تهران- ایرنا- مولف کتاب «تاریخ حکما و عرفای متاخر بر ملاصدرا»، یکی از ویژگی‌های علامه «حافظیان» را خدمت بی‌چشمداشت به مردم عنوان کرد و گفت: در خانه ایشان به روی نیازمندان، بیماران و گرفتاران باز بود. ایشان با وجود مراجعات فراوان، هیچ‌گونه چشمداشت مادی نداشت.
به گزارش ایرنا از روابط‌عمومی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، آیین بزرگداشت علامه سید ابوالحسن حافظیان رضوی(ره) حکیم و عارف الهی به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و با حضور پرشمار استادان حوزه و دانشگاه و علاقه مندان به حوزه عرفان اسلامی، یکشنبه ۱۰ آبان‌ماه ۱۴۰۵ برگزار شد.
منوچهر صدوقی سها استاد و پژوهشگر حکمت و عرفان اسلامی با اشاره به مراتب و مقامات عارفان از منظر شیخ‌الرئیس ابن‌سینا در کتاب «اشارات و تنبیهات» گفت: ابن‌سینا در بیان مقامات عارفان، به اسرار و احوالی اشاره می‌کند که برخی در وجود آنان پنهان و برخی دیگر در قالب کرامات و آثار معنوی آشکار می‌شود؛ اموری که منکران آن را انکار می‌کنند، اما اهل معرفت عظمت آن را درمی‌یابند.
وی با اشاره به آشنایی و دیدارهای خود با علامه حافظیان، سه ویژگی برجسته از شخصیت ایشان را یادآور شد و گفت: نخستین ویژگی، نقش و توفیق کم‌نظیر ایشان در ساخت ضریح مطهر حرم رضوی بود که به همت و پیگیری آن مرحوم و همراهانش انجام گرفت.
صدوقی سها دومین جلوه شخصیت حافظیان را تالیف اثر ارزشمند «لوح محفوظ» دانست و افزود: اگرچه بنده در علوم حروف و اعداد تخصصی ندارم، اما عظمت این اثر چنان آشکار است که حتی فرد فاقد آشنایی با مبانی این علوم نیز می‌تواند دریابد که با اثری عادی و حاصل روش‌های معمول روبه‌رو نیست و در آفرینش آن عنایات و افاضات الهی دخیل بوده است.
مولف کتاب «تاریخ حکما و عرفای متاخر بر ملاصدرا»، سومین ویژگی برجسته «حافظیان» را خدمت بی‌چشمداشت به مردم عنوان کرد و گفت: در خانه ایشان به روی نیازمندان، بیماران و گرفتاران باز بود و مردم با امید به آنجا مراجعه می‌کردند. ایشان با وجود مراجعات فراوان، هیچ‌گونه چشمداشت مادی نداشت و به گفته خودشان، در تمام آن مدت جز یک نسخه قرآن خطی که از آیت‌الله بروجردی دریافت کرده بودند، چیزی از کسی نپذیرفته بودند.
وی در پایان، خدمت خالصانه به مردم و تربیت شاگردانی که منشا امید و یاری‌رسانی به نیازمندان بودند را از میراث معنوی علامه حافظیان دانست و ابراز امیدواری کرد برکات وجودی و آثار معنوی این عارف بزرگ همچنان در جامعه جاری و ماندگار باشد.
هیچ‌یک از علوم و دانش‌ها به‌تنهایی راه رسیدن به حقیقت را نمی‌گشاید
محمود شالویی رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در این مراسم، بر ضرورت شناخت و معرفی شخصیت‌های بزرگی چون علامه حافظیان تاکید کرد و گفت: بیش از سه سال پیش، وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی، در تماس تلفنی با بنده پیشنهاد برگزاری مجلسی برای بزرگداشت حافظیان را مطرح کردند. ایشان معتقد بودند حیف است شخصیتی با آن جایگاه و آوازه در خارج از مرزهای ایران، در کشور خودمان آن‌گونه که شایسته است شناخته‌شده نباشد.
وی افزود: پس از آن، نشست‌ها و گفت‌وگوهایی با فیروزه حافظیان، فرزند فرهیخته و شاعره ایشان، برگزار شد و دوستان دیگری نیز به این جمع پیوستند تا زمینه برگزاری این آئین فراهم شود.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با اشاره به جایگاه معنوی و عرفانی علامه حافظیان اظهار کرد: آنچه شخصیت‌هایی چون حافظیان را ماندگار می‌کند، صرفاً دانش‌ها و علومی نیست که بر آن‌ها احاطه داشته‌اند؛ بلکه ارتباط وثیق و تنگاتنگی است که با خداوند برقرار کرده‌اند. هیچ‌یک از علوم و دانش‌ها به‌تنهایی راه رسیدن به حقیقت را نمی‌گشاید، مگر به اذن الهی و به لطف و کرم پروردگار.
