مشهد- تحصیل بیش از ۵۰۰ دانش‌آموز نابینا در خراسان رضوی با وجود افتخارآفرینی‌های درخشان، همچنان با موانع شهری، کمبود منابع بریل و نگاه‌های ترحم‌آمیز جامعه دست‌وپنجه نرم می‌کند.
خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها، عاطفه وفائیان: در کوچه و پس‌کوچه‌های شهر، گام‌های استوار دانش‌آموزان نابینا در پی آینده‌ای روشن برداشته می‌شود؛ قشری که با وجود استعدادهای درخشان و هوش سرشار، روزانه با موانع ساختاری و شهری متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کند.
مناسب‌سازی ناقص معابر، نقص در سامانه‌های صوتی وسایل حمل‌ونقل عمومی و کمبود منابع آموزشی و کتب بریل، تنها بخشی از دغدغه‌هایی است که مسیر پرافتخار این دانش‌آموزان را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است.
با وجود این کمبودها، مدارس استثنایی و تلاش‌های شبانه‌روزی مربیان و مدیران دلسوز، بستر مناسبی برای رشد و شکوفایی توانمندی‌های این عزیزان در عرصه‌های علمی، ورزشی و قرآنی فراهم کرده است.
افتخارآفرینی در مسابقات پاراسیایی، جشنواره‌های علمی و حتی راه‌یابی به مسابقات جهانی، گواهی روشن بر این حقیقت است که معلولیت بینایی هیچ‌گاه مانعی در برابر اراده پولادین نسل توانمند امروز نبوده است.
تحصیل بیش از ۵۰۰ دانش‌آموز نابینا در خراسان رضوی
رضا کریمی، مدیر آموزش و پرورش استثنایی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت تحصیل دانش‌آموزان آسیب‌دیده بینایی اظهار کرد: در سطح استان خراسان رضوی بیش از ۵۰۰ نفر دانش‌آموز نابینا داریم که از این تعداد، ۴۶۰ نفر در مشهد و در مدارس تخصصی نابینایان مشغول به تحصیل هستند. همچنین یک مدرسه نابینایان نیز در نیشابور فعال است و در مجموع ۶ مدرسه تخصصی نابینایان در سطح استان داریم.
مدیر آموزش و پرورش استثنایی خراسان رضوی افزود: مابقی دانش‌آموزان آسیب‌دیده بینایی در سایر شهرستان‌های استان که آمار جمعیتی پایین‌تری دارند، در مدارس استثنایی با معلولیت‌های مختلف (کم‌توان ذهنی، ناشنوا و نابینا) در یک مرکز ثبت‌نام شده و درس می‌خوانند؛ اما در مشهد با توجه به بالا بودن آمار، مدارس به صورت تخصصی اداره می‌شوند. علاوه بر این، حدود ۱۰۰ دانش‌آموز نیز با شدت معلولیت کمتر، تحت عنوان «دانش‌آموز تلفیقی» در مدارس عادی مشغول به تحصیل هستند.
پوشش تحصیلی کامل دانش‌آموزان نابینا بدون مرزبندی حاشیه‌نشینی
وی در پاسخ به نحوه پوشش تحصیلی در مناطق کم‌برخوردار و حاشیه شهر تصریح کرد: اصطلاح کم‌برخوردار در این بخش برای ما مفهومی ندارد؛ چرا که مدارس تخصصی ما کل شهر مشهد اعم از مناطق مرکزی و حواشی را تحت پوشش قرار می‌دهند؛ به عنوان نمونه مدرسه ابتدایی دخترانه نابینایان ما تمام دانش‌آموزان دختر سطح شهر را فارغ از منطقه سکونت پذیرش می‌کند و همه دانش‌آموزان تحت پوشش تحصیلی قرار دارند.
کریمی درباره سطح آموزش و صلاحیت معلمان این حوزه گفت: آموزگارانی که در این مدارس تدریس می‌کنند، عموماً فارغ‌التحصیلان رشته کودکان استثنایی از دانشگاه فرهنگیان یا دوره‌های پیشین تربیت‌معلم هستند و تحصیلات آکادمیک در تمام گروه‌های استثنایی را گذرانده‌اند. این نیروها پس از ورود به سیستم، تفکیک شده و کارگاه‌های آموزشی تخصصی را در خود مدارس طی می‌کنند. همچنین دوره‌های ضمن‌خدمت تخصصی نظیر «بریل‌آموزی» سالانه یک یا دو بار برگزار می‌شود و علاوه بر آن، کارگاه‌های هفتگی و برنامه‌های تجربه‌گردانی در سطح مدارس به صورت مستمر دایر است.
