خیلی‌ها ماه‌ها با بی‌خوابی، دلشوره یا غمی سنگین کنار می‌آیند و می‌گویند «خودش خوب می‌شود». بعضی هم از ترس قضاوت یا قرص، رفتن به روانپزشک را عقب می‌اندازند و مشکل کم‌کم به کار، خواب و رابطه‌ها هم می‌رسد.
این مطلب فواید رفتن به روانپزشک را ساده توضیح می‌دهد و می‌گوید کی، پیش چه کسی و با چه آمادگی برویم.
فواید رفتن به روانپزشک چیست؟
فواید رفتن به روانپزشک از همان جلسه اول شروع می‌شود. روانپزشک بعد از پزشکی عمومی، چهار سال تخصص روانپزشکی خوانده و ذهن و بدن را با هم می‌بیند. برای همین می‌پرسد: این بی‌حوصلگی افسردگی است، اثر جانبی دارو یا نشانه مشکلی جسمی؟
۱. تشخیص دقیق، به‌جای حدس زدن
بی‌خوابی می‌تواند از اضطراب، افسردگی، دوره شیدایی در اختلال دوقطبی یا حتی چای و قهوه بعد از غروب باشد. روانپزشک با سؤال‌های دقیق و گاهی پرسشنامه‌های استاندارد، علت را پیدا می‌کند. این دقت مهم است. در بعضی مبتلایان به اختلال دوقطبی، داروی ضدافسردگی بدون داروی تثبیت‌کننده خلق ممکن است یک دوره شیدایی راه بیندازد.
۲. پیدا کردن علت‌های جسمی پشت علائم روانی
پرکاری تیروئید می‌تواند تپش قلب، لرزش دست و بی‌قراری بسازد که شبیه اضطراب است. کم‌کاری تیروئید، کم‌خونی یا کمبود ویتامین B12 هم ممکن است با خستگی و افت تمرکز خودش را نشان دهد. داروهایی مثل کورتون‌ها هم در برخی افراد روی خلق اثر می‌گذارند. روانپزشک در صورت نیاز آزمایش خون درخواست می‌کند؛ کاری که از روانشناس برنمی‌آید.
۳. درمان ترکیبی: دارو در کنار روان‌درمانی
روانپزشک می‌تواند دارو تجویز کند، روان‌درمانی انجام دهد یا شما را پیش روانشناس بفرستد. در مشکل‌های خفیف، توصیه اصلی ممکن است روان‌درمانی، تنظیم خواب، ورزش منظم و کم کردن کافئین باشد. در موارد متوسط تا شدید، ترکیب دارو و روان‌درمانی در بسیاری از بیماران نتیجه بهتری می‌دهد.
۴. خواب بهتر، تمرکز بیشتر و کارایی بالاتر
خیلی‌ها برای بی‌خوابی قرصی را می‌خورند که از یک آشنا گرفته‌اند. روانپزشک به‌جای خاموش کردن موقت علامت، علتش را درمان می‌کند و با درمان اضطراب یا افسردگی، خواب هم معمولاً بهتر می‌شود. دانشجویی هم که هرچه می‌خواند یادش نمی‌ماند، ممکن است با بیش‌فعالی بزرگسالان (ADHD) یا افسردگی درگیر باشد.
۵. رابطه‌های آرام‌تر با خانواده و اطرافیان
پدری که از اضطراب شدید مدام سر بچه‌ها داد می‌زند، معمولاً خودش هم ناراحت است. با کم شدن علائم، صبر و حوصله برمی‌گردد. روانپزشک در صورت نیاز به خانواده هم می‌گوید کدام رفتارها، حتی با نیت خوب، حال بیمار را بدتر می‌کند.
۶. جلوگیری از بدتر شدن مشکل
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، نزدیک به یک نفر از هر هفت نفر در دنیا با یک اختلال روانی زندگی می‌کند. بیشتر آن‌ها به درمان مؤثری که وجود دارد، دسترسی ندارند. بدتر شدن معمولاً قدم‌به‌قدم است: کسی که چند حمله پانیک در مترو داشته، کم‌کم از مترو، فروشگاه شلوغ و حتی تنها بیرون رفتن دوری می‌کند.
۷. پیگیری منظم و یک برنامه درمانی روشن
اثر کامل داروهای ضدافسردگی معمولاً بعد از چند هفته معلوم می‌شود و گاهی دوز یا نوع دارو باید عوض شود. روانپزشک در پیگیری‌ها عوارض را بررسی می‌کند و بعد از پایدار شدن حال بیمار، دارو را به‌تدریج کم می‌کند. در بحران هم پزشکی که پرونده‌تان را می‌شناسد سریع‌تر تصمیم می‌گیرد.
تفاوت روانپزشک و روانشناس؛ پیش کدام برویم؟
به گفته انجمن روانپزشکی آمریکا، روانپزشک پزشک متخصص سلامت روان است و جنبه‌های روانی و جسمی مشکل را با هم بررسی می‌کند. روانشناس با روان‌درمانی و آزمون‌های روانشناختی کار می‌کند.
|
موضوع |
روانپزشک |
روانشناس |
|
تحصیلات |
پزشکی عمومی و تخصص روانپزشکی |
کارشناسی ارشد یا دکتری روانشناسی |
|
تجویز دارو و درخواست آزمایش |
دارد |
ندارد |
|
مناسب برای |
علائم شدید یا طولانی، نیاز احتمالی به دارو |
استرس روزمره، مشکل‌های ارتباطی، مهارت‌های مقابله |
بهترین نتیجه اغلب از همکاری این دو به دست می‌آید.
