میز بانک با اجرای مهتاب رحمتعلی
بانک را نمیتوان صرفاً یک بنگاه اقتصادی عادی یا واسطهای میان سپردهگذار و تسهیلاتگیرنده دانست. ماهیت اهرمی ترازنامه بانکها، اتکای گسترده آنها به منابع کوتاهمدت، عدم تطابق سررسید داراییها و بدهیها و پیوندهای گسترده با سایر اجزای شبکه مالی باعث میشود اختلال در عملکرد یک بانک، تنها به همان بانک محدود نماند و در مواردی به بیثباتی در سطحی وسیعتر منجر شود. از همینرو، مسئله بانک صرفاً سود و زیان یک بنگاه نیست، بلکه به ثبات نظام مالی و حتی وضعیت اقتصاد کلان گره میخورد.
در چنین ساختاری، ریسک اعتباری، تمرکز تسهیلات، ضعف در بازپرداخت بدهیها و کاهش اعتماد عمومی میتواند به سرعت از یک مسئله محدود فراتر برود و به ریسک سرایت تبدیل شود. اگر یک بانک یا یک تسهیلاتگیرنده بزرگ دچار اختلال شود، نگرانی سپردهگذاران، فشار نقدینگی و احتمال هجوم برای برداشت سپردهها میتواند پیامد بعدی این زنجیره باشد. همین ویژگی است که بانک را از بسیاری از بنگاههای اقتصادی دیگر متمایز میکند.
از سوی دیگر، ارتباط نزدیک بانکها با یکدیگر، با بازارهای مالی و با سایر نهادهای اقتصادی، باعث میشود مشکل در یک نقطه بهراحتی به بخشهای دیگر منتقل شود. در این شرایط، ضعف مدیریت ریسک یا نظارت ناکافی تنها یک خطای درونسازمانی نیست، بلکه میتواند به مسئلهای فراگیر در اقتصاد تبدیل شود. به همین دلیل، فهم ماهیت شبکهای بانکها و ریسکهای نهفته در ترازنامه آنها برای سیاستگذار، نهاد ناظر و فعال اقتصادی اهمیت ویژهای دارد.
در قسمت پنجم برنامه «میز بانک» فردای اقتصاد با حضور محمد صادق عبدالهی پور؛ کارشناس حوزه بانکداری، این ابعاد از فعالیت بانکها بررسی شده است؛ از اینکه چرا بانک را نباید یک واسطه ساده تلقی کرد، تا اینکه چگونه اعطای تسهیلات در نظام بانکی به خلق اعتبار و شکلگیری سپرده جدید منجر میشود. وی می گوید: بانکها با اعطای تسهیلات، صرفاً منابع موجود را منتقل نمیکنند، بلکه در عمل اعتبار جدید ایجاد میکنند؛ فرآیندی که در صورت بازپرداخت صحیح میتواند به تأمین مالی اقتصاد کمک کند، اما در صورت اختلال، به منشأ افزایش ریسک در ترازنامه بانکها و کل نظام مالی تبدیل میشود.
وی اضافه می کند: مسئله بانکداری را نمیتوان فقط از زاویه عملکرد یک موسسه منفرد تحلیل کرد. آنچه در ظاهر یک مشکل محدود در ترازنامه یک بانک به نظر میرسد، در عمل میتواند به دلیل ماهیت درهمتنیده شبکه بانکی، به بحرانی گستردهتر در سطح اقتصاد بدل شود. از همین منظر، شناخت دقیق سازوکار خلق اعتبار، ریسک سرایت و تفاوت بنیادین بانک با سایر بنگاهها، پیششرط درک بسیاری از مسائل امروز اقتصاد ایران است.