رئیس سازمان فناوری اطلاعات درباره ضرورت اینترنت، حملات سایبری، دولت هوشمند، ایران‌پاس، سامانه‌های دولتی و توسعه هوش مصنوعی توضیح داد.
محمدمحسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، با اشاره به وابستگی بخش قابل‌توجهی از خدمات عمومی و ضروری کشور به اینترنت، تأکید کرد که توسعه شبکه ملی اطلاعات به معنای کنارگذاشتن اینترنت بین‌الملل نیست. او ابراز امیدواری کرد شرایط کشور به نقطه‌ای نرسد که قطع دسترسی به اینترنت بین‌الملل ضروری شود.
صدر این اظهارات را سوم آبان‌ماه در نشست خبری سازمان فناوری اطلاعات مطرح کرد؛ نشستی که در آن موضوعاتی مانند وضعیت خدمات الکترونیکی، توسعه دولت هوشمند، تهدیدهای سایبری، زیرساخت‌های داده‌ای و برنامه‌های مرتبط با هوش مصنوعی نیز مورد بررسی قرار گرفت.
شبکه ملی اطلاعات جایگزین اینترنت بین‌الملل نیست
رئیس سازمان فناوری اطلاعات در پاسخ به پرسش‌هایی درباره پیامدهای احتمالی قطع اینترنت بین‌الملل، توضیح داد که با وجود پیشرفت شبکه ملی اطلاعات، این شبکه به‌تنهایی نمی‌تواند تمام نیازهای کشور را پوشش دهد.
به گفته صدر، بسیاری از بخش‌های جامعه برای ادامه فعالیت خود به اینترنت نیاز دارند و نمی‌توان انتظار داشت تمامی خدمات بدون دسترسی به اینترنت بین‌الملل به شکل عادی ادامه پیدا کنند. او تأکید کرد که شبکه ملی اطلاعات و اینترنت بین‌الملل باید در کنار یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند.
صدر با اشاره به عملکرد شبکه ملی اطلاعات در دوران جنگ گفت این زیرساخت توانسته بخشی از خدمات مورد نیاز مردم را حفظ کند، اما چنین موضوعی به معنای بی‌نیازی کشور از اینترنت بین‌الملل نیست.
او درباره احتمال محدودشدن اینترنت در شرایط امنیتی نیز گفت که تا زمانی که تهدید جدی علیه امنیت ملی وجود نداشته باشد، رویکرد حاکمیت باید بر حفظ دسترسی مردم به اینترنت با کیفیت و سرعت مناسب باشد. به گفته او، امید است شرایط هیچ‌گاه به نقطه‌ای نرسد که قطع اینترنت به‌عنوان راهکار مطرح شود.
در پاسخ به این پرسش که در صورت قطع اینترنت بین‌الملل و اختلال در خدماتی مانند بانکداری، آموزش و درمان، چه کسی مسئولیت پیامدهای آن را برعهده خواهد داشت، صدر گفت مسئولیت موضوع صرفاً متوجه یک فرد نیست و هر مقام و دستگاهی متناسب با حوزه مسئولیت خود باید پاسخ‌گو باشد.
۳۲۰ سامانه موازی در دستگاه‌های دولتی شناسایی شد
یکی دیگر از محورهای سخنان صدر، سامان‌دهی سامانه‌های دولتی بود. او اعلام کرد تاکنون ۳۲۰ سامانه موازی و درون‌دستگاهی شناسایی شده است که برخی از آن‌ها خدمات مشابهی ارائه می‌کنند.
سازمان فناوری اطلاعات برای هر دستگاه، اطلاعات مربوط به سامانه‌های موازی را در قالب شناسنامه تهیه کرده است. این اطلاعات قرار است در اختیار مدیران ارشد دستگاه‌ها قرار گیرد تا درباره ادغام، حذف یا ادامه فعالیت سامانه‌های مشابه تصمیم‌گیری شود.
صدر همچنین گفت از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم تاکنون نزدیک به ۱۰۰ درخواست رسمی برای ایجاد سامانه ملی جدید به سازمان فناوری اطلاعات ارسال شده است. بخشی از این درخواست‌ها به دلیل نبود ضرورت یا وجود سامانه و خدمت مشابه مورد موافقت قرار نگرفته‌اند.
