روزشمار جنگ | روز دویست و بیست و پنجم -: درست زمانی که عربستان یکی از سخت‌ترین روزهای امنیتی سال‌های اخیرش را می‌گذراند، خبر تماس تلفنی سیدعباس عراقچی و فیصل بن‌فرحان منتشر شد.
روزشمار جنگ | روز دویست و بیست و پنجم -: درست زمانی که عربستان یکی از سخت‌ترین روزهای امنیتی سال‌های اخیرش را می‌گذراند، خبر تماس تلفنی سیدعباس عراقچی و فیصل بن‌فرحان منتشر شد. حملات پیاپی و مؤثر انصارالله به ریاض، پروازهای بین‌المللی را مختل و پرسش‌های جدی درباره کارآمدی پدافند عربستان را برجسته کرده است. با این حال، عراقچی در تماس با همتای سعودی خود، از آمادگی ایران برای کمک به گفت‌وگو میان ریاض و طرف‌های یمنی خبر داد. فارغ از پذیرش یا عدم پذیرش این پیشنهاد، نفس برقراری تماس در چنین شرایطی اهمیت دارد. در حالی که پیمان مکه خیلی زود و در نخستین آزمون نفس‌هایش به شماره افتاده، ایران کانال دیپلماسی را برای نقش‌آفرینی در منطقه باز نگه داشته است.
پیمانی برای دفاع، نه الزاماً پایان جنگ
عربستان طی هفته‌های گذشته کوشیده با فعال کردن پیمان مکه، هزینه مقابله با انصارالله را میان چند قدرت منطقه‌ای تقسیم کند. ترکیه و پاکستان وارد همکاری‌های دفاعی شده‌اند و نیروهای دولت یمن نیز با پشتیبانی هوایی عربستان ضدحمله گسترده‌ای را آغاز کرده‌اند. اما پیمان مکه هنوز نتوانسته امنیت مورد انتظار ریاض را فراهم کند.
تازه‌ترین ارزیابی دو مؤسسه آمریکایی یعنی پروژه تهدیدهای بحرانی و مؤسسه مطالعات جنگ نشان می‌دهد خطوط نبرد در غرب یمن، پس از پیشروی‌های اولیه نیروهای دولت، تا حد زیادی تثبیت شده است. انصارالله همچنان در اطراف تعز می‌جنگد و توان حمله به زیرساخت‌های عربستان را حفظ کرده است. این به معنای بی‌اثر بودن عملیات ائتلاف نیست. اما هنوز فاصله زیادی میان موفقیت‌های موضعی و پایان تهدید وجود دارد.
معمای امنیت عربستان
گاردین در تحلیل روز گذشته خود از ورود خلیج فارس به دوره‌ای تازه از بی‌ثباتی سخن گفته و هشدار داده اتکای صرف به ائتلاف‌های قدیمی دیگر پاسخگوی تهدیدهای جدید نیست. گزارش وال‌استریت ژورنال نیز نشان می‌دهد حملات انصارالله، علاوه بر فشار بر سامانه‌های دفاع هوایی، برنامه‌های اقتصادی عربستان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
نشانه این فشار را می‌توان در کنگره جهانی نفت در ریاض دید. با وجود تأکید مقام‌های سعودی بر ادامه فعالیت‌های اقتصادی، نام شماری از مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ نفتی از برنامه نشست حذف شد و اختلال پروازها حضور شرکت‌کنندگان را دشوار کرد.
مسئله عربستان فقط حفاظت از چند فرودگاه یا پالایشگاه نیست. این کشور می‌خواهد همزمان مرکز سرمایه‌گذاری، گردشگری، تجارت و انرژی منطقه نیز باشد؛ اهدافی که بیش از هر چیز به ثبات قابل پیش‌بینی نیاز دارند. از همین جا تناقض امنیتی ریاض شکل می‌گیرد. افزایش توان نظامی ممکن است امنیت بعضی تأسیسات را بیشتر کند، اما ادامه جنگ، اطمینانی را که اقتصاد به آن نیاز دارد کاهش می‌دهد.
فرصتی برای تغییر صورت مسئله
اعلام آمادگی ایران برای کمک به گفت‌وگو با طرف‌های یمنی را باید در چنین فضایی بررسی کرد. این پیشنهاد به‌خودی‌خود به معنای آغاز میانجی‌گری نیست. عربستان هنوز آن را نپذیرفته و ایران نیز نمی‌تواند به‌جای انصارالله درباره آینده سیاسی یمن تصمیم بگیرد. این جنبش با وجود روابط نزدیک با ایران، اهداف و محاسبات مستقل خود را دارد. اما پیشنهاد ایران یک پیام سیاسی روشن دارد و آن اینکه حل بحران یمن الزاماً از مسیر گسترش ائتلاف نظامی نمی‌گذرد. مرکز عربی واشنگتن در تحلیل خود توضیح داده بود که عربستان با دو انتخاب دشوار روبه‌رو است؛ ادامه جنگی پرهزینه و نامطمئن یا رسیدن به توافقی که مستلزم پذیرش انصارالله به‌عنوان یکی از واقعیت‌های سیاسی یمن است و برای ریاض هیچ کدام انتخاب آسانی نیست.
میان دو الگوی امنیتی
در تحلیل تازه ۱۲ اکتبر، مرکز سوفان از ورود فعال‌تر بازیگران خارجی به بحران دریای سرخ سخن گفته است. این تحول نشان می‌دهد رقابت بر سر آینده امنیت منطقه همچنان در حال گسترش است. از یک سو، عربستان پیمان دفاعی تشکیل می‌دهد، توان پدافندی خود را تقویت می‌کند و برای مقابله با تهدیدهای یمن به پشتیبانی شرکای خارجی چشم دارد. از سوی دیگر، تماس تهران و ریاض نشان می‌دهد حتی در اوج تقابل، مسیر گفت‌وگو بسته نشده است.آزمون اصلی برای ایران و همسایگانش، عبور از همین دوگانه است. یعنی امنیتی که فقط بر موازنه سلاح بنا شود همواره در معرض دور تازه‌ای از مسابقه تسلیحاتی و درگیری خواهد بود؛ توافق سیاسی بدون تضمین‌های معتبر نیز شکننده می‌ماند.
برای ایران، فرصت اصلی در اثبات همین ظرفیت نهفته است. حضور در معادلات منطقه‌ای فقط از طریق توان نظامی یا اهرم‌های دریایی تعریف نمی‌شود؛ توان کمک به شکل‌گیری ترتیبات سیاسی نیز می‌تواند بخشی از جایگاه آن باشد. پیمان مکه که برای دفاع از عربستان شکل گرفته، در نخستین آزمون خود این واقعیت را دوباره آشکار کرد که امنیت پایدار خلیج فارس بدون پذیرش نقش تعیین‌کننده ایران، ممکن نیست.