شالویی با اشاره به اقدامات انجمن برای معرفی بیشتر شخصیت علامه حافظیان بیان کرد: کتابی مشتمل بر خاطرات، نوشته‌ها و مقالات افرادی که با ایشان حشر و نشر داشته‌اند یا درباره زندگی و شخصیتشان تحقیق کرده‌اند، آماده شده و هم‌زمان با این آئین در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گیرد. همچنین انجمن درخواست صدور تمبر یادبود علامه حافظیان را به اداره پست ارائه کرده و طرح پیشنهادی نیز ارسال شده است که امیدواریم این تمبر به‌زودی منتشر شود.
حافظیان؛ الگویی از عرفان اصیل، استقامت و بصیرت دینی
در ادامه سیدمحمد حسینی وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به دشواری سخن گفتن درباره شخصیت‌های بزرگ عرفانی اظهار کرد: به تعبیر سعدی، «به صد دفتر نشاید گفت حسب‌الحال مشتاقی» و به قول حافظ، «قلم را آن زبان نبود که سر عشق گوید باز»؛ چراکه شرح احوال این بزرگان فراتر از بیان و تقریر است.
وی افزود: یکی از دشواری‌های معرفی این شخصیت‌ها آن است که بسیاری از آنان در زمان حیات خود تمایلی به سخن گفتن درباره خویش یا برگزاری مراسم بزرگداشت نداشتند؛ حال آنکه جامعه و به‌ویژه نسل جوان برای شناخت این الگوهای فرزانگی و معنویت به معرفی آنان نیازمند است.
حسینی با اشاره به توصیف محمدرضا حکیمی از علامه حافظیان گفت: حکیمی درباره ایشان تصریح کرده بود که در علوم غریبه نظیری نداشت و از نوادر روزگار و اصحاب استقامت و مداومت در ریاضات مهمه شرعیه، بدون انحراف در عقیده و عمل بود. ایشان همچنین از استادان مسلم علوم غریبه و صاحب نفس و تأثیر بسیار قوی بود.
وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاکید بر ضرورت معرفی عرفان اصیل اسلامی به نسل جوان خاطرنشان کرد: امروز جهان با بحران معنویت روبه‌روست و در چنین شرایطی باید به‌جای گرایش به عرفان‌های نوظهور و جریان‌های انحرافی، شخصیت‌هایی چون حافظیان و میراث معنوی آنان را به جامعه معرفی کنیم.
وی همچنین به ارادت حافظیان به امام خمینی(ره) اشاره کرد و گفت: این ارادت را می‌توان در شناخت ایشان از ابعاد عرفانی و روحیه مبارزاتی امام جست‌وجو کرد. حافظیان حتی در دوران اقامت امام در نوفل‌لوشاتو، با آینده‌نگری و فراست، رفتن ایشان به فرانسه را به سود پیشبرد انقلاب می‌دانست.
حسینی در پایان با اشاره به شب‌زنده‌داری، تهجد و تحمل رنج بیماری از سوی حافظیان، این ویژگی‌ها را جلوه‌ای از سلوک معنوی و استقامت آن عارف دانست.
قرائت پیام تولیت آستان قدس رضوی
در بخش دیگری از این رویداد پیام حجت الاسلام احمد مروی تولیت آستان قدس رضوی به وسیله سید مهدی طالبیان رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی برای حاضران قرائت شد. در بخشی از این پیام آمده است:«تاریخ تشیع گواه حیات پربرکت مردانی است که از رهگذر مجاهدت علمی و معنوی علم را چراغ هدایت معرفت را مایه عبودت و خدمت را جلوه ایمان خویش ساختند و نام و یادشان به برکت اخلاص و آثار ماندگارشان در صحیفه فرهنگ اسلامی جاودانه شد. مرحوم علامه سید ابوالحسن حافظیان خراسانی رضوان الله تعالی علیه از زمره این عالمان وارسته و نفوس محذب بود که عمر شریف خویش را در طلب معرفت ترویج معارف اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام و خدمت به بندگان خدا سپری کرد. پرورش در فضای قدسی مشهد الرضا و بهره‌مندی از محضر عالمان ربانی همچون مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی و آیت الله سید موسی زرآبادی از او شخصیتی ساخت که در سیره‌اش علم از عمل و سلوک معنوی از التزام به شریعت جدا نبود. تبحر در دانش‌های گوناگون و آثاری که از آن عالم جلیل القدر به یادگار مانده جلوه دیگری از وسعت دانش و اهتمام علمی آن مرحوم است. در این میان پیوند عمیق حیات معنوی و خدمات ماندگار ایشان با آستان ملکوتی و مقدس حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیه و الثنا) واجد منزلتی ممتاز است.»
