طی سه هفته گذشته، نزدیک به ۳۰ کشتی و نفتکش که به هشدارها بی‌توجهی کردند، در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتند.
روزنامه سازندگی نوشت: تنگه هرمز بار دیگر به کانون رویارویی نظامی ایران و آمریکا تبدیل شده است؛ جایی که افزایش حملات به کشتی‌ها، کاهش انتقال نفت و هشدارهای تهران درباره عبور شناورهای متخلف، چشم‌انداز تجارت جهانی انرژی را تیره کرده است. نیروی دریایی سپاه پاسداران در تازه‌ترین هشدار خود اعلام کرده است: «تنگه هرمز بسته است و عاقبت سرپیچی کشتی‌های متخلف از مقررات ایرانی تنگه هرمز، سوختن در آتش خشم ارتش تروریست آمریکاست». در مقابل فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، مدعی است که کنترل این آبراه در اختیار واشنگتن و شرکای منطقه‌ای آن قرار دارد، نه ایران. اما فراتر از این ادعاهای متضاد، آمار حملات و افت‌وخیز انتقال نفت، نشان می‌دهد که عبور از هرمز دیگر مانند گذشته نیست. گزارش فایننشال‌تایمز از شدیدترین موج حملات دریایی از زمان آغاز جنگ حکایت دارد؛ وضعیتی که مالکان نفتکشها را به بازنگری در تصمیم خود برای ورود به منطقه واداشته است.
رکورد حملات دریایی در تنگه هرمز؛ ۲۴ کشتی در دو هفته هدف قرار گرفتند
فایننشال‌تایمز در گزارشی نوشت، کشتی‌های فعال در داخل و اطراف تنگه هرمز با شدیدترین دوره حملات موشکی و پهپادی ایران از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۷ ماه گذشته روبه‌رو شده‌اند. براساس داده‌های این روزنامه که از گزارش‌های سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) و منابع امنیتی اروپایی گردآوری شده در دو هفته منتهی به ۱۱ اکتبر ۲۴ کشتی هدف حمله قرار گرفتند؛ رقمی که از دوره‌های پیشین جنگ بیشتر است. در دو هفته نخست مارس ۱۳ کشتی هدف حمله قرار گرفته بودند. تنها در روز ۱۱ اکتبر ۶ شناور هدف حمله قرار گرفتند. به گزارش فایننشال‌تایمز در میان آنها سه نفتکش حامل فرآورده‌های نفتی، دو نفتکش حامل نفت خام متعلق به شرکت‌هایی از چین و کره‌جنوبی و یک کشتی کانتینری هندی قرار داشتند. چند دریانورد زخمی و دو ملوان هندی نیز مفقود شدند.
این آمار، تصویری از گسترش خطر در مسیرهای تجاری ارائه می‌کند؛ خطری که دیگر به یک حادثه منفرد یا یک کشتی خاص محدود نیست. مؤسسه مطالعات جنگ نیز احتمال داده ایران در حال توسعه توانمندی‌های موشکی ضدکشتی خود است تا توانایی بیشتری برای هدف قرار دادن شناورها به‌دست آورد. این ارزیابی، احتمال توسعه توانمندی‌های جدید را مطرح می‌کند نه آنکه به‌تنهایی آن را تأیید کند. با این حال، افزایش شمار حملات به‌وضوح بر محاسبات امنیتی شرکت‌های کشتیرانی تأثیر گذاشته است.
این مطالب را از دست ندهید:
هشدار سپاه به نفتکش‌های متخلف؛ عبور از هرمز بدون مجوز چه عواقبی دارد؟
در سوی دیگر این بحران تهران تلاش می‌کند، قواعد عبور از تنگه را براساس محدودیت‌هایی که اعلام کرده است، اجرا کند. نیروی دریایی سپاه پاسداران مدعی شده که صبح روز مورد اشاره، دومین ابرنفتکش متخلف بر اثر برخورد با مین دریایی دچار آتش‌سوزی شد. براساس روایت سپاه، این شناور بیش از دو میلیون بشکه نفت خام حمل می‌کرد و با خاموش کردن سامانه‌های موقعیت‌یاب و راداری، قصد داشت از مسیری غیرقانونی عبور کند. سپاه می‌گوید، برخورد با مین به انفجاری در موتورخانه انجامید و کشتی در محل متوقف شد.
جزئیات این ادعا به‌طور مستقل در اطلاعات موجود تأیید نشده است؛ با این حال پیام سیاسی و نظامی آن روشن است: ایران می‌خواهد نشان دهد، عبور از هرمز بدون هماهنگی با مراکز مورد نظر تهران با خطر جدی روبه‌روست. براساس سازوکار اعلام شده از سوی مقام‌های ایرانی کشتی‌ها باید از طریق فرکانس‌های اضطراری بین‌المللی دریایی با مراکز کنترل محلی ارتباط برقرار کنند و اطلاعات مربوط به مسیر خود را ارائه دهند. در این چارچوب، شناورهایی که بدون مجوز روشن عبور کنند یا با کشورهای متخاصم ارتباط داشته باشند ممکن است، هدف حملات قرار گیرند. این سیاست در عمل، تنگه را از یک مسیر تجاری با قواعد معمول کشتیرانی به صحنه‌ای برای اعمال فشار نظامی و سیاسی تبدیل کرده است. تهران می‌کوشد از موقعیت جغرافیایی خود برای اثرگذاری بر محاسبات واشنگتن استفاده کند؛ در مقابل، آمریکا با محاصره دریایی و حضور نظامی گسترده تلاش دارد این اهرم فشار را محدود کند.