او در عین حال تأیید کرد که برخی دستگاه‌ها بدون طی فرایند قانونی و دریافت مجوز لازم، اقدام به ایجاد یا رونمایی از سامانه‌های جدید کرده‌اند.
«ایران‌پاس» تا پایان سال ۱۴۰۵ عملیاتی می‌شود
رئیس سازمان فناوری اطلاعات در ادامه از برنامه این سازمان برای توسعه نسخه جدید پنجره ملی خدمات دولت هوشمند خبر داد. به گفته او، تعداد کاربران پنجره ملی خدمات دولت هوشمند از ۸۷ میلیون نفر عبور کرده و نسخه جدید این زیرساخت با عنوان «ایران‌پاس» در حال توسعه است.
هدف‌گذاری سازمان فناوری اطلاعات این است که نخستین مرحله عملیاتی «ایران‌پاس» تا پایان سال ۱۴۰۵ در دسترس شهروندان قرار گیرد.
نسخه جدید قرار است مجموعه‌ای از قابلیت‌ها مانند احراز هویت، امضای الکترونیکی و ارائه اسناد دیجیتال را در اختیار کاربران قرار دهد. اجرای این طرح می‌تواند نیاز شهروندان به ارائه مدارک کاغذی و تهیه نسخه‌های متعدد از اسناد برای دستگاه‌های دولتی را کاهش دهد.
بر اساس توضیحات صدر، اسناد هویتی و تحصیلی نیز قرار است به شکل الکترونیکی ارائه شوند و امکان اعتبارسنجی آنلاین آن‌ها وجود داشته باشد. در این مدل، دستگاه دریافت‌کننده خدمت می‌تواند بدون مطالبه نسخه فیزیکی، اصالت مدرک را از طریق کد QR و استعلام از پایگاه اطلاعاتی مرجع بررسی کند.
دولت دیجیتال به سمت پنجره واحد خدمات می‌رود
صدر راه‌اندازی زیست‌بوم‌های دولت دیجیتال را یکی دیگر از برنامه‌های اصلی سازمان فناوری اطلاعات دانست. هدف این طرح آن است که شهروندان برای دریافت یک خدمت مجبور به مراجعه جداگانه به چند دستگاه و سامانه نباشند.
در مدل پیشنهادی، متقاضی درخواست خود را از طریق یک پنجره واحد ثبت می‌کند و دستگاه‌های مختلف، استعلام‌ها و اسناد مورد نیاز را به‌صورت الکترونیکی با یکدیگر تبادل خواهند کرد. همچنین امکان پیگیری مراحل ارائه خدمت و مشخص‌شدن دستگاه‌هایی که در پاسخ‌گویی تأخیر دارند، فراهم می‌شود.
به گفته رئیس سازمان فناوری اطلاعات، مطالعات و مستندات مربوط به هشت زیست‌بوم تکمیل شده است و اجرای آن‌ها پس از دریافت مجوز شورای اقتصاد و انتشار فراخوان برای مشارکت بخش خصوصی دنبال خواهد شد.
پس از طی مراحل قانونی و انعقاد قرارداد، قرار است خدمات این زیست‌بوم‌ها به‌تدریج و در دوره‌های شش‌ماهه در اختیار مردم قرار گیرد. صدر در عین حال بر نقش دستگاه‌های اجرایی در پیشبرد این طرح تأکید کرد و خواستار مطالبه‌گری رسانه‌ها و مردم درباره میزان همکاری دستگاه‌ها شد.
افزایش حملات سایبری به زیرساخت‌های کشور
رئیس سازمان فناوری اطلاعات از افزایش حملات سایبری علیه درگاه‌های مختلف کشور در روزهای اخیر نیز خبر داد. او گفت طی دو تا سه روز گذشته حملات متعددی شناسایی شده که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها با اقدامات دستگاه‌های مسئول مهار شده‌اند.
صدر با اشاره به افزایش تهدیدهای سایبری در دوره‌های تنش امنیتی، از دستگاه‌های اجرایی خواست دستورالعمل‌ها و هشدارهای امنیتی را جدی بگیرند. هدف از این اقدامات، کاهش احتمال اختلال در خدمات عمومی و افزایش توان دستگاه‌ها برای بازگرداندن سریع سرویس‌ها در شرایط بحرانی است.
