شیراز-ایرنا- با تبدیل شدن معیشت به دغدغه نخست خانواده‌ها و طرح «تورم صفر» شهرداری تهران برای تثبیت قیمت ۱۲ تا ۱۵ قلم کالای اساسی، این پرسش مطرح است که آیا این الگو در کلان‌شهری مانند شیراز با تکیه بر ظرفیت تولید سالانه حدود ۱۴ میلیون تن محصولات باغی و زراعی فارس قابل اجراست؟ کارشناسان می‌گویند تحقق این طرح نیازمند راستی‌آزمایی، تعیین دقیق مسئولیت‌ها و سازوکار نظارتی شفاف است.
به گزارش ایرنا، استان فارس با تولید سالانه حدود ۱۴ میلیون تن محصولات باغی و زراعی، ظرفیت بالایی برای پشتیبانی از زنجیره تامین کالاهای اساسی دارد.
با این حال کارشناسان تاکید می‌کنند تحقق چنین برنامه‌ای علاوه بر پتانسیل تولیدی، نیازمند بررسی دقیق‌تر از منظر جامعه‌شناختی و سایر مؤلفه‌هاست.
آمادگی جهاد کشاورزی فارس برای همکاری
سازمان جهاد کشاورزی فارس از آمادگی کامل برای عملیاتی شدن این طرح در شیراز خبر داده است.
مدیر توسعه بازرگانی این سازمان، در گفت‌وگو با ایرنا اظهار کرد: در صورتی که شهرداری ایجاد زیرساخت‌ها و توسعه بازارچه‌ها را در دستور کار قرار دهد، این سازمان نیز در زمینه تامین و عرضه محصولات همکاری کامل خواهد کرد.
حسن کشاورز با اشاره به همکاری با بخش خصوصی و نهادهای دارای زیرساخت گفت: تاکنون ۲۰۰ تن در یک ماه گذشته در اختیار اتاق اصناف قرار داده‌ایم و از ابتدای سال جاری نیز حدود هفت هزار تن کالای اساسی شامل برنج، مرغ منجمد، شکر و روغن ۸۱۰ گرمی با قیمت مصوب در سطح بازار توزیع شده است.
این اقدام بخشی از نقشه راه جامع سازمان جهاد کشاورزی فارس برای مقابله با چالش‌های بازار کالاهای استراتژیک است، رویکردی حمایتی از تولیدکننده و مصرف‌کننده که شکاف میان قیمت تولید و مصرف را مدیریت می‌کند.
ضرورت هماهنگی برای تامین زیرساخت‌ها
تجربه بازارچه‌های محلی شیراز نشان می‌دهد مدیریت شهری ظرفیت ورود به این عرصه را دارد، اما موفقیت طرح‌هایی همچون «تورم صفر» پیش از هر چیز به زنجیره‌ای پیوسته از تامین پایدار کالا، توافق با عرضه‌کنندگان، حفظ کیفیت و نظارت مستمر بر توزیع وابسته است.
باید دید با هماهنگی مدیریت شهری، جهاد کشاورزی و اصناف، چه سازوکاری برای بومی‌سازی این الگو در شیراز تدوین خواهد شد.
پیش‌شرط‌های اجرای طرح
عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز در گفت‌وگو با ایرنا، نخستین پیش‌شرط اجرای طرح را راستی‌آزمایی و آغاز آن با چند قلم کالای ضروری و پرمصرف دانست و گفت: این مرحله باید با تعیین دقیق مسئولیت‌ها، منابع مالی و الزامات قانونی هر بخش همراه باشد.
محسن عدالت تصریح کرد: مرحله دوم، استقرار سازوکار نظارتی شفاف است که مشخص کند چه نهادی مسئول پاسخگویی در قبال تغییر نرخ هر قلم کالاست.
وی بیان کرد: بومی‌سازی الگوی عرضه بر پایه دسترسی محله‌ای، خرید برخط و توزیع با پیک نیز می‌تواند هزینه غیرقیمتی خانوار را کاهش دهد.
سازوکار مشخص اجرای طرح
این استاد دانشگاه شیراز بر ضرورت ارزیابی جدی سازوکار اجرای طرح و بررسی همه زوایای آن تاکید کرد و گفت: ایجاد فروشگاه‌های شهروندمحور، بازارچه‌ها و غرفه‌ها نباید تنها به فروشنده محدود شود، بلکه شهرداری شیراز، هر نهاد دیگر و بخش خصوصی باید با هدف تسهیل خرید خانواده‌های کم‌بضاعت، کاهش تورم، کمک به رونق تولید و رفاه شهروندان وارد شوند.
به گفته عدالت، بخشی از راهکارها باید بر کاهش هزینه‌های جانبی شهروندان متمرکز شود؛ از جمله خرید برخط و بهره‌گیری از پیک برای رساندن محصول تا شهروندان درگیر هزینه‌های رفت‌وآمد نشوند.
وی همچنین بر ارزیابی دقیق نقاط ضعف و قوت طرح در شهرهای دیگر و تجربه شهرداری تهران پیش از هر اقدام مشابه تاکید کرد و ایجاد فروشگاه‌های تامین کالاهای اساسی در سطح شهر را الگویی مرسوم در مدیریت شهری سایر نقاط دنیا دانست.