«لوح محفوظ» جلوه‌ای از جهان‌شمولی اسلام
در ادامه حکیمه دبیران رییس اسبق دانشگاه الزهرا(س) به ایراد سخن پرداخت و گفت: سفر علامه حافظیان به هندوستان، اگرچه به توصیه پزشکان و برای تغییر محل زندگی به دلیل بیماری صورت گرفت، اما در ادامه به عرصه‌ای برای مجاهدت‌های معنوی، خدمت به مردم و معرفی اسلام تبدیل شد.
وی افزود: حافظیان پس از مشورت با پدر و مادر و کسب اجازه از آنان راهی هندوستان شد و در شهرهایی چون کراچی، دهلی و کشمیر اقامت کرد. حضور در صوفی‌پوره، خدمت به مسلمانان، آموزش مردم، ساخت مسجد شیعیان در سرینگر، بنای مکانی مقدس بر فراز کوه ترال و مباحثه با مرتاضان هندی، از جمله اقدامات و مجاهدت‌های او در آن سرزمین بود.
دبیران با اشاره به اثر ارزشمند «لوح محفوظ» تصریح کرد: این اثر آمیزه‌ای از عشق، ادب، علم و هنر است که علامه حافظیان آن را با هدف مدح و منقبت پیامبر اکرم(ص) و با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم و اسما و صفات آن حضرت تدوین کرد.
رئیس اسبق دانشگاه الزهرا(س) تاکید کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های «لوح محفوظ»، تبیین جهانی بودن رسالت پیامبر اسلام(ص) است؛ چنان‌که انتخاب عناوین و صفاتی همچون «شمع کائنات»، «هادی جهان»، «سیدالبشر» و «قطب کونین» برای پیامبر اکرم(ص)، بیانگر نگاه جهانی علامه حافظیان به دعوت آن حضرت و جایگاه ایشان به‌عنوان رحمت للعالمین است.
سلوک علامه حافظیان بر پایه مبانی شرعی و آموزه‌های اهل‌بیت(ع)
حجت‌الاسلام مهدی مهدوی‌پور، استاد حوزه و دانشگاه نیز در این برنامه اظهار کرد: علامه حافظیان شخصیتی اهل دانش، ریاضت و سلوک معنوی بود که با مجاهدت‌های دشوار و پیوند عمیق با خداوند متعال، به مقامات عالی معنوی دست یافت و خدمت به خلق را سرلوحه زندگی خود قرار داد.
وی با اشاره به آشنایی خود با علامه حافظیان پیش از انقلاب اسلامی گفت: در سفری به کراچی، توفیق دیدار با ایشان را پیدا کردم و علامه نسخه‌هایی از کتاب «لوح محفوظ» را در اختیارم گذاشت. این اثر بهترین سوغات سفر من به ایران بود و آن را به دوستان و آشنایان معرفی کردم.
وی برگزاری همایش بین‌المللی «عرفان اسلامی و سلوک معنوی علامه حافظیان» در دانشگاه ملی اسلامیه دهلی در سال ۱۳۹۴ را از اقدامات موثر در معرفی این شخصیت دانست و گفت: در ادامه این فعالیت‌ها، بنیاد علامه حافظیان و مدرسه‌ای در صوفی‌پوره تاسیس شد و برای سامان‌دهی آستانه و حفظ منزل ایشان نیز اقداماتی صورت گرفت.
این استاد حوزه و دانشگاه در پایان تاکید کرد: سلوک علامه حافظیان بر پایه مبانی شرعی و آموزه‌های اهل‌بیت(ع) و مبتنی بر تهذیب نفس بود؛ مسیری دشوار که ایشان را به مراتب والای معنوی رساند.
لوح محفوظ؛ پیوند اسرار رنگ، حروف
در ادامه فرزانه اعظم لطفی عضو هیات علمی دانشگاه تهران سخنرانی خود را به بررسی اسرار و رموز رنگ در کتاب «لوح محفوظ» اختصاص داد.
وی با اشاره به اینکه عنوان پژوهش خود را «رنگ دگر» برگزیده است، گفت: علامه حافظیان در شرح و تفسیر «لوح محفوظ» از مفهوم رنگ دگر سخن گفته و در این اثر، رنگ‌ها را فراتر از جلوه‌های ظاهری و طبیعی، با اندیشه‌های عرفانی پیوند داده است.