وضعیت مطلوب تجهیزات و چالش جدی کمبود نیروی توان‌بخشی
مدیر آموزش و پرورش استثنایی خراسان رضوی با اشاره به وضعیت استانداردسازی و تجهیزات مدارس نابینایان بیان کرد: ایمن‌سازی مدارس ما تقریباً کامل بوده و از استانداردهای لازم برخوردار است. در حوزه لوازم و تجهیزات کمک‌آموزشی نیز کمبود حادی وجود ندارد و دستگاه‌هایی نظیر «پرکینز» (ماشین تحریر بریل)، ذره‌بین‌ها و عینک‌های خاص برای دانش‌آموزان تهیه و در اختیارشان قرار می‌گیرد که در این مسیر کمک‌های خیرین چه در بحث تجهیزات آموزشی و چه توان‌بخشی بسیار چشمگیر بوده است.
نگاه ترحم‌آمیز جامعه، مانع شکوفایی دانش‌آموزان نابیناست
الهام‌سادات محمدپور، یکی از مدیران مدارس نابینایان استان خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح وضعیت تحصیلی و آموزشی دانش‌آموزان آسیب‌دیده بینایی در تنها مدرسه شبانه‌روزی دخترانه متوسطه اول و دوم استثنایی استان خراسان رضوی، اظهار کرد: مدارس استثنایی و دانش‌آموزان نابینا با مشکلات متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کنند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به کمبود مناسب‌سازی معابر شهری اشاره کرد. هرچند اقداماتی نظیر خط‌کشی و برجسته‌سازی پیاده‌روها در برخی نقاط نظیر بلوار وکیل‌آباد و فرامرز عباسی انجام شده، اما این مناسب‌سازی‌ها پیوسته نیست و در بسیاری از مناطق شهر برای تردد این عزیزان با چالش جدی مواجه هستیم.
یکی از مدیران مدارس نابینایان استان خراسان رضوی افزود: مشکل دیگر نابینایان در سطح شهر، نقص در سیستم‌های صوتی و گویای وسایل حمل‌ونقل عمومی همچون مترو است که گاهی اطلاعات نادرست از ایستگاه‌ها اعلام می‌کند و موجب سردرگمی افراد نابینا می‌شود.
وی درباره وضعیت تأمین منابع آموزشی بیان کرد: کتاب‌های درسی و کمک‌درسی بریل پاسخگوی نیاز دانش‌آموزان نیست؛ به‌طوری‌که حتی کتاب‌های درسی نیز در تمامی رشته‌ها به خط بریل برگردانده نشده‌اند و بسیاری از منابع به ناچار به صورت صوتی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد. همچنین کسری کتاب‌های بریل معمولاً با تأخیر و پس از گذشت دو ماه از شروع سال تحصیلی به دست دانش‌آموزان می‌رسد.
محمدپور با اشاره به استعداد سرشار دانش‌آموزان نابینا تصریح کرد: بهره هوشی این دانش‌آموزان عادی است و در صورت فراهم بودن شرایط، موفقیت‌های چشمگیری کسب می‌کنند. نمونه بارز این توانمندی‌ها، کسب رتبه‌های برتر کشوری در مسابقات قرآنی، ورزشی پاراسیایی، سرود و همچنین افتخارآفرینی در جشنواره خوارزمی است؛ اما متأسفانه نگاه ترحم‌آمیز جامعه و خانواده‌ها به جای نگاه انسانی و حمایتی، انگیزه و اعتمادبه‌نفس آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
یکی از مدیران مدارس نابینایان استان خراسان رضوی ضمن تأکید بر لزوم هموارسازی مسیرهای شهری برای تردد آسان نابینایان، خاطرنشان کرد: پیگیری‌های لازم برای مناسب‌سازی محوطه داخلی مدرسه با کمک خیرین و شهرداری در حال انجام است، اما مسئولان باید فراتر از رفع تکلیف اداری، زمینه‌های اشتغال و حضور مؤثر این قشر توانمند را در جامعه فراهم کنند.
تحصیل ۴۰ دانش‌آموز آسیب‌دیده بینایی در نیشابور
شهره‌سادات حسینی، مدیر مدرسه استثنایی نیشابور در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به سابقه ۲۷ ساله خود در آموزش‌وپرورش استثنایی اظهار کرد: در حال حاضر مدیریت مدرسه استثنایی زنده‌یاد حاج علی‌اکبر رخصت را بر عهده دارم که این فضای آموزشی جدید در اردیبهشت‌ماه سال جاری افتتاح شد و پیش از آن نیز دانش‌آموزان برای استفاده از فضای جدید به این محل منتقل شده بودند.
مدیر مدرسه استثنایی نیشابور با تفکیک وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان آسیب‌دیده بینایی افزود: ما وضعیت دانش‌آموزان را به دو شکل کم‌بینا (پیش‌رونده یا مختص رفت‌وآمد) و نابینای مطلق تعریف می‌کنیم؛ در حال حاضر ۱۴ دانش‌آموز در مقطع پیش‌دبستانی و ابتدایی نابینای مطلق و بریل‌آموز داریم و ۲۶ دانش‌آموز دیگر کم‌بینا هستند که با کتاب‌های درشت‌خط آموزش می‌بینند.
