حوزه/ احیای مسجد تاریخی آقا کاظم در بافت قدیمی شهر زنجان و تبدیل آن از کانون آسیب های اجتماعی به پایگاه پویا و امیدبخش نوجوانان، ثمره مجاهدت تشکیلاتی حجت الاسلام محمد رضا بیات است. طلبه‌ای دغدغه‌مند که با تکیه بر هنر سرود، تئاتر عروسکی و پیوند عمیق میان مسجد، مدرسه و بسیج، الگویی موفق از تربیت دینی و جهاد فرهنگی میدانی را به نمایش گذاشته است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از زنجان، در روزگاری که دشمنان این مرز و بوم، بنیان های فرهنگی محلات و گسست نسل‌ها را نشانه گرفته‌اند، سنگر مساجد در دستان مبلغان دغدغه‌مند، بصیر و زمان‌شناس، همچنان کانون جوشش امید، مقاومت و احیای ارزش‌های اسلامی است. در دیار شور و شعور حسینی استان زنجان، هر جا نامی از کار فرهنگی ریشه‌دار، اثرگذار و در عین حال بی‌ادعا به میان می‌آید، ردپای طلابی مخلص به چشم می‌خورد که با توکل بر خدا و دست‌های خالی، گره‌های کور فرهنگی را با سرانگشت تدبیر باز می‌کنند. یکی از این چهره های درخشان و فعالان نام آشنا، حجت‌الاسلام محمدرضا بیات است. مبلغی که کارنامه فعالیت های او آیینه‌ای تمام نما از تلفیق مدیریت تشکیلاتی و حضور میدانی در بطن مشکلات جامعه است.
روزگار غریب مسجد آقا کاظم؛ از تاریکی آسیب‌ها تا تجدید حیات
برای درک عظمت کار جهادی این روحانی جوان، باید به عقب برگشت و وضعیت پیشین مسجد تاریخی آقا کاظم که قدمت ۱۲۰ ساله داشته و در بافت مرکزی و قدیمی شهر زنجان واقع شده است را مرور کرد. این خانه خدا که روزگاری ملجأ متقیان، محل اقامه شعائر الهی و مرکز ثقل معنویت محله بود، به دلیل برخی خلأهای مدیریتی و شرایط خاص بافت پیرامونی، روزگار تلخ و غریبی را می‌گذراند. تا پیش از حضور این مبلغ جهادی، مسجد به پاتوقی ناامن برای تردد و تجمع افراد گرفتار در دام اعتیاد و آسیب های اجتماعی تبدیل شده بود. حرمت و رونق خانه خدا رنگ باخته بود، فضاهای داخلی آن آسیب دیده بود و بازاریان اهالی محل دیگر جرات و تمایلی برای حضور در آن نداشتند؛ گویی چراغ هدایت در یکی از حساس‌ترین نقطه‌های شهری در حال خاموشی بود.
در این وضعیت تاسف بار، روحانی جوان با مسجد آشنا می شود. او به جای ترک صحنه یا گلایه از شرایط، سنگر را خط مقدم جهاد دید. با عزمی راسخ و قلبی محکم، اقامه نماز جماعت را در این فضای غبارگرفته آغاز کرد. در روزهای نخست، شاید صفوف نماز جماعت خالی و فضا نامناسب بود، اما استمرار، پایداری و اخلاص او به مرور زمان حریم خانه خدا را از لوث آسیب‌ها پاک کرده و مسجد بار دیگر به محلی امن، پاک و پرنور برای سجده بندگان خدا تبدیل شد.
استمرار کار تشکیلاتی؛ ریشه‌دواندن مجموعه تربیتی معراجی‌ها و تأسیس پایگاه بسیج
کار جهادی اگر با تشکیلات و برنامه‌ریزی دقیق همراه نباشد، طولی نمی‌کشد که به روزمرگی دچار شود. نقطه قوت فعالیت‌های محمد رضا بیات در این است که او به خوبی به ضرورت کار ریشه‌ای و تشکیلاتی واقف است.
در این راستا، مجموعه تربیتی معراجی‌ها که پیش‌تر نیز سابقه فعالیت مستمر و اثرگذار در عرصه تربیت نوجوانان را در کارنامه خود داشت و به عنوان یک بازوی توانمند تربیتی شناخته می‌شد، به جغرافیای مسجد آقا کاظم منتقل شد. این مجموعه، یک نهاد نوظهور و بی‌بنیه نیست، بلکه جریانی است باسابقه که تجربه‌های ارزشمندی در حوزه کادرسازی نسل نو دارد و اکنون با استقرار در این مسجد احیاشده، جانی تازه گرفته است.
در کنار این مجموعه تربیتی، حجت الاسلام بیات اقدام به راه‌اندازی پایگاه مقاومت بسیج در مسجد نیز کرد تا ابعاد فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی با ساختاری رسمی، منسجم و قانونی گره بخورد. پیوند مبارک میان مسجد، مجموعه تربیتی و پایگاه بسیج، مثلثی قدرتمند را در مرکز زنجان پدید آورد که امروز ده ها دانش‌آموز و نوجوان را در چتر حمایتی، فکری و تربیتی خود جای داده است. برگزاری کلاس‌های بصیرتی، علمی، ورزشی و حلقه‌های صالحین، تنها بخشی از این ساختار پویاست.
