پژوهشگر سیاست‌گذاری آب با اشاره به عقب‌نشینی دریای خزر گفت: در حال حاضر، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی پس‌روی آب برای ساکنان مناطق ساحلی چندان محسوس نیست، اما ا...
اقتصادآنلاین: پژوهشگر سیاست‌گذاری آب با اشاره به عقب‌نشینی دریای خزر گفت: در حال حاضر، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی پس‌روی آب برای ساکنان مناطق ساحلی چندان محسوس نیست، اما ادامه این روند می‌تواند به کوچک شدن دریای خزر منجر شود.
مسیحا حیدریان؛ دریای خزر سال‌هاست با روند کاهش تراز آب و عقب‌نشینی خط ساحلی مواجه است؛ پدیده‌ای که در ماه‌های اخیر نشانه‌های آن بیش از گذشته در سواحل شمالی ایران نمایان شده است.
بر اساس تازه‌ترین آمار اعلام‌شده از سوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، خط آب دریای خزر در بخش‌هایی از استان گلستان، از جمله حوالی بندر ترکمن و خلیج گرگان، سه تا چهار کیلومتر عقب رفته است. میزان عقب‌نشینی در بخش‌هایی از سواحل گیلان و مازندران نیز به ۵۰۰ تا ۸۰۰ متر می‌رسد.
عقب‌نشینی آب خزر تنها به تغییر محدوده ساحل محدود نمی‌شود و در صورت تداوم می‌تواند بر فعالیت‌های اقتصادی، کاربری اراضی ساحلی و زندگی جوامع محلی اثر بگذارد. با وجود این، هنوز نمی‌توان از بروز گسترده پیامدهای اقتصادی این پدیده در مناطق ساحلی ایران سخن گفت.
در این باره انوش نوری اسفندیاری، پژوهشگر سیاست‌گذاری آب و دبیر اندیشکده آب در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین درباره تبعات اقتصادی عقب‌نشینی دریای خزر، گفت: آنچه بیش از وضعیت فعلی عقب‌نشینی آب خزر موجب نگرانی است، احتمال ادامه این روند و کوچک‌تر شدن دریای خزر است. در دهه‌های گذشته نیز بارها شاهد تغییرات سطح آب این دریا بوده‌ایم، اما نگرانی اصلی زمانی شکل می‌گیرد که پس‌روی آب ادامه‌دار باشد و دیگر به وضعیت قبلی بازنگردد.
تغییرات اقلیمی و کاهش ورودی آب ولگا؛ دو عامل موثر بر عقب‌نشینی خزر
اسفندیاری در پاسخ به پرسش اقتصادآنلاین درباره علت عقب‌نشینی آب دریای خزر بیان کرد: این موضوع هنوز به اندازه کافی بررسی نشده است، اما اطلاعات موجود نشان می‌دهد بخش عمده آب ورودی به دریای خزر از رودخانه ولگا تامین می‌شود و کاهش ورود آب از این رودخانه یکی از عوامل موثر بر افت تراز آب خزر است.
وی افزود: رودخانه‌های دیگری نیز به دریای خزر می‌ریزند که از جمله آن‌ها رودخانه‌های ورودی از ایران هستند، اما روی بسیاری از این رودخانه‌ها طرح‌های آبی اجرا شده و برداشت از منابع آب آن‌ها افزایش یافته است. در نتیجه، میزان آبی که از طریق این رودخانه‌ها به دریای خزر می‌رسد، کاهش پیدا کرده است.
دبیر اندیشکده آب با اشاره به وضعیت رودخانه ولگا توضیح داد: در مسیر این رودخانه سدهای متعددی احداث شده که بیشتر برای اهداف کشتیرانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. وجود این سدها به افزایش تبخیر آب منجر می‌شود. علاوه بر این، برداشت آب برای مصارف صنعتی و شهری در مناطق روسیه نیز بر میزان آب ورودی به دریای خزر اثر می‌گذارد.
اسفندیاری با تاکید بر اهمیت بررسی نقش تغییرات اقلیمی در کاهش تراز آب خزر خاطرنشان کرد: با توجه به اطلاعات موجود درباره اتفاقات رخ‌داده در رودخانه ولگا، به نظر می‌رسد تغییرات آب‌وهوایی و اقلیمی نیز عامل مهمی در عقب‌نشینی دریای خزر باشد و اهمیت این عامل نیازمند بررسی بیشتر است.
عقب‌نشینی آب خزر از چه زمانی آغاز شد؟
پژوهشگر سیاست‌گذاری آب در پاسخ به پرسشی درباره زمان آغاز عقب‌نشینی دریای خزر گفت: حدود ۱۵ تا ۲۰ سال پیش با پدیده پیشروی آب دریای خزر مواجه بودیم. در آن دوره، در بسیاری از مناطق ساحلی ایران برای حفاظت از اراضی در برابر امواج دریا، سنگ‌های بزرگی را در امتداد ساحل انباشته می‌کردند.
وی ادامه داد: از حدود یک دهه پیش، روند عقب‌نشینی آب خزر آغاز شده است. البته میزان نمایان شدن اراضی در کشورهای مختلف یکسان نیست و در کشورهایی که سواحل کم‌عمق‌تری دارند، این پدیده بسیار بیشتر از ایران بوده است. در کشورهای واقع در بخش‌های غربی و شرقی دریای خزر نیز وسعت زیادی از اراضی ساحلی از زیر آب خارج شده است.
اسفندیاری درباره میزان عقب‌نشینی خط ساحلی نیز توضیح داد: مقدار عقب‌نشینی به وضعیت زمین و شیب سواحل بستگی دارد. در مناطقی که شیب زمین کمتر است، با کاهش سطح آب، وسعت بیشتری از اراضی از زیر آب خارج می‌شود. به‌طور تقریبی می‌توان گفت در مجموع حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر به وسعت ساحل اضافه شده است.
پیامدهای عقب‌نشینی خزر برای ساکنان مناطق ساحلی چیست؟
دبیر اندیشکده آب در پاسخ به پرسش دیگری درخصوص پیامدهای اقتصادی و اجتماعی عقب‌نشینی آب دریای خزر برای ساکنان بومی مناطق ساحلی گفت: در حال حاضر، پیامدهای این پدیده برای ساکنان مناطق ساحلی به اندازه‌ای نیست که به‌صورت محسوس مشاهده شود.
وی در ادامه بحث پیامدهای عقب‌نشینی دریای خزر افزود: در شرایط فعلی، مهم‌ترین ضرورت، مراقبت بیشتر از مناطق حفاظت‌شده ساحلی است تا از تصرف اراضی و تغییر کاربری زمین در این مناطق جلوگیری شود.
اسفندیاری تاکید کرد: نگرانی‌های اصلی درباره پیامدهای عقب‌نشینی دریای خزر به بلندمدت مربوط می‌شود و باید احتمال ادامه روند کاهش سطح آب و کوچک‌تر شدن این پهنه آبی را جدی گرفت.