الجزایر پس از سال‌ها خویشتن‌داری، سرانجام پای نیروهای نظامی خود را به نیجر باز کرد؛ اقدامی که فقط برای حفاظت از منابع انرژی نیست، بلکه پاسخی مستقیم به گسترش نفوذ مراکش، اسرائیل و امارات در قلب آفریقاست.
استقرار نیروهای الجزایری در نیجر، پایان نیم‌قرن خویشتن‌داری نظامی الجزیره و نشانه ورود رقابت‌های شمال آفریقا به مرحله‌ای تازه است؛ جایی که امنیت انرژی، نفوذ مراکش و حضور اسرائیل و امارات، معادلات منطقه ساحل را بازتعریف می‌کنند.
پایان سیاست خویشتن‌داری الجزایر
اعزام نیروهای نظامی الجزایر به شمال نیجر، تحولی فراتر از یک مأموریت امنیتی مرزی است. این نخستین استقرار زمینی نیروهای الجزایری در خارج از کشور از سال ۱۹۷۳ محسوب می‌شود؛ اقدامی که نشان می‌دهد الجزیره پس از دهه‌ها اتکا به دیپلماسی، اکنون استفاده از قدرت نظامی را نیز برای حفاظت از منافع منطقه‌ای خود ضروری می‌داند.
پارلمان الجزایر در اکتبر ۲۰۲۶ با مأموریت نظامی در نیجر موافقت کرد و کاروان نیروهای این کشور به استان آرلیت این کشور رسید. هدف رسمی، حفاظت از سرمایه‌گذاری‌های انرژی در شمال نیجر اعلام شده، اما گستره تحولات نشان می‌دهد این تصمیم با رقابت ژئوپلیتیکی الجزایر و مراکش ارتباط مستقیمی دارد.
مراکش، اسرائیل و امارات در معادله جدید
نقطه عطف این رقابت به سال ۲۰۲۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که مراکش در چارچوب توافقنامه ابراهیم روابط خود را با اسرائیل عادی‌سازی کرد و در مقابل، واشنگتن حاکمیت رباط بر صحرای غربی را به رسمیت شناخت. برای الجزایر که از استقلال این منطقه حمایت می‌کند، این توافق ضربه‌ای راهبردی بود.
همکاری‌های نظامی مراکش و اسرائیل، همراه با نزدیکی ابوظبی به رباط و حمایت امارات از بازیگران رقیب در لیبی، سودان و سومالی، نگرانی‌های امنیتی الجزایر را تشدید کرده است. افزایش بودجه نظامی الجزایر از ۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ به ۲۵ میلیارد دلار در سال گذشته، بخشی از واکنش این کشور به تغییر موازنه منطقه‌ای است.
جنگ بر سر کریدور انرژی
اما نیجر فقط یک موقعیت نظامی نیست؛ این کشور حلقه‌ای حیاتی در پروژه خط لوله گاز «ترانس-صحرا» (Trans-Saharan gas pipeline ) محسوب می‌شود. طرحی که قرار است گاز نیجریه را از مسیر نیجر به الجزایر و سپس بازارهای اروپا منتقل کند. تفاهم‌نامه این پروژه در سال ۲۰۲۲ امضا و توافق تسریع ساخت آن در سال ۲۰۲۵ نهایی شد.
در شرایطی که جنگ اوکراین وابستگی اروپا به منابع جایگزین گاز روسیه را افزایش داده و تحولات جنگ ایران نیز بازار انرژی را دستخوش تغییر کرده، اهمیت این مسیر برای الجزایر بیشتر شده است. افتتاح «پالایشگاه دانگوته»(Dangote Petroleum Refinery) در نیجریه نیز ظرفیت همکاری‌های منطقه‌ای در حوزه انرژی را تقویت کرده است.
بازگشت الجزایر به معادلات قدرت
الجزایر با نزدیکی به اتحاد کشورهای ساحل متشکل از نیجر، مالی و بورکینافاسو، در حال بازسازی نفوذ خود در منطقه‌ای است که پیش‌تر عرصه حضور نظامی فرانسه و غرب بود. نقش دیپلماتیک روسیه در ترمیم روابط الجزایر با این کشورها نیز نشان‌دهنده شکل‌گیری آرایش جدیدی از همکاری‌های منطقه‌ای است.
بااین‌حال، شورش‌های مسلحانه همچنان امنیت زیرساخت‌های انرژی را تهدید می‌کنند و مراکش نیز از طریق ابتکار آتلانتیک، دسترسی کشورهای محصور در خشکی ساحل به بنادر خود را پیشنهاد داده است. در چنین شرایطی، استقرار نیروهای الجزایری در نیجر را باید بخشی از رقابت بر سر آینده امنیت، انرژی و نفوذ سیاسی در آفریقا دانست؛ رقابتی که الجزایر دیگر قصد ندارد صرفاً از مسیر دیپلماسی آن را دنبال کند.