سقوط عبور نفت از تنگه هرمز؛ نفتکشها از منطقه فاصله می‌گیرند؟
آمار شرکت اطلاعات کالایی کپلر، ابعاد اقتصادی تشدید تنش‌ها را نشان می‌دهد. میانگین انتقال نفت از خلیج فارس به خارج از منطقه در سپتامبر به روزانه ۱۵.۵ میلیون بشکه رسید که بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ بود. اما با افزایش حملات، جریان انتقال نفت به‌شدت کاهش یافت و در ۱۱ اکتبر تنها ۲.۹ میلیون بشکه از تنگه عبور کرد؛ پائین‌ترین میزان ثبت شده در آن ماه. کپلر احتمال داده که با شناسایی کشتی‌های بیشتر از طریق تصاویر ماهواره‌ای، رقم روزانه اصلاح شود. با این حال میانگین ۷ روزه انتقال نفت همچنان حدود ۴۳ درصد پائین‌تر از سطح پیش از جنگ بود. در ۷ روز منتهی به ۱۳ اکتبر نیز روزانه ۱۱.۶ میلیون بشکه نفت از تنگه عبور کرد؛ معادل حدود ۶۸ درصد سطح پیش از جنگ یعنی روزانه ۱۷.۱ میلیون بشکه. این ارقام نشان می‌دهد که عبور نفت به‌طور کامل متوقف نشده اما جریان آن بی‌ثبات و پائین‌تر از سطح معمول باقی مانده است. مالکان کشتی‌ها که پیش‌تر به امید درآمدهای بالاتر، خطر فعالیت در منطقه را می‌پذیرفتند اکنون محتاط‌تر شده‌اند. برخی شناورها نیز از فجیره، لنگرگاه مهم امارات در خلیج عمان، دور شده‌اند و شماری از نفتکشها برای بارگیری محموله به بنادر آمریکا در خلیج مکزیک حرکت کرده‌اند. کمبود جهانی نفتکشها نیز هزینه این جابه‌جایی‌ها را افزایش داده است.
ادعای آمریکا درباره کنترل تنگه هرمز؛ ماجرای عبور ۱۰۰ میلیون بشکه نفت چیست؟
با وجود این اختلال‌ها، برد کوپر، فرمانده سنتکام، اواخر روز جمعه مدعی شد که طی هفته گذشته ۴۰۰ کشتی و ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده است. او گفت: «تنگه هرمز تحت کنترل ایالات متحده و شرکای منطقه‌ای ماست، نه ایران». کوپر افزایش حملات را نشانه «استیصال» سپاه پاسداران دانست. ارتش آمریکا همچنین می‌گوید، محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران را ادامه داده و مانع صادرات و واردات این کشور شده است. واشنگتن مدعی است این محاصره تاکنون ۲۵ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران را از بین برده و اخیراً ۳۵۰ میلیون دلار از منابع مالی ایران را در قالب رمزارز توقیف کرده است. این ارقام ادعاهای آمریکا هستند و به‌تنهایی برای سنجش میزان موفقیت محاصره کافی نیستند. در همین حال گزارش‌ها حاکی است آمریکا می‌کوشد با هماهنگی کشورهای عربی، عملیات دریایی و انتقال محموله‌ها میان کشتی‌ها، بخشی از جریان صادرات انرژی را حفظ کند. با این حال، این اقدامات به‌معنای ساخت یک آبراه جدید نیست؛ بلکه سازوکارهایی عملیاتی برای مدیریت عبور و انتقال نفت در شرایط جنگی هستند. هیچ‌یک از این تدابیر نیز به‌خودی‌خود جایگزین کامل تنگه هرمز نمی‌شود. به‌نظر می‌رسد، واشنگتن در این برهه می‌کوشد تا زمان انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره وارد تنش‌ها در تنگه هرمز نشود.
نفت ۱۱۰ دلاری در سایه تنش هرمز؛ چرا توافق ایران و آمریکا دور از دسترس است؟
روز جمعه، قیمت نفت خام برنت برای نخستین‌بار از ماه مه به ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسید. افزایش حملات در هرمز، تهدیدهای مرتبط با تنگه باب‌المندب و حملات حوثی‌های همسو با ایران به زیرساخت‌های انرژی عربستان، نگرانی‌ها درباره اختلال گسترده‌تر در عرضه نفت را تشدید کرده است. در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، افزایش قیمت انرژی می‌تواند، فشار اقتصادی و سیاسی بر دولت دونالد ترامپ را بیشتر کند.
در عرصه دیپلماسی نیز چشم‌انداز روشنی دیده نمی‌شود. مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه به پایان رسیده و ادامه مسیر به گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن وابسته شده است. ایران اعلام کرده پاسخ آمریکا به پیشنهاد ۷ شرطی تهران برای بازگشایی تنگه کافی نبوده است. براساس موضع اعلام شده از سوی مقام‌های ایرانی، اجرای پیشنهاد بازگشایی ۷ روزه به پذیرش شروط تهران وابسته است؛ موضعی که نشان می‌دهد، توافق همچنان دور از دسترس است و هفته‌های پیش‌رو دوران حساسیت ماجرا بیشتر خواهد شد. به‌ویژه آنکه انتخابات سراسری اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره قرار است بر محاسبات طرف‌های درگیر یعنی ایران و اسرائیل و آمریکا اثر بگذارد.