بجنورد- ایرنا- سرمایه بدون زمین آماده، به تولید نمی‌رسد؛ مسئله‌ای که با تمرکز سرمایه‌گذاری در بجنورد و محدودیت اراضی صنعتی، توسعه خراسان‌شمالی را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است. راه عبور از این تنگنا، مدیریت یکپارچه زمین‌ها و فعال‌سازی ظرفیت‌های مغفول شهرک‌ها و نواحی صنعتی استان است.
به گزارش ایرنا، توسعه صنعتی تنها به جذب سرمایه و صدور مجوز محدود نمی‌شود؛ زمین مناسب، زیرساخت آماده و توزیع متوازن فرصت‌های سرمایه‌گذاری نیز از پیش‌نیازهای اساسی رونق تولید به شمار می‌رود.
در خراسان‌شمالی، تمرکز بخش عمده سرمایه‌گذاری‌های سه سال اخیر در بجنورد، در کنار محدودیت نسبی زمین در این شهر، ضرورت بازنگری در نحوه مدیریت اراضی صنعتی و ظرفیت‌های موجود استان را برجسته کرده است.
مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی خراسان‌شمالی در نشست کارگروه تسهیل و رفع موانع تولید استان با اشاره به تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها در بجنورد گفت: در سه سال گذشته ۸۰ درصد سرمایه‌گذاری استان در این شهرستان انجام شده است؛ موضوعی که در کنار محدودیت نسبی زمین، توجه به ظرفیت شهرک‌ها و نواحی صنعتی دیگر مناطق را ضروری می‌کند.
مهدی توانا با تاکید بر نقش شهرک‌های صنعتی در ساماندهی فعالیت‌های اقتصادی افزود: این مجموعه‌ها علاوه بر فراهم کردن بستر استقرار واحدهای تولیدی، می‌توانند در ساماندهی مشاغل مزاحم و آلاینده نیز نقش‌آفرینی کنند تا زمینه استفاده بهتر از زمین و زیرساخت‌های موجود فراهم شود.
ساماندهی مشاغل مزاحم؛ راهی برای آزادسازی ظرفیت‌ها
یکی از راهکارهای مطرح‌شده برای مدیریت بهتر زمین در خراسان‌شمالی، ساماندهی مشاغل مزاحم و آلاینده در مکان‌های مشخص است؛ فعالیت‌هایی که پراکندگی آنها در محدوده‌های شهری، علاوه بر ایجاد مشکلات زیست‌محیطی و ترافیکی، می‌تواند بهره‌وری استفاده از فضاهای شهری و صنعتی را کاهش دهد.
۸۰ درصد سرمایه‌گذاری سه سال اخیر خراسان‌شمالی در بجنورد متمرکز شده است؛ تمرکزی که ضرورت فعال‌سازی ظرفیت شهرک‌ها و نواحی صنعتی دیگر شهرستان‌ها را دوچندان می‌کند
بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی خراسان‌شمالی، ۱۳ نقطه برای ساماندهی این مشاغل شناسایی شده که چهار نقطه آن به تصویب رسیده است. این ظرفیت در صورت تامین زیرساخت و پیگیری اجرایی، می‌تواند به ساماندهی فعالیت‌های پراکنده و استفاده هدفمندتر از اراضی اختصاص‌یافته کمک کند.
با این حال، شناسایی و تصویب نقاط به‌تنهایی برای حل مشکل کافی نیست. تعیین متولی مشخص، آماده‌سازی زمین، تامین زیرساخت‌های مورد نیاز و ایجاد مشوق برای انتقال مشاغل به محل‌های پیش‌بینی‌شده، از جمله موضوعاتی است که در مرحله اجرا اهمیت پیدا می‌کند.
مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی خراسان‌شمالی با اشاره به وجود زیرساخت در شهرک‌های صنعتی، استفاده از زمین‌های موجود برای ایجاد خوشه‌های شغلی را در اولویت دانست؛ رویکردی که می‌تواند ضمن کاهش هزینه‌های ایجاد زیرساخت‌های جدید، زمینه استقرار منظم‌تر فعالیت‌های مشابه را فراهم کند.
زمین‌های مجاور شهرک‌ها؛ فرصتی برای توسعه صنعتی
بخشی از ظرفیت قابل بررسی برای توسعه صنعتی استان، زمین‌های مجاور شهرک‌ها و نواحی صنعتی است که در اختیار دستگاه‌های اجرایی قرار دارد.
به گفته توانا، مدیریت این اراضی در ارتباط با شهرک‌های صنعتی می‌تواند زمینه استفاده مشترک از زیرساخت‌ها را فراهم کند.
خراسان‌شمالی با ۱۸ شهرک و ناحیه صنعتی، در پی استفاده از ظرفیت اراضی موجود و توسعه زیرساخت‌ها برای پاسخگویی به نیاز سرمایه‌گذاران است
این پیشنهاد از آن جهت اهمیت دارد که ایجاد زیرساخت‌های جدید در زمین‌های پراکنده ممکن است هزینه‌های بیشتری به بخش عمومی و سرمایه‌گذاران تحمیل کند؛ در حالی که هماهنگی میان دستگاه‌های مالک زمین و شرکت شهرک‌های صنعتی می‌تواند امکان بهره‌گیری از راه‌ها، تاسیسات و خدمات موجود را افزایش دهد.