اجرای طرح جبرانی تلفیقی برای مقاطع متوسطه
وی درباره وضعیت دانش‌آموزان متوسطه اول و دوم بیان کرد: دانش‌آموزان پس از مقطع ابتدایی می‌توانند در مدارس عادی ثبت‌نام کنند و به عنوان دانش‌آموزان تلفیقی یا پذیرا ادامه تحصیل دهند، در حالی که ما به عنوان پشتیبان، کتاب‌ها، مشکلات آموزشی و مشاوره‌ای آنان را تا سال دوازدهم رصد و حمایت می‌کنیم.
حسینی افزود: همچنین پایگاه طرح جبرانی تلفیقی روزهای چهارشنبه بعدازظهر برای دانش‌آموزان مقاطع هفتم تا دوازدهم فعال است تا اگر در دروس پایه مثل فارسی و ریاضی در مدارس عادی دچار مشکل یا عقب‌ماندگی آموزشی شده‌اند، به صورت تخصصی و توسط مربیان آشنا با گروه آسیب بینایی آموزش و رفع اشکال ببینند.
چالش کمبود فضای فیزیکی و امکانات
مدیر مدرسه استثنایی نیشابور با اشاره به کمبودهای ساختاری این فضای آموزشی جدید تصریح کرد: با وجود تازه تأسیس بودن مدرسه، فضای فیزیکی آن کوچک ساخته شده و اتاق مشاوره مجزا، اتاق بهداشت، دفتر کار اجرایی همکاران، نمازخانه و سالن اجتماعات نداریم؛ تنها یک اتاق چندحسی برای تقویت حس لامسه و شنوایی دانش‌آموزان نابینا وجود دارد که به صورت چندمنظوره برای کاردرمانی، گفتاردرمانی و آموزش هوشمند استفاده می‌شود.
وی افزود: تجهیزات تخصصی موجود از طریق سازمان استثنایی استان تأمین شده است، اما برای مواردی همچون نمایشگر بریل با کمبودهایی مواجه هستیم و خریدهای مستقیم اهدایی از سوی خیرین به مدرسه نداریم.
مشکلات سرویس ایاب‌وذهاب دانش‌آموزان
حسینی درباره تأمین هزینه‌های ایاب‌وذهاب دانش‌آموزان گفت: با وجود نامه‌نگاری‌ها و جلسات مکرر با شهرداری، متأسفانه همکاری لازم صورت نگرفته و هزینه‌های سرویس مدارس که خوشبختانه حتی دورترین روستاهای شهرستان را نیز پوشش داده است، سالانه حدود ۷۰ درصد از سوی آموزش‌وپرورش استثنایی و مابقی توسط خانواده‌ها تأمین می‌شود.
مدیر مدرسه استثنایی نیشابور با اشاره به موفقیت‌های چشمگیر دانش‌آموزان این مجموعه بیان کرد: دانش‌آموزان ما در حوزه‌های پرورشی و فرهنگی حائز رتبه‌های استانی و کشوری هستند؛ حتی در مسابقات جهانی یوسی‌مس (UCMAS)، دانش‌آموزانی داریم که به مراحل جهانی در کشورهای مالزی و پاکستان راه یافته‌اند، هرچند به دلیل هزینه‌های بالای سفر امکان حضور فیزیکی برای خانواده‌ها فراهم نشد. همچنین در حوزه ورزش، یک زمین چمن کوچک ۱۰۰ مترمربعی برای ساعت ورزش بچه‌ها آماده شده و از سالن ورزشی دیگری که توسط خیر نیک‌اندیش آقای رخصت احداث شده نیز استفاده می‌کنیم.
ضرورت افزایش آگاهی خانواده‌ها و جذب به‌موقع دانش‌آموزان
وی ضمن ابراز دغدغه نسبت به مسیر آموزشی کودکان با نیازهای ویژه تأکید کرد: متأسفانه به دلیل برخی ناآگاهی‌ها، بعضی خانواده‌ها به خاطر معلولیت بینایی فرزندانشان، از پذیرش شرایط امتناع کرده یا با حذف نام بهزیستی، دانش‌آموز را در کلاس‌های شلوغ مدارس عادی ثبت‌نام می‌کنند که موجب افت تحصیلی شدید او می‌شود؛ از خانواده‌ها تقاضا داریم در بدو تشخیص معلولیت، به بهزیستی و مدارس استثنایی مراجعه کنند تا با مشاوره و هدایت صحیح، مسیر آموزشی فرزندانشان از همان ابتدا در چرخه درست و استاندارد قرار گیرد.