گوگل با اجرای مدل Gemma 4 روی ماهواره آزمایشی خود، نخستین پاسخ هوش مصنوعی را از مدار زمین دریافت کرد؛ گامی در مسیر دیتاسنترهای فضایی.
گوگل موفق شد نخستین پاسخ تولیدشده با هوش مصنوعی را از یک ماهواره مجهز به تراشه‌های پردازشی خود در مدار زمین دریافت کند. این ماهواره آزمایشی توانست مدل هوش مصنوعی Gemma ۴ را در فضا اجرا کند و در پاسخ به یک فرمان متنی، شعری کوتاه درباره زندگی در فضا بنویسد؛ رویدادی که نخستین گام عملی پروژه گوگل برای توسعه زیرساخت‌های پردازش هوش مصنوعی در مدار محسوب می‌شود.
این شرکت اعلام کرد پس از پرتاب ماهواره نمونه اولیه در چند هفته گذشته، مهندسان توانستند از زمین به آن فرمان ارسال کنند، واحد پردازش تنسور (TPU) را راه‌اندازی کنند و خروجی تولیدشده را دوباره روی زمین دریافت کنند. نخستین پاسخ کامل این سامانه یک هایکو بود؛ قالبی کوتاه در شعر ژاپنی که معمولاً از سه سطر تشکیل می‌شود.
فرمان آزمایشی از هوش مصنوعی خواسته بود شعری درباره حضور در فضا تولید کند. ماهواره نیز در پاسخ، تصویری شاعرانه از زمین، جریان داده‌ها و نور ستارگان ارائه داد و نوشت: «گوی آبی در پایین، جریان داده‌ها در سکوت و ظرافت، نور ستارگان هسته‌ام را تغذیه می‌کند.»
البته هدف اصلی این آزمایش، شعرسرایی نبود. تولید یک متن کوتاه به گوگل کمک کرد عملکرد زنجیره پردازش را بررسی کند؛ از راه‌اندازی سخت‌افزار و اجرای مدل هوش مصنوعی گرفته تا ارسال فرمان و انتقال نتیجه از مدار به ایستگاه زمینی.
مهندسان گوگل چند آزمایش دیگر نیز انجام دادند که شامل تولید شعرهای طنزآمیز با موضوع فضا و پردازش درخواست‌هایی درباره داده‌های تله‌متری ماهواره بود. این آزمون‌ها علاوه بر توانایی تولید متن، امکان استفاده از اطلاعات عملیاتی ماهواره را نیز بررسی کردند.
پروژه سان‌کچر گوگل چیست و چه هدفی دارد؟
این ماهواره بخشی از پروژه سان‌کچر (Project Suncatcher) گوگل است؛ ابتکاری تحقیقاتی که امکان ساخت و استقرار مراکز داده هوش مصنوعی در فضا را بررسی می‌کند. ایده اصلی پروژه، انتقال بخشی از توان پردازشی موردنیاز برای اجرای مدل‌های هوش مصنوعی به مدار زمین است.
در چنین ساختاری، ماهواره‌ها می‌توانند بخشی از داده‌ها را مستقیماً در مدار پردازش کنند و نیاز به ارسال تمام اطلاعات خام به ایستگاه‌های زمینی را کاهش دهند. بااین‌حال، اجرای موفق یک مدل روی ماهواره هنوز به معنای امکان راه‌اندازی یک دیتاسنتر فضایی نیست و چالش‌های فنی متعددی پیش روی این ایده قرار دارد.
ازجمله مهم‌ترین موانع می‌توان به مدیریت گرمای تولیدشده توسط تراشه‌ها، تأمین انرژی، حفظ ارتباط پایدار با زمین و محافظت از قطعات الکترونیکی در برابر پرتوهای فضایی اشاره کرد. همچنین هماهنگی میان چندین ماهواره برای ایجاد یک زیرساخت پردازشی یکپارچه، به فناوری‌های پیشرفته‌تری نیاز دارد.
گوگل اعلام کرده است آزمایش‌های بیشتری برای بررسی عملکرد تراشه‌های TPU در شرایط دشوار مداری انجام خواهد داد. این بررسی‌ها شامل ارزیابی تأثیر تغییرات دمایی و تابش‌های فضایی بر سخت‌افزار است؛ زیرا ذرات پرانرژی می‌توانند باعث بروز اختلال در حافظه یا محاسبات تراشه‌ها شوند.
بنابراین، ارسال نخستین شعر از فضا را باید موفقیت اولیه‌ای در آزمایش پردازش هوش مصنوعی در مدار دانست، نه نشانه‌ای از آماده بودن دیتاسنترهای فضایی. گوگل برای تحقق چنین چشم‌اندازی همچنان باید قابلیت اطمینان و پایداری سخت‌افزار خود را در محیط فضا به‌طور گسترده آزمایش کند.