البته تحقق این رویکرد نیازمند بررسی وضعیت مالکیت، کاربری قانونی اراضی، امکان توسعه زیرساخت‌ها و توافق میان دستگاه‌های مرتبط است. بنابراین، مدیریت یکپارچه زمین‌ها زمانی به نتیجه می‌رسد که علاوه بر شناسایی ظرفیت‌ها، سازوکار اجرایی مشخصی برای واگذاری یا بهره‌برداری از آنها تعیین شود.
در کنار مدیریت اراضی موجود، توسعه نواحی صنعتی جدید نیز می‌تواند بخشی از پاسخ به نیاز سرمایه‌گذاران باشد. مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی خراسان‌شمالی با اشاره به وضعیت ناحیه صنعتی سنخواست اعلام کرد که این طرح در مرحله طراحی قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال به مرحله واگذاری زمین برسد.
به گفته توانا، بازگشایی مسیرها و قطعه‌بندی زمین‌ها از اقداماتی است که برای رسیدن این ناحیه به مرحله واگذاری دنبال می‌شود.
رسیدن طرح‌های صنعتی از مرحله طراحی به واگذاری زمین، یکی از حلقه‌های مهم در مسیر جذب سرمایه‌گذاری است؛ زیرا سرمایه‌گذار برای آغاز فعالیت به زمینی با وضعیت مشخص و زیرساخت قابل اتکا نیاز دارد.
با این حال، اثرگذاری چنین طرح‌هایی به سرعت اجرای عملیات آماده‌سازی، تناسب زمین‌های عرضه‌شده با نیاز متقاضیان و فراهم بودن خدمات زیربنایی وابسته است.
خراسان‌شمالی دارای ۱۸ شهرک و ناحیه صنعتی است؛ ظرفیتی که می‌تواند در صورت برنامه‌ریزی متناسب با مزیت‌های شهرستان‌ها، زمینه توزیع گسترده‌تر فرصت‌های تولیدی را فراهم کند. توسعه این ظرفیت‌ها، به‌ویژه در مناطقی که امکان استقرار فعالیت‌های صنعتی وجود دارد، می‌تواند از تمرکز بیش از اندازه تقاضا در مرکز استان بکاهد.
تمرکز سرمایه در بجنورد؛ ضرورت توزیع متوازن فرصت‌ها
تمرکز ۸۰ درصدی سرمایه‌گذاری سه سال اخیر استان در بجنورد، در کنار محدودیت نسبی زمین در این شهرستان، ضرورت توجه به ظرفیت سایر مناطق را پررنگ می‌کند. با این حال، هدایت سرمایه‌گذاری به شهرستان‌های دیگر صرفا با معرفی زمین امکان‌پذیر نیست و به زیرساخت آماده، دسترسی مناسب، خدمات مورد نیاز تولید و چشم‌انداز روشن فعالیت اقتصادی نیاز دارد.
از این منظر، ساماندهی مشاغل مزاحم، تعیین تکلیف اراضی مجاور شهرک‌ها و تسریع در آماده‌سازی ناحیه صنعتی سنخواست، می‌تواند بخشی از مسیر رفع موانع توسعه باشد؛ مشروط بر آنکه این برنامه‌ها از مرحله طرح و شناسایی فراتر بروند و به اقدام اجرایی و قابل ارزیابی تبدیل شوند.
کمبود زمین تنها مانع تولید نیست؛ بلاتکلیفی اراضی، کندی آماده‌سازی زیرساخت‌ها و تمرکز سرمایه‌گذاری نیز توسعه صنعتی خراسان‌شمالی را با چالش روبه‌رو کرده است
در کنار این مسائل، توسعه شهر سوغات و صنایع‌دستی نیز از موضوعات مطرح‌شده در نشست کارگروه تسهیل و رفع موانع تولید بود. توانا با اشاره به پیشرفت اندک این طرح، بر ضرورت توجه بیشتر به توسعه شهر سوغات تاکید کرد.
توسعه چنین مجموعه‌هایی می‌تواند در صورت اتصال به زنجیره تولید، عرضه و بازاریابی محصولات بومی، بستری برای فعالیت کسب‌وکارهای محلی و تقویت اقتصاد صنایع‌دستی فراهم کند؛ با این حال، تحقق این هدف به تکمیل زیرساخت‌ها، تعیین برنامه اجرایی و ایجاد ارتباط مؤثر میان تولیدکنندگان و بازار فروش نیاز دارد.
مجموع موضوعات مطرح‌شده نشان می‌دهد که مسئله توسعه صنعتی خراسان‌شمالی تنها به کمبود زمین محدود نیست؛ بلکه نحوه توزیع سرمایه‌گذاری، استفاده از ظرفیت شهرک‌ها و نواحی صنعتی موجود، ساماندهی مشاغل مزاحم و هماهنگی دستگاه‌های مالک اراضی نیز در این مسیر نقش دارند.
توسعه صنعتی خراسان‌شمالی زمانی شتاب می‌گیرد که زمین از یک مانع اداری و زیرساختی به بستری آماده برای تولید تبدیل شود؛ بستری که نه‌تنها پاسخگوی نیاز سرمایه‌گذاران بجنورد باشد، بلکه فرصت‌های صنعتی را متناسب با ظرفیت شهرستان‌های دیگر استان نیز گسترش دهد.