چه زمانی رفتن به روانپزشک لازم است؟
اگر یکی از این نشانه‌ها را دارید، یک ویزیت ارزشش را دارد:
- غم یا ناامیدی بیشتر از دو هفته
- دلشوره‌ای که جلوی کار یا درس را گرفته است
- حمله ناگهانی ترس با تپش قلب، تنگی نفس یا حس مردن (حمله پانیک)
- بی‌خوابی چندهفته‌ای یا تغییر بی‌دلیل اشتها و وزن
- فکر یا کار تکراری و مهارنشدنی، مثل شستن مکرر دست
- دوره‌های انرژی زیاد، کم‌خوابی بدون خستگی و تصمیم‌های پرخطر
- شنیدن صدا یا دیدن چیزهایی که دیگران نمی‌بینند، یا بدبینی شدید
- مصرف الکل، مواد یا آرام‌بخش برای کنار آمدن با حال بد
هشدار: اگر به آسیب زدن به خودتان یا دیگران فکر می‌کنید، منتظر نوبت مطب نمانید. همین حالا به نزدیک‌ترین اورژانس بیمارستان بروید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. اورژانس اجتماعی (۱۲۳) هم در بحران کمک می‌کند. اگر نگران عزیزی هستید، او را تنها نگذارید.
چطور روانپزشک مناسب در تهران پیدا کنیم؟
درمان معمولاً چند جلسه پیگیری دارد، پس دسترسی به مطب در ترافیک تهران به اندازه شهرت پزشک مهم است. به این معیارها توجه کنید:
- تخصص متناسب: برای کودکان، روانپزشک کودک و نوجوان؛ برای اعتیاد یا سالمندان، پزشکی با دوره تکمیلی در همان زمینه
- دسترسی: مطب نزدیک و نوبت بدون انتظار طولانی
- راحتی در گفت‌وگو: امکان حرف زدن بی‌پرده
- اعتبار حرفه‌ای: شماره نظام پزشکی، قابل بررسی در سایت سازمان نظام پزشکی
برای شروع، لیست بهترین روانپزشکان تهران در بهترینو را ببینید و چند پزشک نزدیک محله‌تان را مقایسه کنید. نظرهای اینترنتی را با احتیاط بخوانید؛ ملاک نهایی حس شما بعد از یکی دو جلسه است و عوض کردن پزشک طبیعی است.
برای اولین جلسه روانپزشک چه آماده کنیم؟
جلسه اول معمولاً طولانی‌تر است. این‌ها را آماده کنید:
- شرح علائم: از کی شروع شده و چه چیزی بدترش می‌کند
- فهرست داروها و مکمل‌ها با دوزشان
- آزمایش‌های اخیر و سابقه بیماری روانی در خانواده
- سؤال‌هایتان، مثلاً درباره عوارض دارو یا مدت درمان
اگر حرف زدن سخت است، یک همراه مورد اعتماد ببرید. روانپزشک موظف به رازداری است، جز در موارد محدودی مثل خطر جدی برای جان خودتان یا دیگران. پس مصرف الکل یا مواد را پنهان نکنید؛ اطلاعات کامل‌تر یعنی تشخیص دقیق‌تر.
باورهای غلط درباره روانپزشک و داروهای اعصاب
«هر کس پیش روانپزشک برود، حتماً قرص می‌گیرد»
تصمیم درباره دارو به تشخیص و شدت علائم بستگی دارد. برای خیلی‌ها درمان با روان‌درمانی و تغییر سبک زندگی شروع می‌شود.
«همه داروهای اعصاب اعتیادآورند»
بیشتر داروهای ضدافسردگی رایج اعتیادآور نیستند، اما قطع ناگهانی‌شان ممکن است سرگیجه یا بی‌قراری بیاورد. پس کم کردن‌شان باید تدریجی و زیر نظر پزشک باشد. در مقابل، برخی آرام‌بخش‌ها مثل آلپرازولام و کلونازپام از خانواده بنزودیازپین‌ها، در مصرف طولانی‌مدت ممکن است وابستگی بیاورند. روانپزشک برای همین مدت و دوزشان را کنترل می‌کند.
«اگر دارو شروع کنم، باید تا آخر عمر بخورم»
خیلی‌ها بعد از چند ماه ثبات، با برنامه پزشک دارو را به‌تدریج قطع می‌کنند. بعضی بیماری‌ها مثل اختلال دوقطبی ممکن است درمان طولانی‌تری بخواهند، مثل فشار خون یا دیابت.
جمع‌بندی
فواید رفتن به روانپزشک فراتر از یک نسخه است: تشخیص دقیق، بررسی علت‌های جسمی، درمان متناسب و پیگیری منظم. اگر چند هفته است حال‌تان مثل قبل نیست، منتظر بدتر شدنش نمانید. هرچه زودتر شروع کنید، راه برگشت کوتاه‌تر است.