کهگیلویه و بویراحمد با وجود برخورداری از منابع طبیعی و رودخانه‌های متعدد، در بخش‌هایی از این استان همچنان با چالش تأمین و مدیریت منابع آب روبه‌رو است؛ مسئله‌ای که در تأمین آب کشاورزی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های آبی منطقه خود را نشان می‌دهد. این شهرستان به دلیل نبود زیرساخت‌های آبی با محرومیت شدید مواجه است. از ۵۰ هزار هکتار زمین کشاورزی این منطقه، تنها ۵ هزار هکتار آبی است و بقیه به صورت دیم کشت می‌شوند.
در چنین شرایطی، طرح‌هایی مانند سد سرپری دهدشت می‌توانند نقشی مهم در ساماندهی منابع آب و پشتیبانی از فعالیت‌های کشاورزی داشته باشند؛ با این حال، این پروژه پس از حدود ۱۵سال از آغاز عملیات اجرایی، هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده است.
پیشرفت ۷۶درصدی سد سرپری
سد سرپری در حالی همچنان با موانع اعتباری و قانونی روبه‌رو است که مشکلات آب‌رسانی در بخش‌هایی از شهرستان کهگیلویه هنوز ادامه دارد؛ از جمله چالش تأمین آب در دیشموک، قلعه‌رئیسی، سوق و برخی روستاهای اطراف. همزمان، مسئولان منابع آب بر ضرورت مدیریت مصرف، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز و رعایت الگوی کشت متناسب با ظرفیت منابع آبی تأکید کرده‌اند.
سد سرپری حدود ۳میلیون مترمکعب ظرفیت، ۲۷متر ارتفاع و ۲۰۳متر طول تاج دارد و مهم‌ترین هدف آن نیز تأمین آب اراضی پایین‌دست است. این سد با هدف مهار رواناب‌های رودخانه بیمنجگان و تأمین آب حدود ۴۰۰هکتار از اراضی پایین‌دست طراحی شده است؛ ظرفیتی که می‌تواند در بهبود وضعیت کشاورزی منطقه مؤثر باشد. با این حال، پیشرفت فیزیکی اعلام‌شده به‌تنهایی تضمین‌کننده حل مشکلات آبی نیست؛ چراکه تأمین اعتبار، تعیین تکلیف مجوز ماده ۲۳، تملک اراضی و تکمیل شبکه انتقال آب نیز باید به سرانجام برسند.
سیدایرج کاظمی‌جو، فرماندار کهگیلویه طی دو سه روز اخیر در نشست کارگروه بررسی مشکلات حوزه آب و فاضلاب شهرستان کهگیلویه با اشاره به پیشرفت ۷۶ درصدی سدسرپری پس از ۱۵ سال، بر رفع موانع اعتباری و قانونی آن تأکید کرد.
در واقع قرار بود این سد فقط یک سازه آبی نباشد، هدف، تبدیل آب به تولید، کشاورزی، اشتغال و رونق اقتصادی بود، اما پروژه‌ای که در سال ۱۳۹۰ کلنگ آن به زمین خورد، امروز در حالی وارد پانزدهمین سال خود شده که هنوز مردم پایین‌دست منتظرند ببینند چه زمانی آب سد به زمین‌هایشان می‌رسد.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا سد سرپری می‌تواند از وعده‌های چندساله عبور کند و در زمان‌بندی مشخص به مرحله آب‌گیری و بهره‌برداری برسد یا مردم منطقه باید همچنان در انتظار تحقق ظرفیت‌های آبی این طرح بمانند؟ هر سال تأخیر در تکمیل چنین طرح‌هایی، فاصله میان وعده‌های اعلام‌شده و بهره‌مندی مردم از ظرفیت‌های منابع آب را بیشتر می‌کند.
فراز و فرود سد سرپری از آغاز تا امروز
سد سرپری در سال ۱۳۹۰ از محل اعتبارات استانی وارد مرحله اجرا شد، اما سال‌های نخست اجرای آن با کندی قابل توجهی همراه بود، تا سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ پیشرفت فیزیکی پروژه حدود ۲۳درصد اعلام شد، در ادامه، ورود منابع جدید به پروژه موجب تغییر روند شد. حدود ۴۰میلیارد تومان از محل مسئولیت‌های اجتماعی شرکت نفت به پروژه تزریق و موجب شد پیشرفت سد از ۲۳ درصد به بیش از ۶۷ درصد افزایش پیدا کند. افشین دوستی، نماینده مجری طرح آب منطقه‌ای کهگیلویه و بویراحمد در همین باره با اشاره به اینکه این طرح در سال ۱۴۰۰ به دلیل تأمین نشدن اعتبار، دوباره راکد شد، گفت: پس از وقفه ۲ تا ۵/۲ساله پروژه از سر گرفته شد و طی ۱۵ ماه پیشرفت آن به بیش از ۶۷ درصد رسید.
