ستاره‌شناسان به این باور رسیده‌اند که انفجار اسرارآمیز ۱۰ دقیقه‌ای پرتو ایکس در کهکشان‌های دوردست، ممکن است ناشی از برخورد دو ستاره مرده باشد.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - ستاره‌شناسان معتقدند که انفجار‌های اسرارآمیز پرتو ایکس که در کهکشان‌های دوردست شناسایی شده‌اند، ممکن است ناشی از برخورد ستاره‌های نوترونی باشند - رویداد‌های کیهانی شدیدی که به تشکیل عناصر سنگین مانند طلا، نقره و پلاتین کمک می‌کنند.
طبق گزارش وب‌سایت *Space.com*، این رویداد - که با نام EP۲۵۰۷۰۴a شناخته می‌شود - اولین بار در ۴ ژوئیه ۲۰۲۵ شناسایی شد. این رویداد با یک انفجار نیم ثانیه‌ای پرتو‌های گاما آغاز شد و به دنبال آن یک انتشار پرتو ایکس درخشان که تقریباً ۱۰ دقیقه طول کشید، رخ داد.
پس از دریافت هشدار از کاوشگر انیشتین - یک ماموریت فضایی مشترک اروپایی-چینی که این انفجار را شناسایی کرد - تیمی از ستاره‌شناسان برای شناسایی منبع آن اقدام کردند. آنها با استفاده از تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT) و تلسکوپ رادیویی آرایه بسیار بزرگ (VLA) رصدخانه جنوبی اروپا، و سایر ابزارها، پس‌تاب این رویداد را بررسی کردند.
طولانی‌ترین تابش پرتو ایکس آنی از یک ادغام ستاره‌ای
نیکولو بوچیانتینی، ستاره‌شناس، که رهبری مشاهدات این تابش را با استفاده از تلسکوپ بسیار بزرگ بر عهده داشت، اظهار داشت که این انفجار کیهانی با هر پدیده‌ای که دانشمندان قبلاً مشاهده کرده بودند، متفاوت است. او در بیانیه‌ای افزود: «این طولانی‌ترین تابش پرتو ایکسی است که تاکنون از ادغام دو ستاره نوترونی مشاهده شده است.» وی خاطرنشان کرد که این رویداد فرصتی بی‌نظیر برای دانشمندان فراهم می‌کند تا قدرتمندترین نیرو‌های جهان را از نزدیک مشاهده کرده و اسرار بیشتری از آن را کشف کنند.
ستارگان نوترونی چگونه تشکیل می‌شوند؟
ستارگان نوترونی زمانی تشکیل می‌شوند که ستارگان عظیم در انفجار‌هایی که به عنوان ابرنواختر شناخته می‌شوند، می‌میرند. جرمی تقریباً معادل خورشید - یا تا دو برابر آن - در جسمی به بزرگی یک شهر روی زمین فشرده می‌شود.
این اجرام فوق‌العاده متراکم هستند. یک قاشق چایخوری از مواد آنها، اگر به زمین آورده شود، تا ۱۰ میلیون تن وزن خواهد داشت.
وقتی این ستارگان مرده با هم برخورد و ادغام می‌شوند، محیط‌های بسیار متلاطم و خشنی ایجاد می‌کنند که قادر به تولید عناصر سنگینی هستند که حتی هسته‌های ستاره‌ای نمی‌توانند تولید کنند - از جمله طلایی که در جواهرات استفاده می‌شود. چنین برخورد‌ها و ادغام‌هایی با فوران‌های نوری موسوم به «کیلونووا» (kilonovae) همراه هستند و مدت‌هاست که با فوران‌های پرانرژی پرتو گاما — که در کمتر از دو ثانیه محو می‌شوند — مرتبط دانسته شده‌اند.
با این حال، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که برخی از ادغام‌های ستاره‌های نوترونی ممکن است نه تنها از طریق فوران‌های کوتاه پرتو گاما، بلکه با فوران‌های پرتو ایکس که چندین دقیقه به طول می‌انجامند، خود را آشکار سازند. معمای صد‌ها انفجار در کهکشان‌های دوردست
دانشمندان مدت‌هاست در این اندیشه‌اند که آیا ادغام ستاره‌های نوترونی عامل صد‌ها فوران پرتو ایکس هستند که از زمان پرتاب کاوشگر «اینشتین» (Einstein Probe) در سال ۲۰۲۴ در کهکشان‌های دوردست شناسایی شده‌اند یا خیر.
اگرچه برخی از این فوران‌ها به مرگ ستارگان پرجرم در انفجار‌های ابرنواختری — رویداد‌هایی که می‌توانند منجر به تشکیل ستاره نوترونی یا سیاهچاله شوند — نسبت داده شده‌اند، اما برخی دیگر همچنان بی‌توضیح مانده‌اند؛ رویداد موسوم به EP۲۵۰۷۰۴a یکی از همین موارد است.
الئونورا تروجا، از اعضای تیم همکاری اروپایی کاوشگر اینشتین، می‌گوید: «وقتی داده‌های پرتو ایکسِ مربوط به این رویداد جدید را دیدم، متوجه شدم که مسئله‌ای غیرعادی در کار است.»
منبع: الیوم السابع