پاکستان در روزهای اخیر محدودیت‌هایی را برای عبور کامیون‌های باری از ایران در دو گذرگاه مهم گبد و تفتان اعمال کرده است.
یک روزنامه آمریکایی مدعی شد که تشدید محدودیت‌ها بر مسیرهای زمینی تجارت ایران از جمله مرزهای پاکستان و عراق تأثیر گذاشته است. تحولاتی که به ادعای این روزنامه، در چارچوب فشارهای اقتصادی آمریکا علیه تهران رخ داده و می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، صادرات و واردات ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش فرارو به نقل از وال‌استریت ژورنال، پاکستان در روزهای اخیر محدودیت‌هایی را برای عبور کامیون‌های باری از ایران در دو گذرگاه مهم گبد و تفتان اعمال کرده است. این اقدامات در شرایطی صورت می‌گیرد که واشنگتن به‌دنبال گسترش دامنه فشارهای اقتصادی علیه ایران و محدود کردن مسیرهای تجاری این کشور، فراتر از تحریم‌های مالی و محدودیت‌های دریایی است.
پاکستان به تحریم‌های قابل‌اجرا استناد کرد
بر اساس این گزارش، مقام‌های پاکستانی در توضیح محدودیت‌های اعمال‌شده در گذرگاه‌های مرزی به ملاحظات امنیتی اشاره کرده‌اند. با این حال، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط این اقدامات با تحریم‌ها اعلام کرده است که اسلام‌آباد به‌عنوان عضوی مسئول از جامعه بین‌المللی، به رژیم‌های تحریمی قابل‌اجرا مطابق با قوانین داخلی و بین‌المللی پایبند خواهد بود.
این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شده که آمریکا تلاش می‌کند فشار بر شبکه تجاری ایران را افزایش دهد و مسیرهای جایگزین این کشور برای جابه‌جایی کالا را محدودتر کند.
این روزنامه در گزارش خود ادعا کرده است که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، پیش‌تر از همکاری واشنگتن با پاکستان و ترکیه برای محدود کردن مسیرهای زمینی تجارت ایران خبر داده بود. بر این اساس، محدودیت‌های اخیر مرزی را می‌توان در چارچوب تلاش‌های گسترده‌تر آمریکا برای افزایش فشار اقتصادی بر تهران بررسی کرد؛ هرچند ارتباط مستقیم همه اقدامات مرزی با سیاست تحریمی واشنگتن نیازمند تفکیک از دلایل رسمی اعلام‌شده از سوی کشورهای همسایه است.
بسته شدن گذرگاه مرزی عراق هم‌زمان با محدودیت‌های پاکستان
محدودیت‌های مرزی پاکستان هم‌زمان با بسته شدن گذرگاه شیب در عراق رخ داده است؛ گذرگاهی که بغداد تعطیلی آن را با تشدید اقدامات مقابله با قاچاق مرتبط دانسته است.
مجموع این تحولات می‌تواند گزینه‌های حمل‌ونقل زمینی ایران را محدودتر کند؛ به‌ویژه در شرایطی که تجارت دریایی و هوایی کشور نیز با محدودیت‌هایی مواجه است و مسیرهای زمینی برای انتقال کالا به کشورهای همسایه اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
در چنین شرایطی، اختلال در گذرگاه‌های پاکستان و عراق می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه لجستیکی ایران وارد کند و شرکت‌های حمل‌ونقل و فعالان تجاری را با دشواری‌های بیشتری برای انتقال محموله‌ها روبه‌رو سازد.
توقف کامیون‌ها و محموله‌های تجاری در مرز پاکستان
محدودیت‌های اعمال‌شده در مرز پاکستان، تردد کالا میان دو کشور را با اختلال مواجه کرده است. شماری از رانندگان کامیون در صف‌های طولانی مرزی گرفتار شده‌اند و تأخیر در انتقال محموله‌ها، بخشی از محصولات کشاورزی را در معرض فساد قرار داده است.
همچنین بیش از ۴ هزار و ۵۰۰ تن گاز مایع بسته‌بندی‌شده در سمت ایرانی مرز متوقف مانده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد پیامدهای محدودیت‌های مرزی صرفاً به کالاهای مصرفی و محصولات کشاورزی محدود نیست و می‌تواند صادرات محصولات انرژی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
تداوم چنین وضعیتی می‌تواند زمان تحویل کالاها را افزایش دهد، هزینه‌های نگهداری و حمل‌ونقل را بالا ببرد و زیان بیشتری به صادرکنندگانی وارد کند که برای تحویل به‌موقع محموله‌های خود با محدودیت‌های مرزی مواجه شده‌اند.