ستار اسدی، سرپرست دستگاه نظارت سد سرپری نیز در اظهارنظری گفته بود مطالبات معوق پیمانکار و تأخیر در پرداخت سبب تعطیلی موقت پروژه شده است.
یک کشاورز کهگیلویه‌ای نیز در گفت‌وگو با ایرنا گفته در صورت ساخت این سد بیش از ۴۵۰ هکتار اراضی کشاورزی دیم در پایین‌دست آبیاری می‌شود و کشاورزان دو تا سه برابر افزایش درآمد خواهند داشت.
در مهرماه ۱۴۰۴ نیز رئیس اداره منابع آب شهرستان‌های کهگیلویه و لنده اعلام کرده بود حدود ۶۰ میلیارد تومان به پروژه تخصیص یافته و هزینه انجام‌شده به حدود ۱۳۰ میلیارد تومان رسیده است، همچنین گفته شد مجوز ماده ۲۳ در حال نهایی شدن است و با ابلاغ آن، اعتبار پروژه می‌تواند از ردیف اعتبارات ملی تأمین شود.
در سال ۱۴۰۴، مسئولان حوزه آب استان ابراز امیدواری کرده بودند که با رفع مشکل نقدینگی، سد سرپری در سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری برسد؛ با این حال، ورود به سال جاری نشان داد تکمیل بخش عمرانی پروژه لزوماً به معنای فراهم شدن شرایط بهره‌برداری نیست.
مجوز ماده ۲۳؛ گره اصلی تکمیل سد سرپری
در حال حاضر، تعیین تکلیف پروژه تنها به ادامه ساخت بدنه سد محدود نمی‌شود، بلکه دریافت مجوز ماده ۲۳، تأمین منابع مالی مورد نیاز برای تکمیل طرح، تملک اراضی، انتقال تأسیسات و آماده‌سازی زیرساخت‌های پایین‌دست نیز از جمله مراحلی است که باید برای تحقق بهره‌برداری نهایی به سرانجام برسند.
سیدایرج کاظمی‌جو، فرماندار کهگیلویه در اظهارنظری دیگر افزود: با بهره‌برداری از این سد ۷۰۰ شغل مستقیم و ۸۰۰ شغل غیرمستقیم در حوزه‌های کشاورزی، گردشگری و آبزی‌پروری ایجاد می‌شود.
هادی خاضعی، مدیر منابع آب شهرستان کهگیلویه نیز با تشریح اهمیت و ضرورت ساخت سد مخزنی سرپری گفته است این پروژه هم‌اکنون در آستانه صدور مجوز ماده ۲۳ قرار دارد و امیدواریم با تأمین اعتبارات لازم، روند تکمیل و بهره‌برداری از سد با سرعت بیشتری دنبال شود.
نماینده مردم کهگیلویه، بهمئی، چرام و لنده در مجلس شورای اسلامی هم در گفت‌وگو با مهر گفت: مراحل دریافت مجوز ماده ۲۳ سد سرپری در آستانه نهایی شدن قرار دارد.
همچنین حجت‌الاسلام سیدمحمد موحد با اشاره به محدودیت منابع عمرانی کشور، بر ضرورت پیگیری پروژه‌های نیمه‌تمام منطقه تأکید کرد و سد سرپری را از جمله طرح‌هایی دانست که باید از مرحله وعده و پیگیری اداری عبور کرده و به نتیجه عملی برسد.
برای کشاورزان کهگیلویه، اهمیت این سد نه در آمارهای اعلام‌شده و نه در وعده‌های تازه، بلکه در آبی است که می‌تواند زمین‌های دیم را به کشت آبی تبدیل کند و زمینه افزایش تولید و درآمد را فراهم آورد. سال‌ها از آغاز این طرح گذشته و آنچه امروز ضرورت دارد، عبور از گزارش پیشرفت و تعیین تکلیف موانعی است که همچنان بهره‌برداری را به تأخیر می‌اندازند. سد سرپری زمانی از یک پروژه نیمه‌تمام به طرحی اثرگذار در توسعه منطقه تبدیل می‌شود که پایان ساخت آن، آغاز بهره‌مندی مردم از آب باشد؛ نه شروع دور تازه‌ای از انتظار برای رسیدن آب به زمین‌هایشان.
عبور سد سرپری از مرز ۷۰درصد پیشرفت فیزیکی، اگرچه گامی مهم در مسیر تکمیل این طرح به شمار می‌رود، اما تعیین تکلیف بخش باقیمانده پروژه همچنان به چند اقدام اساسی وابسته است. در این میان، نحوه هزینه‌کرد اعتبار جدید ۳۰میلیارد تومانی، برآورد دقیق منابع مالی مورد نیاز برای اتمام سد، زمان نهایی شدن و ابلاغ مجوز ماده ۲۳ و چگونگی تملک اراضی، از جمله مواردی است که باید درباره آن‌ها شفاف‌سازی شود.