افتخارآفرینی در حوزه سرود؛ از حضور در مسابقات ملی تا اجرا برای شهید جمهور
شاید بتوان اوج ثمره این مجاهدت های خاموش اما عمیق را در هنر مربی‌گری او بر گروه سرود کشوری عاشقان ولایت مشاهده کرد. او با شناسایی ذوق و قریحه هنری نوجوانان، اقدام به راه‌اندازی و پرورش یک گروه سرود قدرتمند کرد. این گروه سرود که برخاسته از بطن محلات محروم و مسجدی است با تمرین‌های مستمر و اخلاص بچه‌ها به چنان پختگی و اعتلایی دست یافت که موفق شد در مسابقات و برنامه های کشوری و همچنین در جریان سفر استانی رئیس جمهور شهید، آیت الله سید ابراهیم رئیسی به استان زنجان، در حضور ایشان به اجرای سرودی فاخر و اثرگذار بپردازد. این رویداد ملی، نه تنها افتخاری بزرگ برای استان زنجان و مجموعه معراجی‌ها بود، بلکه سند زنده‌ای شد بر این حقیقت که اگر به نوجوان این سرزمین بهاء داده شود و در بستری ایمانی و تشکیلاتی هدایت شوند، می‌توانند قله‌های افتخار را فتح کنند و پیام انقلاب را با زبان هنر به گوش همگان برسانند. البته اهتمام و توجه خاص این طلبه هنرمند به سرود و موسیقی برگرفته از آن فرمایش رهبر شهید است که می فرمود: سرود مثل هوای تازه، مثل هوای بهاری نفوذ میکند.
هنر هدایت از دریچه نمایش عروسکی؛ انتقال مفاهیم عمیق به زبان دلنشین کودکانه
یکی از خلاقانه ترین و جذاب ترین ابزارهای تربیتی که حجت الاسلام بیات در سطح شهر زنجان و فضاهای آموزشی از آن بهره می‌برد، هنر اثرگذار نمایش عروسکی است. او به خوبی دریافته است که برای نفوذ در دنیای لطیف کودکان و نوجوانان و نهادینه‌سازی ارزش‌های دینی، اخلاقی و انقلابی، باید از زبان هنر و ابزارهای نوین انتقال مفهوم استفاده کرد. راه‌اندازی و هدایت گروه نمایش عروسکی با محوریت داستان‌های اسلامی، اخلاقی و روایت‌های حماسی، به یکی از جذاب‌ترین برنامه‌های این مسجد تبدیل شده است و بچه‌ها خود در سناریو نویسی و اجرای نمایش‌ها مشارکت فعال دارند. فرآیندی که در عین ایجاد شور، نشاط و کار گروهی سالم، عمیق‌ترین آموزه‌های تربیتی را بدون لحن کلیشه‌ای و مستقیم، در دل و جان مخاطبان کودک و نوجوان رسوخ می‌دهد و هنر را در خدمت تربیت دینی قرار می‌دهد.
نشاط سالم در پرتو اردوهای تربیتی؛ از کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر تا طبیعت بکر
تربیت نسل جوان تنها در چهاردیواری مسجد محقق نمی‌شود؛ جوان امروز نیازمند نشاط، تحرک و تجربه‌های جمعی است. روحانی جوان داستان با درک این نیاز روحی برای نوجوانان، نگاه ویژه‌ای به برنامه‌های تفریحی و اردو محور دارد. اردوهای درون‌شهری و برون‌شهری مجموعه معراجی‌ها، کارگاه‌های عملی اخلاق، دوستی و خودسازی است. در این اردوها، نوجوانان در کنار تفریح و بازی، درس زندگی دسته جمعی، مسئولیت‌پذیری، اطاعت از فرماندهی سالم و تفکر عمیق در خلقت را می‌آموزند. اردوهایی که خاطرات شیرین آن تا سال‌ها در ذهن این نوجوانان باقی می‌ماند و پیوند عاطفی آن‌ها را با مربی و مسجد مستحکم‌تر میکند.
پل زدن میان سنگر مدرسه و مسجد؛ حضور فعال در نظام تعلیم و تربیت
یکی از آسیب‌های جدی در کار فرهنگی، جزیره‌ای عمل کردن است. حجت الاسلام بیات به عنوان یک فعال فرهنگی خوبی می‌دانست که برای اثرگذاری پایدار، باید به سراغ ریشه‌ها رفت. حضور او در مدارس سطح شهر زنجان، مصداق بارز پیوند میان نهاد تعلیم (مدرسه) و نهاد تهذیب (مسجد) است. او در مدارس نه به عنوان یک سخنران غریبه، بلکه به عنوان یک مأمن، پناهگاه و دوست امین برای دانش‌آموزان ظاهر می‌شود. زبان نسل جدید را نیک می‌داند، به پرسش‌ها و شبهات آن‌ها با صبر و حوصله پاسخ می‌دهد و با رصد دقیق ظرفیت های دانش‌آموزی، استعداد های نهفته را کشف کرده و آن‌ها را از فضای کلاس‌های درس به سمت حلقه‌های معنوی مسجد هدایت میکند.
فرجام سخن
امروز، نام حجت الاسلام محمدرضا بیات در زنجان به عنوان نمادی از یک مبلغ تراز انقلاب اسلامی و فعال فرهنگی مردمی می‌درخشد. او ثابت کرد که با توکل به خدا، استقامت در برابر سختی‌ها، احیای کار تشکیلاتی ریشه‌دار و ارتباط صمیمانه با نسل نو در مدارس و مساجد، می‌توان هر تهدید و آسیب اجتماعی را به فرصتی طلایی برای بالندگی و تربیت انسان‌های مؤمن، متعهد و کارآمد مبدل ساخت.
مسجد آقا کاظم اکنون دیگر پناهگاه آسیب‌ها نیست.