افزایش اهمیت مسیرهای زمینی برای تجارت ایران
اختلال‌های اخیر در شرایطی رخ می‌دهد که مسیرهای زمینی در ماه‌های گذشته اهمیت بیشتری برای تجارت ایران پیدا کرده‌اند. به نوشته وال‌استریت ژورنال، تا ۲۹ سپتامبر حدود ۱۷ هزار کامیون در مرزهای ایران با ترکیه، افغانستان و جمهوری آذربایجان در انتظار عبور بودند و تأخیرها در برخی موارد به حدود ۲۰ روز می‌رسید.
این آمار مربوط به مرزهای ایران با ترکیه، افغانستان و جمهوری آذربایجان است و نباید آن را به‌عنوان تعداد کامیون‌های متوقف‌شده در مرز پاکستان در نظر گرفت.
با این حال، ارقام یادشده نشان می‌دهد که تأخیر در گذرگاه‌های زمینی و دشواری‌های جابه‌جایی کالا می‌تواند به یکی از چالش‌های مهم شبکه حمل‌ونقل تجاری ایران تبدیل شود. در صورت گسترش محدودیت‌ها، صادرکنندگان و واردکنندگان ممکن است برای یافتن مسیرهای جایگزین و مدیریت هزینه‌های بیشتر با دشواری روبه‌رو شوند.
تأثیر محدودیت‌های مرزی بر هزینه تجارت و تأمین کالا
محدود شدن مسیرهای زمینی می‌تواند هزینه انتقال کالا را افزایش دهد، زمان تأمین مواد اولیه و کالاهای اساسی را طولانی‌تر کند و درآمد صادرکنندگان را تحت فشار قرار دهد.
در شرایطی که برخی فعالان تجاری برای کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی به حمل‌ونقل زمینی متکی شده‌اند، اختلال در گذرگاه‌های پاکستان و عراق می‌تواند انعطاف‌پذیری شبکه لجستیکی ایران را کاهش دهد. در چنین وضعیتی، استفاده از مسیرهای جایگزین نیز ممکن است با افزایش مسافت، زمان انتقال و هزینه‌های عملیاتی همراه باشد.
با این حال، میزان تأثیر این محدودیت‌ها بر قیمت کالاها، تولید داخلی و درآمدهای ارزی ایران به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله مدت اجرای محدودیت‌ها، دامنه کالاهای مشمول، امکان استفاده از گذرگاه‌های دیگر و واکنش کشورهای درگیر.
تحریم‌های بانکی؛ مانع دیگری در تجارت ایران و پاکستان
در کنار محدودیت‌های مرزی، مشکلات نقل‌وانتقال پول و محدودیت‌های بانکی نیز بر تجارت دوجانبه ایران و پاکستان اثر گذاشته است.
پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، به خبرگزاری مهر گفته است که صادرات ایران به پاکستان به‌دلیل تحریم‌های بانکی متوقف شده است.
این مسئله نشان می‌دهد که مشکلات تجارت میان دو کشور صرفاً به عبور کامیون‌ها از مرز محدود نیست و موانع مالی نیز می‌توانند بر امکان انجام معاملات، دریافت وجوه صادراتی و استمرار مبادلات تجاری اثر بگذارند.
در صورتی که محدودیت‌های مرزی با مشکلات بانکی و نقل‌وانتقال پول همراه شوند، هزینه فعالیت برای صادرکنندگان و واردکنندگان افزایش می‌یابد و بازگشت به شرایط عادی تجارت ممکن است دشوارتر شود.
آیا مسیرهای زمینی تجارت ایران به‌طور کامل مسدود شده‌اند؟
گزارش این روزنامه از تشدید محدودیت‌ها بر برخی مسیرهای زمینی تجارت ایران حکایت دارد، اما به معنای بسته شدن تمام مرزهای زمینی کشور نیست. برخی مسیرهای ترانزیتی همچنان فعال هستند و میزان دسترسی به آن‌ها به شرایط مرزی و مقررات هر کشور بستگی دارد.
از این رو، دامنه نهایی پیامدهای اقتصادی تحولات اخیر به نحوه اجرای محدودیت‌ها، مدت تداوم آن‌ها و امکان انتقال کالا از گذرگاه‌های جایگزین وابسته خواهد بود.
در مجموع، گزارش این روزنامه نشان می‌دهد که محدودیت‌های اخیر در مرزهای پاکستان و عراق می‌تواند بخشی از فشار گسترده‌تر بر مسیرهای تجاری ایران باشد. در صورت تداوم این وضعیت، صادرکنندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل و واردکنندگان ممکن است با افزایش هزینه‌ها، تأخیر در تحویل محموله‌ها و دشواری بیشتر در تأمین کالا و مواد اولیه مواجه شوند؛ هرچند میزان اثرگذاری این تحولات بر کل تجارت خارجی و اقتصاد ایران همچنان به تحولات آتی و واکنش کشورهای منطقه بستگی دارد.