه مستقیم با رویدادهای جنگ و فعالیت کادر درمان در بیمارستان‌ها، و ثبت تلاش پرستاران و پزشکان زمینه شکل‌گیری این مستند را فراهم کرد. آنچه برای من اهمیت داشت، ثبت تجربه انسانی پرستاران و دیگر اعضای کادر درمان و نمایش لایه‌هایی از تلاش، رنج و فشار روانی آنان بود که کمتر دیده می‌شود.
از اهدای خون تا ثبت تجربه کادر درمان
کیانی درباره شکل‌گیری ایده ساخت مستند «اثر روشنی» توضیح داد: نخستین مواجهه من با شرایط جنگ از زمانی آغاز شد که درباره احتمال کمبود ذخایر خون اطلاع‌رسانی شد و از مردم درخواست شده بود برای اهدای خون مراجعه کنند. این اتفاق، مسیر ارتباط من با مجروحان و بیمارستان‌ها را شکل داد. با گسترش حملات و افزایش شمار بیمارستان‌هایی که در تهران و شهرهای دیگر درگیر شرایط جنگی شدند، این مواجهه ادامه پیدا کرد.
او ادامه داد: تلاش کردم بدون دستکاری واقعیت، با نگاه مستندنگارانه به این موقعیت نزدیک شوم. بیمارستان محل حضور انسان‌های آسیب‌دیده است و وقتی جنگ به این فضا نزدیک می‌شود، علاوه بر مجروحان، کادر درمان و خانواده‌های بیماران نیز با اضطراب و نگرانی روبه‌رو می‌شوند. در چنین شرایطی، حتی شنیدن صدای انفجار می‌تواند بر وضعیت روانی بیمار، همراهان او و کسانی که مشغول درمان هستند، تاثیر بگذارد.
این مستندساز گفت: بیمارستان فضایی است که باید از آن محافظت شود. وقتی امنیت چنین مکانی به خطر می‌افتد، نمی‌توان به‌سادگی از کنار پیامدهای آن گذشت. به همین دلیل، برای من مهم بود که این موقعیت و تاثیر آن بر انسان‌هایی که در بیمارستان حضور دارند، ثبت شود.
روایت لایه‌های پنهان زندگی پرستاران
کارگردان «اسر روشنی» درباره محور اصلی فیلم خود بیان کرد: یکی از جنبه‌هایی که کمتر دیده می‌شود، مواجهه انسانی کادر درمان با شرایط بحرانی است. پرستاران و دیگر اعضای این گروه، با وجود خطرهایی که جان خودشان را نیز تهدید می‌کند، تمام تلاششان را برای نجات و مراقبت از دیگران به کار می‌گیرند. این تلاش، تنها به انجام وظایف حرفه‌ای محدود نمی‌شود؛ وضعیت روحی خودشان، نگرانی برای خانواده، مواجهه با مجروحان و فشارهای ناشی از شرایط جنگی نیز بخشی از تجربه آنان است.
او افزود: در این فیلم تلاش کردم به لایه‌های مختلف این تجربه نزدیک شوم؛ از روابط خانوادگی و وضعیت روانی کادر درمان تا مواجهه آنان با بیماران و شرایطی که در بیمارستان تجربه می‌کنند. بیمارستان فقط یک ساختمان نیست و پرستاران و دیگر نیروهای درمانی، بخش مهمی از بدنه آن را تشکیل می‌دهند. به همین دلیل، نمی‌شد نقش و تجربه آنان را در روایت شرایط جنگ نادیده گرفت.
کیانی با تاکید بر اهمیت نگاه انسانی در مواجهه با سوژه‌های مستند گفت: در شرایط ملتهب اجتماعی، آنچه برای من اهمیت داشت، دیدن انسان‌ها فارغ از گرایش‌های فکری و سیاسی آنان بود. در بخش درمان، اصل بر رسیدگی به انسانی است که به مراقبت نیاز دارد. به نظرم این رویکرد، به‌ویژه در شرایط بحرانی، اهمیت زیادی دارد و ثبت آن می‌تواند بخشی از واقعیت کمتر دیده‌شده جامعه را آشکار کند.
اعتمادسازی؛ دشواری مهم فیلم‌برداری در بیمارستان
این مستندساز درباره دشواری‌های ساخت فیلم توضیح داد: جلب اعتماد کادر درمان یکی از مهم‌ترین مراحل کار بود. باید برای افرادی که در شرایطی پراسترس و پرمشغله کار می‌کردند، روشن می‌شد که چرا در بیمارستان حضور دارم و هدف از ثبت تجربه‌های آنان چیست. برای رسیدن به این اعتماد، ساعت‌های طولانی را صرف گفت‌وگو و همراهی با آنها می‌کردم.
او ادامه داد: وقتی اعتماد شکل می‌گرفت، امکان گفت‌وگو درباره احساسات و تجربه‌هایی فراهم می‌شد که شاید در موقعیت‌های عادی کمتر درباره آنها صحبت می‌کردند. گاهی برای رسیدن به یک لحظه یا گفت‌وگوی مهم، ساعت‌ها زمان صرف می‌شد. این همراهی، علاوه بر پیشبرد فیلم، به شکل‌گیری ارتباطی انسانی انجامید که حتی پس از پایان کار نیز ادامه پیدا کرده است.
کادر درمان را پس از بحران فراموش نکنیم
کیانی با اشاره به دشواری‌های حرفه کادر درمان گفت: پرستاران و دیگر نیروهای درمانی در بحران‌های مختلف، از جمله جنگ و همه‌گیری بیماری‌ها، با فشارهای جسمی و روانی زیادی روبه‌رو می‌شوند. شیفت‌های طولانی، نگرانی برای خانواده و حضور در محیطی که خود نیز ممکن است در معرض خطر باشد، شرایط دشواری ایجاد می‌کند.
در چنین وضعیتی، آنها باید ضمن مدیریت فشارهای خود، از بیماران نیز مراقبت کنند.
او افزود: در جریان فیلم‌برداری، شاهد لحظه‌هایی بودم که مجروحان پس از بهبود، برای قدردانی از کسانی که از آنها مراقبت کرده بودند، به بیمارستان بازمی‌گشتند. این لحظه‌ها نشان می‌داد که ارتباط میان بیمار و کادر درمان تا چه اندازه می‌تواند عمیق و ماندگار باشد؛ ارتباطی که گاهی پس از پایان بحران نیز ادامه پیدا می‌کند.
این مستندساز تاکید کرد: امیدوارم پس از عبور از بحران‌ها، تلاش‌ها و فشارهایی را که کادر درمان تحمل کرده‌اند، فراموش نکنیم. نباید فقط در روز پرستار یا هنگام وقوع بحران به یاد آنان باشیم. توجه به شرایط کاری، فشارهای روانی و تجربه‌های انسانی این گروه باید فراتر از مناسبت‌ها ادامه پیدا کند؛ چراکه سلامت و توانمندی کادر درمان، نقش مهمی در سلامت جامعه دارد.
جمعه ۲۴ مهرماه میلاد بانو زینب کبری (س) و روز پرستار است.