تصمیم دونالد ترامپ برای انتقال تمرکز جی‌دی ونس از پرونده ایران به مسائل داخلی، در تهران به‌عنوان نشانه‌ای از کاهش اولویت توافق ارزیابی می‌شود. تحلیلگران می‌گویند این تغییر ممکن است احتمال تشدید درگیری را افزایش دهد، هرچند راهبرد فشار اقتصادی واشنگتن احتمالاً با حضور ونس یا بدون او ادامه خواهد یافت.
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از الجزیره، تصمیم‌گیران در تهران در حال بررسی پیامدهای کنار گذاشتن جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از پرونده ایران هستند؛ تغییری که به گفته تحلیلگران می‌تواند احتمال تشدید درگیری میان دو طرف را افزایش دهد. دونالد ترامپ روز پنجشنبه در Truth Social اعلام کرد ونس باید بر ادعاهای فساد دموکرات‌ها تمرکز کند و توافق با ایران دیگر اولویت دولت نیست.
ونس تاکنون مذاکره‌کننده ارشد آمریکا در گفت‌وگو با ایران بوده است. تصور می‌شود تهران، از زمان آغاز حمله غافلگیرانه آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، او را یکی از چهره‌های عمل‌گراتر دولت ترامپ می‌داند.
ناصر هادیان، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، معتقد است مأموریت تازه ونس در وهله نخست پیامی درباره تقابل ترامپ با دموکرات‌ها پس از پیروزی گسترده آنان بر جمهوری‌خواهان حاکم در انتخابات میان‌دوره‌ای است. با این حال، این تصمیم ممکن است به سود اسرائیل نیز باشد؛ دولتی که بنا بر گزارش‌ها خواهان حملات تازه آمریکا به ایران است. ونس پیش‌تر شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات را به جنگ نسبت داده بود.
نقش ونس و اختلاف رویکردها در واشنگتن
گمان می‌رود ونس به دلیل افزایش هزینه‌های اقتصادی جنگ برای شهروندان آمریکا و مخالفتی که نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند، طرفدار پایان دادن به جنگ از راه مذاکره بوده است. او در ژوئن، با حمایت جرد کوشنر و استیو ویتکاف، فرستادگان ترامپ، بر سر تفاهم‌نامه‌ای با ایران مذاکره کرد که برای مدتی کوتاه جنگ را متوقف و کشتیرانی در تنگه هرمز را از سر گرفت؛ تفاهم‌نامه‌ای که اکنون دیگر برقرار نیست.
در مقابل، روبیو مواضع تندی علیه خواسته‌های مقام‌های ایرانی برای پایان جنگ گرفته است. با این حال، او نیز هزینه جنگ تمام‌عیار را به رسمیت می‌شناسد و در پی دستیابی به اهداف آمریکا از مسیر تشدید فشار اقتصادی و انزوای همه ایرانیان است.
بنا بر گزارش‌ها، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا که به دلیل نقشش در جنگ با رأی‌گیری استیضاح روبه‌رو شده، و برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، از اقدام نظامی دوباره علیه ایران حمایت می‌کنند.
ونس در اواخر اکتبر، هم‌زمان با تشدید تلاش میانجی‌های منطقه‌ای برای کاهش اختلاف‌ها، نامه‌ای به محسن رضایی، مسئول ارشد امنیتی ایران، نوشت. رضایی ابتدا لحن نامه را مثبت توصیف کرد، اما هفته گذشته ادعاهای مربوط به پیشرفت مذاکرات و احتمال دیدار مستقیم با ونس را خبرسازی درباره گفت‌وگوهای خیالی دانست. او در پیامی در X، آمریکا را بازنده جنگ و انتخابات خواند و با لحنی طعنه‌آمیز مدعی شد ونس شکست را پذیرفته، روبیو در آستانه خروج است، هگست به‌زودی برکنار می‌شود و فرمانده سنتکام به تولید پادکست روی آورده است.
