تهران- ایرنا- عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به حضور مردم در تجمعات شبانه گفت: عاطفه و عقلانیت، ویژگی قابل توجهی است که توجه جهانیان را به خود جلب کرده و هرچه زمان بیشتری بگذرد، ابعاد این پدیده و توجه به آن بیشتر آشکار خواهد شد.
عادل پیغامی در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی ایرنا درباره حضور مردم در هفت ماه گذشته در اجتماع‌های شبانه اظهار کرد: چارچوب‌هایی که در کتاب‌های درسی کلاسیک برای تحلیل جوامع ارائه شده‌اند، قادر نیستند بخش‌هایی از واقعیت جامعه ایران را به‌درستی ببینند و تبیین کنند زیرا جامعه ایران از پیشینه‌ای چند هزار ساله و تمدنی برخوردار است که در طول بیش از ۱۴ قرن، با تجربه و معارف اسلامی نیز غنا یافته و از ریشه و عمق ویژه‌ای برخوردار شده است.
وی افزود: همین ویژگی تاریخی و تمدنی، ضرورت بازنگری در برخی معیارهای رایج برای سنجش جامعه ایران را نشان می‌دهد و سرمایه اجتماعی یکی از نزدیک‌ترین مفاهیم برای توضیح این ظرفیت است. با این حال، اگر این سرمایه با مترهای ناقص و کج سنجیده شود، ممکن است این تصور شکل گیرد که جامعه ایران با ضعف سرمایه اجتماعی مواجه است؛ در حالی که واقعیت اجتماعی کشور می‌تواند تصویر دیگری ارائه دهد.
پیغامی ادامه داد: پیش از رخدادهای اخیر، افرادی با استناد به پژوهش‌هایی که انجام داده بودند، از وضعیت نامطلوب سرمایه اجتماعی در کشور سخن گفته بودند؛ اما آنچه در سال‌های اخیر و به‌ویژه در ماه‌های گذشته در جامعه ایران رخ داده، این ارزیابی‌ها را با پرسش‌های جدی مواجه کرده است. صحنه‌هایی که امروز در جامعه ایران مشاهده می‌شود و رویدادهایی که در حال شکل‌گیری است، در بسیاری از نقاط جهان اساساً قابل تصور نیست و جامعه ایران در وضعیتی قرار گرفته که مترهای موجود جهانی حتی توان اندازه‌گیری دقیق ابعاد آن را ندارند.
وی افزود: این واقعیت باید مورد توجه قرار گیرد، به رسمیت شناخته شود و برای تقویت آن نیز تلاش شود. این وضعیت از جمله واقعیت‌هایی است که در فاصله جنگ ۱۲ روزه و تحولات ۱۳ تا ۱۴ ماه گذشته، بیش از پیش امکان مشاهده و تبیین پیدا کرده است. این پدیده تنها مورد توجه ناظران داخلی قرار نگرفته و شماری از دانشمندان و پژوهشگران اجتماعی در جهان نیز با شگفتی آن را دنبال کرده‌اند. برخی پژوهشگران منصف نه‌تنها این واقعیت را به زبان آورده‌اند، بلکه در مواجهه با آن، در حال بازنگری، ارتقاء و تغییر برخی نظریه‌های پیشین خود هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق(ع) اضافه کرد: چندی پیش رهبر انقلاب در پیامی به مناسبت هفته دفاع مقدس در اشاره به این حضور گسترده، بر تفاوت میان وضعیت امروز جامعه و تصویری که در مقاطع گذشته از آن ارائه شده است، تاکید کردند و رخدادهای اخیر نشان داده برخی چارچوب‌های رایج توان توضیح همه ابعاد جامعه ایران را ندارند. آنچه در میدان اجتماعی کشور مشاهده می‌شود، از سطح تحلیل‌هایی که پیشتر بر مبنای برخی سنجه‌های محدود ارائه شده بود، فراتر رفته است.
وی افزود: در کنار تحلیل‌هایی که این حضور گسترده را نشانه‌ای از سرمایه اجتماعی و پیوندهای عمیق هویتی می‌دانند، برخی نیز معتقدند شرایط خاص و فضای احساسی ناشی از جنگ می‌تواند در شکل‌گیری چنین مشارکتی نقش داشته باشد. از این منظر، بخشی از این حضور را می‌توان واکنشی عاطفی به شرایط ویژه‌ای دانست که جامعه در ماه‌های اخیر تجربه کرده است. اما تقلیل این حضور به هیجان، ناشی از نگاهی است که میان احساس و عقلانیت مرزبندی می‌کند.
پیغامی ادامه داد: هیجان، بخشی جدایی‌ناپذیر از حیات انسانی است که هر انسان سالم، چه در هویت فردی و چه در هویت جمعی، از آن برخوردار است. بنابراین، برخورداری از هیجان را نمی‌توان نشانه نقص در رفتار فردی یا اجتماعی دانست؛ چراکه هیجان اساساً بخشی از واقعیت وجود انسان است. مساله، زمانی آغاز می‌شود که هیجان به‌عنوان امری صرفاً زودگذر، سطحی و جدا از عقلانیت تعریف شود که چنین برداشتی ریشه در برخی نظریه‌های قدیمی غربی دارد که هیجان و عقلانیت را در تقابل با یکدیگر قرار می‌دهند؛ گویی این دو در دو سوی یک ترازو قرار دارند و افزایش یکی، الزاماً به معنای کاهش دیگری است.
وی افزود: این تلقی، یک خطای نظری است درحالی که انسان می‌تواند همزمان، از هیجانی عمیق و عقلانیتی ریشه‌دار برخوردار باشد. به عنوان مثال ورزشکارانی مانند فوتبالیست‌ها، وزنه‌برداران و کشتی‌گیران در جریان رقابت، مسابقه، نزاع یا جنگ می‌توانند هیجان بسیار بالایی را تجربه و بروز دهند؛ بی‌آنکه این هیجان لزوماً از شناخت و عقلانیت جدا باشد. از این منظر، هیجان نه در برابر عقلانیت، بلکه یکی از مولفه‌های آن است.
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: جامعه ایران در عین برخورداری از حس، عاطفه و تعاطف نسبت به تاریخ، ملیت و میهن خود، از نوعی شناخت و عقلانیت نیز برخوردار است و نمی‌توان این احساس جمعی را صرفاً هیجانی زودگذر و تهی از پشتوانه فکری دانست. احساس و غیرت نسبت به تاریخ، ملیت و میهن، زمانی که با شناخت و هویت تاریخی همراه باشد، نمی‌تواند هیجان توخالی تلقی شود و بر همین اساس، آنچه در جامعه ایران مشاهده می‌شود، هیجانی واقعی و انسانی است که با عقلانیت همراه شده است.