لطفی با اشاره به تمثیلی از علامه درباره اسبی که با دیدن تصویر خود در آب از عبور امتناع می‌کرد، افزود: حافظیان از این حکایت برای بیان ضرورت شکستن غرور و خودبینی بهره می‌گیرد و رسیدن به مقصود را در گرو فروتنی، اعتراف به ناتوانی و توکل به لطف الهی می‌داند.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه علامه میان حروف، اعداد و کلمات نوعی تناسب، انس و محبت قائل بود، ادامه داد: در نگاه ایشان، رنگ نیز زبان اندیشه و معرفت است؛ رنگ سبز نماد رویش و امید، آبی نشانه آرامش و خیرخواهی و رنگ سرخ گاه نماد هشدار و گاه نشانه شور و شهادت است.
وی در پایان با اشاره به تواضع علامه حافظیان پس از نگارش این اثر گفت: با وجود همه دانش و دریافت‌های معنوی، ایشان همچنان خود را در آغاز راه می‌دید و همین فروتنی، از ویژگی‌های برجسته شخصیت عرفانی او بود.
پیوند حافظیان با فضای معنوی هند
در بخش دیگری از مراسم نیز علیرضا قزوه، شاعر و محقق ادبی گفت: هندوستان حال‌وهوای معنوی و عرفانی خاصی دارد که شاید هر کسی نتواند آن را درک کند؛ این فضا در زندگی مردم، طبیعت و فرهنگ آن سرزمین جاری است و به نظر می‌رسد علامه حافظیان نیز در همین فضای معنوی زیسته و از آن بهره برده است.
وی با اشاره به حضور شاعران و عارفان بزرگ ایرانی در کشمیر افزود: شخصیت‌هایی چون کلیم کاشانی، قدسی مشهدی، طغرای مشهدی و سلیم تهرانی در این سرزمین زیسته‌اند و آثار و یادگارهای آنان بخشی از میراث فرهنگی و ادبی شبه‌قاره است.
قزوه با بیان اینکه این فضای عرفانی در شکل‌گیری نگاه شاعرانه و معنوی افراد نیز تاثیرگذار است، اظهار کرد: علامه حافظیان نیز از جمله شخصیت‌هایی بود که از این حال‌وهوای معنوی بهره داشت و به مرتبه‌ای والا از معرفت و دریافت عرفانی رسیده بود.
وی در ادامه، قصیده‌ای را که برای علامه حافظیان سروده بود، قرائت کرد و در ابیاتی، به مقام معنوی، دانش، سلوک عرفانی و خدمات ایشان در کشمیر و هند پرداخت.
قزوه در پایان با اشاره به ماندگاری نام و آثار این عارف بزرگ، بر ضرورت پاسداشت یاد و میراث معنوی او تأکید کرد.
خدمت به خلق تنها برای رضایت خداوند
در بخش پایانی این رویداد سیده فیروزه حافظیان، نویسنده، شاعر و فرزند علامه سید ابوالحسن حافظیان رضوی(ره) با اشاره به سلوک معنوی و منش اخلاقی ایشان اظهار کرد: درس بزرگ پدرم برای خانواده، توکل به ذات احدیت و خدمت به خلق تنها برای رضایت خالق بود. شخصیت کریمانه ایشان و شیوه مواجهه با مردم، از خواص تا عوام، همواره با احساس مسئولیت و تلاش برای گره‌گشایی از مشکلات دیگران همراه بود.
وی با یادآوری خاطره‌ای از دوران کودکی خود افزود: پدرم روزی بیت مشهور حافظ، «آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است / با دوستان مروت با دشمنان مدارا» را برایم نوشت و آن را درس زندگی دانست و متناسب با سن من به شرح و تفسیر آن پرداخت.
دختر علامه حافظیان با اشاره به واپسین ساعات زندگی پدرش گفت: ایشان پس از تحمل بیش از ۵۰ سال بیماری تنفسی، تا آخرین لحظات حیات به ذکر و نیایش مشغول بود و پیوسته عبارت «رحمه للعالمین» را بر زبان داشت. سخنان و حال معنوی ایشان در آن ساعات، برای خانواده دریچه‌ای به سوی باور عمیق‌تر به جهان دیگر گشود.
وی همچنین با قدردانی از استادان و پژوهشگرانی چون مرحومان محمدرضا حکیمی، احمد مهدوی دامغانی و دیگر شاگردان و آشنایان پدرش، گفت: وظیفه خود می‌دانم مسیر معرفی آثار و اندیشه‌های ایشان را ادامه دهم و از همه کسانی که در زنده نگه‌داشتن یاد و میراث پدرم همراهی کرده‌اند، سپاسگزاری می‌کنم.
در پایان این مراسم پس از رونمایی از کتاب«زندگی نامه و خدمات علمی و فرهنگی علامه حافظیان» که به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی منتشر شده است، لوح سپاس و نشان زرین انجمن و هدیه تولیت آستان مقدس رضوی به خانواده علامه حافظیان رضوی(ره) اهدا شد.