به گفته او، شناسایی و مسدودکردن نشانی‌های اینترنتی مخرب و انتقال اطلاعات مربوط به روش‌های حمله به سایر دستگاه‌ها، بخشی از اقدامات سازمان فناوری اطلاعات برای مقابله با این تهدیدها است.
صدر همچنین بر ضرورت تهیه نسخه‌های پشتیبان از اطلاعات تأکید کرد و گفت دستگاه‌های اجرایی باید داده‌های خود را در زیرساخت‌های مناسب نگهداری کنند تا در صورت وقوع حمله سایبری یا آسیب فیزیکی، امکان بازیابی سریع خدمات وجود داشته باشد.
ارزیابی مراکز داده دولتی و حرکت به سمت زیرساخت ابری
صدر درباره وضعیت مراکز داده دستگاه‌های دولتی نیز گفت بررسی و ارزیابی این مراکز انجام شده و نتایج آن نشان می‌دهد برخی زیرساخت‌ها وضعیت مناسبی ندارند.
قرار است بر اساس نتایج این ارزیابی مشخص شود هر مرکز داده به چه اقدامی نیاز دارد؛ برخی مراکز ممکن است به زیرساخت‌های استاندارد منتقل شوند، برخی دیگر نیازمند ارتقا باشند و گروهی نیز امکان اتصال به زیرساخت ابری یکپارچه دولت را داشته باشند.
رئیس سازمان فناوری اطلاعات حفاظت از داده‌های مردم و اطلاعات حاکمیتی را از وظایف اساسی دستگاه‌های دولتی دانست و بر ضرورت ایجاد زیرساخت مناسب برای نگهداری و پشتیبان‌گیری از این اطلاعات تأکید کرد.
او همچنین از برنامه ایجاد یک زیرساخت ابری یکپارچه و توزیع‌شده در سراسر کشور خبر داد و گفت در اجرای این پروژه، استفاده از ظرفیت شرکت‌های خصوصی ارائه‌دهنده خدمات ابری در اولویت قرار خواهد داشت.
هفت آزمایشگاه هوش مصنوعی در آستانه دریافت مجوز
بخش دیگری از نشست به توسعه زیرساخت‌های ارزیابی هوش مصنوعی اختصاص داشت. صدر اعلام کرد درخواست هفت متقاضی برای راه‌اندازی آزمایشگاه‌های ارزیابی محصولات هوش مصنوعی بررسی شده و این فرایند با همکاری پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات انجام گرفته است.
بر اساس اعلام او، مجوز فعالیت این آزمایشگاه‌ها قرار است طی روزهای آینده صادر شود. این مراکز وظیفه ارزیابی و آزمایش محصولات هوش مصنوعی تولیدشده در کشور را بر عهده خواهند داشت.
صدر همچنین از معرفی سه متقاضی واجد شرایط اپراتوری هوش مصنوعی به سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی خبر داد. این متقاضیان پس از تأمین الزامات مالی و ارائه ضمانت‌های مورد نیاز می‌توانند موافقت اصولی دریافت کنند و پس از ایجاد زیرساخت پردازشی لازم، برای دریافت پروانه نهایی اقدام کنند.
لایحه حفاظت از داده‌های شخصی هنوز نهایی نشده است
آخرین وضعیت لایحه حفاظت و حکمرانی داده‌های شخصی نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این نشست بود. به گفته صدر، پیش‌نویس این لایحه تهیه و ارائه شده، اما اختلاف‌نظر درباره برخی مواد باعث شده بررسی‌های حقوقی و کارشناسی آن همچنان ادامه داشته باشد.
رئیس سازمان فناوری اطلاعات ابراز امیدواری کرد بررسی‌های باقی‌مانده طی یک تا دو ماه آینده به پایان برسد تا دولت بتواند لایحه را برای ادامه فرایند قانون‌گذاری به مجلس ارسال کند.
صدر در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت دسترسی پژوهشگران و متخصصان به داده‌های باز دولتی تأکید کرد. او معتقد است ملاحظات امنیتی نباید به بهانه‌ای برای جلوگیری از دسترسی کامل به داده‌هایی تبدیل شود که امکان انتشار عمومی دارند.
به گفته او، دسترسی به داده‌های مناسب یکی از الزامات توسعه هوش مصنوعی است و بدون فراهم‌کردن امکان استفاده از داده‌های مورد نیاز، پیشرفت این فناوری با محدودیت مواجه خواهد شد.