وزیر جنگ آمریکا در سفری محرمانه به اسرائیل رفت و فرمانده ارتش پاکستان ناگهان به ایران آمد. در منطقه چه می‌گذرد؟ آیا توافقی ناگهانی در پیش است یا جنگی دوباره...
اقتصاد‌آنلاین: وزیر جنگ آمریکا در سفری محرمانه به اسرائیل رفت و فرمانده ارتش پاکستان ناگهان به ایران آمد. در منطقه چه می‌گذرد؟ آیا توافقی ناگهانی در پیش است یا جنگی دوباره در انتظار ایران و آمریکا است؟
گروه سیاسی: در شرایطی که قیمت نفت به آستانه ۱۱۰ دلار رسیده، تردد دریایی در تنگه هرمز با اختلال روبه‌روست و مذاکرات تهران و واشنگتن به بن‌بست خورده، دو سفر در منطقه توجه‌ها را جلب کرده است. سفر محرمانه وزیر جنگ آمریکا، به اسرائیل و ورود ناگهانی فرمانده ارتش پاکستان، به تهران.
همزمانی این دو رویداد با اختلاف بر سر طرح هفت‌روزه ایران و گزارش‌ها درباره آمادگی برای ازسرگیری عملیات نظامی، این پرسش را پیش کشیده که آیا منطقه در آستانه توافقی دشوار قرار دارد یا طرف‌ها در حال آماده‌سازی برای مرحله تازه‌ای از تقابل هستند؟
دو سفر غیرمنتظره در میانه بن‌بست
بر اساس گزارش رسانه‌های اسرائیلی و اکسیوس، پیت هگست روز دوشنبه در سفری اعلام‌نشده با بنیامین نتانیاهو در پایگاه هوایی عوفدا در جنوب اسرائیل دیدار کرد. این نشست حدود دو ساعت طول کشید و در شرایطی برگزار شد که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری عملیات گسترده علیه ایران افزایش یافته است. گزارش‌هایی نیز درباره حضور مقام‌هایی از امارات در این نشست منتشر شده، هرچند جزئیات رسمی و مستقلی از دستور کار آن در دست نیست.
در سوی دیگر، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و یکی از میانجی‌های اصلی میان تهران و واشنگتن، به‌طور ناگهانی وارد تهران شد. اهمیت این سفر از آن جهت است که مسیر میانجیگری پاکستان در کنار کانال فعال قطر قرار دارد و هنوز نشانه روشنی از عبور مذاکرات از اختلاف‌های اساسی دیده نمی‌شود. سخنگوی وزارت خارجه ایران در نشست خبری خود مدعی شد که نمی‌داند این سفر درباره چیست.
با این همه، همزمانی این دو سفر نشان می‌دهد که دیپلماسی و محاسبات نظامی به‌صورت موازی پیش می‌روند.
هرمز نقطه تلاقی جنگ، نفت و مذاکره
در مرکز این معادله، تنگه هرمز قرار دارد و پرونده هسته‌ای ایران قرار دارد. رسیدن قیمت نفت برنت به محدوده ۱۰۹ تا ۱۱۰ دلار در هر بشکه، نشانه‌ای از حساسیت بازار به تداوم بحران است. ایران تاکید دارد که شرایط تنگه هرمز به پیش از جنگ باز نخواهد گشت.
طرح هفت‌روزه ایران نیز در همین راستا است. طبق توضیحات آمریکا باید پذیرش طرح را اعلام کند و در پنج روز نخست تعهدات مورد توافق را اجرا کند و سپس ایران در روز ششم تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و مذاکرات هسته‌ای از روز هفتم آغاز می‌شود.
رفع محاصره بنادر، کاهش محدودیت‌های صادرات نفت و آزادسازی دارایی‌های ایران از جمله موضوعاتی است که در بحث امتیازات مورد مطالبه تهران قرار دارد. در مقابل، اما آمریکا می‌خواهد ایران به آمریکا امتیازاتی در پرونده هسته‌ای بدهد؛ بنابراین اختلاف فقط بر سر محتوای توافق نیست و ترتیب اجرای تعهدات نیز به مانعی اساسی تبدیل شده است.
ابهام درباره پیشنهاد عاصم منیر
در چنین شرایطی، سفر عاصم منیر می‌تواند برای انتقال پیام یا نزدیک کردن مواضع اهمیت داشته باشد. به‌ویژه آنکه پاکستان پیش‌تر بر ترجیح دیپلماسی بر رویارویی تأکید کرده است.
بااین‌حال، تا زمانی که جزئیات پیام احتمالی و پاسخ طرف‌ها روشن نشده، نمی‌توان این سفر را نشانه قطعی پیشرفت مذاکرات دانست.
عامل تعیین‌کننده در تصمیم‌های واشنگتن
ابعاد سیاسی بحران نیز به اندازه تحولات نظامی اهمیت دارد. رویترز به نقل از سه مقام ارشد ایرانی و یک منبع مطلع مدعی شده که تهران مذاکرات با آمریکا را عمداً طولانی می‌کند تا موقعیت سیاسی دونالد ترامپ را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در سوم نوامبر تضعیف کند.
بر اساس این گزارش، مقام‌های ایرانی احتمال می‌دهند واشنگتن برای خروج از بن‌بست جنگ بار دیگر به گزینه نظامی متوسل شود و معتقدند نباید امتیاز‌هایی به ترامپ داده شود که بتواند آنها را به‌عنوان پیروزی سیاسی عرضه کند.
آنچه روشن است، پیوند خوردن جنگ ایران با انتخابات کنگره آمریکا است که پیروزی در آن برای ترامپ اهمیت بسیاری دارد. اما این پیوند شمشیر دو لبه است و می‌تواند هم انگیزه توافق را تقویت کند و هم خطر تصمیم‌های پرهزینه را افزایش دهد.
پاکستان با محاصره ایران همراه شد؟
اما سفر عاصم منیر تنها به پرونده جنگ و میانجیگری محدود نیست. تجارت در دو گذرگاه تفتان–میرجاوه و گبد–ریمدان با پاکستان بسته شده‌اند.
در حالی که مسیر‌های زمینی پاکستان می‌توانند در تأمین بخشی از کالا‌های ضروری و کاهش فشار بر تجارت منطقه‌ای مؤثر باشند. هرچند علت بسته‌شدن مرز ظاهر فنی اعلام شده، اما به نظر می‌رسد که دلیل اصلی آن به فشار تحریم‌های آمریکا بر پاکستان برای تنگ‌تر کردن حلقه محاصره ایران برمی‌گردد. پاکستان از یک سو تلاش دارد تا با روابط مطلوب با جمهوری اسلامی ایران را حفظ کند و از سوی دیگر به عنوان متحد وانشگتن باقی بماند.
توافق یا دور تازه تقابل؟
اگر عاصم منیر پیشنهاد متفاوتی برای شکستن بن‌بست مذاکرات در تهران نداشته باشد، به نظر نمی‌آید این سفر بتواند از افزایش تنش جلوگیری کند. در شرایطی که هماهنگی‌ها و آمادگی نظامی بین آمریکا و اسرائیل بیشتر شده و گزینه حمله دوباره به ایران روی میز است. به دلیل انتخابات کنگره، ایران حاضر نیست اعتبار یک توافق کوتاه‌مدت بدون امتیاز‌های موردنظر خود را به ترامپ بدهد. در چنین شرایطی، اگر آمریکا نیز همچنان بر خواسته‌های حداکثری و ادامه محاصره ایران اصرار داشته باشد، احتمال رویارویی بار دیگر بسیار زیاد است.