هشدار درباره نبود پناهگاه‌های شهری در حالی وارد دهمین ماه خود شده که هنوز بخش قابل‌توجهی از شهرهای در معرض خطر، فاقد دسترسی مشخص و فوری به فضاهای امن هستند؛ این در شرایطی است که تجربه دو جنگ اخیر، آسیب‌پذیری شهرها و شهروندان را بیش از گذشته آشکار کرده است.
به گزارش دیروزبان، گزارش‌ها نشان می‌دهد مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در دی‌ماه سال گذشته، پس از جنگ ۱۲روزه، درباره ضرورت اقدامات فوری برای افزایش تاب‌آوری شهری هشدار داده بود. با این حال، به جای تمرکز بر راهکارهایی که در کوتاه‌مدت قابلیت اجرا داشتند، بخش مهمی از برنامه‌ریزی‌ها به سمت احداث پناهگاه‌های بزرگ و دائمی رفت؛ پروژه‌هایی که طبیعتا به زمان و منابع بیشتری نیاز دارند.
این تعلل در حالی رخ داد که در فاصله انتشار هشدار کارشناسی تا امروز، کشور بار دیگر تجربه یک جنگ ۴۰روزه و حملات هوایی گسترده را پشت سر گذاشته است. در چنین شرایطی، مسئله پناهگاه دیگر یک موضوع صرفا عمرانی یا بلندمدت نیست، بلکه مستقیما با امنیت شهروندان ارتباط پیدا می‌کند.
تهران؛ شهری بدون پناهگاه مشخص
تهران، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های حملات در جنگ‌های اخیر، نمونه روشنی از این وضعیت است. براساس گزارش، با وجود خسارت‌های جانی و مالی قابل‌توجه به پایتخت، هنوز پناهگاه عمومی مشخص و آماده‌ای که شهروندان بتوانند در شرایط اضطراری به آن مراجعه کنند، در دسترس نیست.
شهرداری تهران پس از جنگ ۱۲روزه از آغاز برنامه ساخت پناهگاه‌های بزرگ خبر داده بود، اما مکان دقیق این پروژه‌ها و زمان بهره‌برداری آنها همچنان روشن نیست. از سوی دیگر، بزرگ‌مقیاس بودن چنین طرح‌هایی باعث می‌شود نتوان آنها را به‌عنوان راهکاری فوری برای تهدیدهای احتمالی آینده در نظر گرفت.
کدام شهرها در معرض خطرند؟
مرکز تحقیقات، طیف گسترده‌ای از شهرهای ایران را در معرض تهدیدهای احتمالی معرفی کرده است. تهران، اصفهان، تبریز، مشهد، اهواز، کرمانشاه، شیراز، بندرعباس، قم، کرمان و قزوین به دلیل تمرکز مراکز اداری، نظامی و شریان‌های حیاتی، از جمله شهرهای حساس محسوب می‌شوند.
در کنار آنها، شهرهایی مانند نطنز، فردو، پارچین، عسلویه، ماهشهر، خارک، بوشهر، اراک، سمنان، کاشان و شاهرود نیز به دلیل نزدیکی به مراکز صنعتی، پالایشگاهی، هسته‌ای یا موشکی ممکن است در معرض پیامدهای حمله به این تاسیسات قرار گیرند.
شش راهکار برای اقدام فوری
کارشناسان برای عبور از این خلأ، الزاما منتظر ساخت پناهگاه‌های جدید نمانده‌اند. پیشنهاد شده از ظرفیت ایستگاه‌های عمیق مترو و فضاهای بین‌خطی، پارکینگ‌های طبقاتی دولتی، سوله‌های بحران شهرداری و زیرزمین‌ها و فضاهای عمومی استفاده شود.
همچنین شناسایی ۲۰ تا ۳۰ نقطه در تهران برای تجهیز اضطراری، استفاده از سازه‌های فلزی آماده و ایجاد پناهگاه‌های نیمه‌صحرایی در اطراف شهر از دیگر پیشنهادهاست. تجهیز این فضاها به آب، نور، تهویه، ماسک و امکانات اولیه نیز باید همزمان انجام شود.
فقط ساخت پناهگاه کافی نیست
یکی از هشدارهای مهم کارشناسان، کمبود آموزش عمومی است. حتی اگر فضاهای امن ایجاد شوند، بدون اطلاع‌رسانی درباره محل آنها و آموزش نحوه واکنش در زمان حمله، کارایی این زیرساخت‌ها کاهش پیدا می‌کند.
به همین دلیل پیشنهاد شده راهنمای اضطراری شهروندان، از طریق بروشور یا اپلیکیشن، در اختیار مردم قرار گیرد و اطلاعاتی مانند نزدیک‌ترین مکان امن، نحوه واکنش هنگام انفجار و فهرست وسایل ضروری را ارائه کند.
گزارش تأکید می‌کند که پناهگاه باید از یک پروژه مقطعی به بخشی از طراحی و توسعه شهری ایران تبدیل شود؛ از الزام ساخت فضای امن در پروژه‌های مسکن و شهرسازی گرفته تا گنجاندن الزامات پدافند غیرعامل در مقررات ساختمان. مسئله‌ای که پس از تجربه جنگ‌های اخیر، دیگر نمی‌توان آن را به آینده موکول کرد.