اجرای طرح باید با تمرکز بر تسهیل‌گری و رفاه شهروندان باشد
نماینده ولی فقیه در استان فارس و امام جمعه شیراز، با استقبال از اجرای اولیه این طرح در کلان‌شهر شیراز گفت: تمرکز و هدف اصلی باید حمایت از اقشار کم‌درآمد و تسهیل‌گری و رفاه مردم و شهروندان باشد.
آیت‌الله لطف‌الله دژکام اظهار کرد: اجرای این طرح باید با نظارت سازمان‌های متولی و کار کارشناسی دقیق همراه باشد و همه جوانب کار و نقاط ضعف و قوت آن در سایر مناطق کشور و حتی سایر کشورها و الگوهای موفق مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.
وی تصریح کرد: مسئله اصلی، محروم‌نماندن خانواده‌ها از کالاهای مورد نیاز و اساسی آن‌ها به دلیل گرانی است.
امام جمعه شیراز گفت: باید ناظرانی از درون خود مردم و شهروندان نیز بر نحوه و فرآیند اجرای طرح نظارت داشته باشند و به‌طور مستمر قیمت‌های بازار آزاد و سایر مناطق را با آنچه در این بازارچه‌ها و فروشگاه‌ها به فروش می‌رسد مورد ارزیابی و سنجش دقیق قرار دهند و به متولیان امر مرتب گزارش کنند.
بازارچه‌ها در مسیر سفره مردم
برای خانواده‌ای که هر روز قیمت کالاهای ضروری را دنبال می‌کند، فاصله میان قیمت روی برچسب و توان خرید، به تصمیمی روزمره تبدیل شده است، اینکه چه چیزی خریده شود، خرید از کجا انجام گیرد و کدام هزینه به روز دیگری موکول شود.
در این میان، نقش بازارچه‌های شهرداری و الگوهای حمایتی همچون طرح تورم صفر حائز اهمیت است.
رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز، حمایت از معیشت شهروندان و بررسی امکان استفاده از الگوهای کنترل قیمت را از محورهای مورد توجه شورا دانست و گفت: هرچند تامین کالاهای اساسی از وظایف مستقیم شهرداری نیست، اما شرایط اقتصادی و مسئولیت مدیریت شهری در برابر شهروندان، استفاده از ظرفیت‌های موجود را ضروری می‌کند.
مسعود زارعی افزود: شهرداری نباید در برابر فشار اقتصادی بر شهروندان بی‌تفاوت بماند و بازارچه‌های محلی در این زمینه نقش دارند.
ظرفیت بازارچه‌های شهری
به گفته وی، شهرداری شیراز بازارچه با عنوان «شهرراز» دارد که ۱۸ بازارچه آن در قالب طرح «از مزرعه تا سفره» فعالیت می‌کنند و محصولات به‌ویژه میوه و تره‌بار و در برخی موارد مواد پروتئینی، با حذف بخشی از واسطه‌ها عرضه می‌شود.
زارعی با استناد به گزارش عملکرد شهرداری در نیمه نخست سال جاری اعلام کرد: به‌طور میانگین ماهانه حدود ۴۰ میلیارد تومان اجاره‌بها از این بازارچه‌ها دریافت نشده است، اقدامی با هدف کاهش بخشی از هزینه‌های عرضه و فراهم‌کردن امکان فروش کالا با قیمت مناسب‌تر.
توسعه میدان میوه و تره‌بار شماره یک و ایجاد زیرساخت میدان دوم نیز از اقدامات این عضو شورا در راستای تقویت شبکه تامین و توزیع شهر است.
او همچنین بر استفاده از ترازوهای هوشمند، نظارت برخط، افزایش نظارت مردمی و نظرسنجی از شهروندان درباره عملکرد بازارچه‌ها تاکید کرده است.
به گفته زارعی، بررسی این الگو به معنای اجرای بدون تغییر آن نیست و باید مشخص شود کدام بخش‌های طرح با منابع، اختیارات و زیرساخت‌های شیراز سازگار است.
او یادآور شد: باید برنامه‌ای با همکاری شهرداری، دولت، اتاق اصناف، تولیدکنندگان و دستگاه‌های مسئول طراحی شود و کار با چند قلم کالای ضروری و پرمصرف آغاز و خروجی آن با نظارت و کار کارشناسی بررسی شود و در صورت رضایتمندی شهروندان و تایید کارشناسان، فرآیند طولانی‌مدت و با شمار بیشتری از کالاها در دستور کار قرار گیرد.
به گفته وی، تثبیت قیمت یا تامین به‌موقع کالاها مهم‌ترین مولفه در فرآیند اجرای این طرح است و تامین پایدار کالاها، توافق با عرضه‌کنندگان، حفظ کیفیت و نظارت بر زنجیره توزیع ضروری است.
زارعی ارزیابی قیمت نهایی برای مصرف‌کننده، استمرار عرضه و میزان استقبال مردم را نیز مبنای تصمیم‌گیری واقعی دانست.