بی‌اعتمادی و بن‌بست در مسیر توافق
تماس‌های میان دو طرف از طریق میانجی‌ها ادامه دارد، اما انتظار گشایش عمده‌ای نمی‌رود. تهران برای پایان جنگ هفت شرط و ترتیب روشنی برای امتیازدهی متقابل می‌خواهد؛ خواسته‌هایی که ظاهراً برای آمریکا پذیرفتنی نیست.
محمد صالح صدقیان، مدیر مرکز عربی مطالعات ایران، می‌گوید ترامپ بارها بر وجود اختلاف‌های ادعایی در تیم مذاکره‌کننده ایران تأکید کرده، اما مقام‌های ایرانی نیز درباره قابل‌اتکا بودن هر توافق تازه با واشنگتن تردید دارند. او در گفت‌وگو با الجزیره پرسید: حتی اگر تصور کنید آقای رضایی با آقای ونس بنشیند و به توافق برسند، چه تضمینی وجود دارد که ترامپ آن را اجرا کند؟
به گفته صدقیان، بی‌اعتمادی متقابل دستیابی به توافق را دشوارتر کرده و تداوم محاصره و تحریم‌های سخت آمریکا ممکن است برای ایران بیش از یک درگیری نظامی نسبتاً کوتاه با واشنگتن هزینه داشته باشد. او وضعیت کنونیِ نه جنگ و نه توافق را بسیار خطرناک می‌داند و می‌گوید محاصره و اختلال‌ها هزینه‌های سنگینی بر مردم ایران تحمیل می‌کنند.
روزنامه اصلاح‌طلب شرق این هفته استدلال کرد که نقش ونس در پرونده ایران هنوز تعیین تکلیف نشده و لزوماً پایان نیافته است، هرچند احتمال تشدید درگیری وجود دارد. روزنامه محافظه‌کار فرهیختگان نیز تصویر ونس به‌عنوان چهره‌ای واقعاً ضدجنگ را زیر سؤال برد و نوشت دیپلماسی، نیروی نظامی و فشار اقتصادی در نهایت ابزارهای یک هدف مشترک آمریکا هستند: واداشتن ایران به پذیرش شروط واشنگتن.
تداوم درگیری در تنگه هرمز
دو طرف همچنان بر سر کنترل تنگه هرمز درگیرند و حملات تلافی‌جویانه به کشتیرانی و تأسیسات نظامی ادامه دارد. سپاه پاسداران و ارتش ایران روزهای جمعه و شنبه جداگانه مدعی شدند چند شناور پس از تلاش برای عبور از مسیرهایی که ایران غیرمجاز می‌داند، با مین دریایی برخورد کرده یا هدف پرتابه قرار گرفته‌اند.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، در تازه‌ترین گزارش هفتگی خود در روز جمعه از هشت حادثه در تنگه هرمز و اطراف آن خبر داد که بیشتر در مسیر جنوبی نزدیک عمان رخ داده‌اند. این مرکز همچنین ۱۳۹ عبور خروجی و ۱۶۹ عبور ورودی را در طول هفته ثبت کرد؛ سطحی حدود ۶۵ درصد پایین‌تر از پیش از درگیری.
هادیان معتقد است تصمیم‌گیران ایرانی وضع موجود را نامحدود تحمل نخواهند کرد و ممکن است به ناوها، کشتی‌ها یا پایگاه‌های نظامی آمریکا حمله کنند. او درباره ارتباط محاصره و خطر جنگ گفت: هرچه محاصره شدیدتر شود، از جمله از طریق فشار دریایی و ایجاد اختلال در مرزهای زمینی و سفرهای هوایی، احتمال جنگ بیشتر می‌شود. — ناصر هادیان
با این حال، به باور هادیان، کنار گذاشتن ونس وضعیت کنونی را به‌طور بنیادی تغییر نمی‌دهد، زیرا واشنگتن همچنان معتقد است فشار اقتصادی می‌تواند تهران را به امتیازدهی وادار کند. او انتظار دارد آمریکا این سیاست را با حضور ونس یا بدون او ادامه دهد.