ممنوعیت برگزاری جشن هالووین در کافه‌ها و واحد‌های صنفی، بار دیگر سیاست برخورد با سبک زندگی و انتخاب‌های فرهنگی جوانان ایرانی را به نمایش گذاشته است. با وجود سال‌ها تهدید، تذکر و پلمب واحد‌های صنفی، این جشن همچنان در میان نسل جوان محبوبیت دارد؛ شکافی فرهنگی که به نظر می‌رسد نه با ممنوعیت پر می‌شود و نه با برخورد‌های انتظامی و قضایی از میان می‌رود.
رویداد۲۴| مازیار وکیلی - خبر کوتاه بود و تکراری؛ اتاق اصناف ایران با انتشار اطلاعیه‌ای، برگزاری هرگونه مراسم و جشن هالووین در اماکن عمومی و واحد‌های صنفی را ممنوع اعلام کرد و هشدار داد کافه‌ها، رستوران‌ها و دیگر مراکز پذیرایی در صورت برگزاری این مراسم یا حتی تبلیغ آن، با پلمب و پیگرد قضایی روبه‌رو خواهند شد. در این اطلاعیه، دلیل اعمال محدودیت‌ها «صیانت از شئون فرهنگی، مذهبی و اجتماعی کشور» عنوان شده است.
این نوع برخورد در ایران تازگی ندارد و مسبوق به سابقه است؛ برخورد با کافه‌ها، پلمب واحد‌های صنفی که در فروش وسایل و برگزاری چنین مراسمی نقش دارند و از همه مهمتر برخورد و تذکر به افرادی که قصد برگزاری چنین مراسمی را دارند. اما علی رغم تمام این برخورد‌ها مردم و خصوصاً جوانان ایرانی باز هم همه ساله با شور و اشتیاقی وصف ناپذیر از برگزاری آن استقبال می‌کنند. نکته این جا است که حاکمیت و دستگاه‌های فرهنگی و انتظامی آن در تمام این سال‌ها فقط مشغول برخورد با مراسم‌های این چنینی بودند و هیچ گاه تصمیم نگرفته‌اند دلیل گرایش مردم ایران به برگزاری این مراسم را ریشه یابی کنند تا به جای برخورد قهر آمیز راهکاری فرهنگی برای آن ارائه دهند. اما در این میان یک سوال اساسی‌تر هم وجود دارد: آیا برگزاری یک مراسم تفریحی و فرهنگی انقدر اهمیت دارد که لازم باشد با آن برخورد امنیتی و انتظامی سراغ بگیرد؟ و آیا این برخورد‌های انتظامی باعث نشده که هالووین و ولنتاین بیشتر مورد توجه قرار بگیرد و نام آن در جامعه بر سر زبان‌ها بی‌اُفتد؟ هر چه هست این برخورد‌ها که تا به امروز جواب نداده و جوانان را بیشتر از قبل ترغیب کرده تا به برگزاری چنین مراسمی بپردازند. مراسمی که ظاهراً تبدیل به دغدغه فرهنگی اصلی مسئولان فرهنگی و انتظامی شده است.
هالووین چیست و چرا در سراسر جهان جشن گرفته می‌شود؟
جشن باستانی هالووین هرساله در پاییز برگزار می‌شود. مردمی که در این جشن شرکت می‌کنند لباس‌های ترسناک و خاصی می‌پوشند. از لباس تا آرایش هالووین همه چیز در این جشن متفاوت است! بچه‌های کم سن و سال به سراغ همسایه‌ها می‌روند تا در ازای نترساندن آنها شکلات و آبنبات‌های خوشمزه‌ای هدیه بگیرند. این جشن می‌تواند کمی به جشن قاشق‌زنی ما ایرانیان شباهت داشته باشد؛ با این تفاوت که هیجان‌های بسیاری در سراسر جشن هالووین در جریان است. در واقع هالووین نگاه متفاوتی به ارواح مردگان و ارتباط آنها با زنده‌ها دارد. ریشه تاریخی هالووین در جشنی باستانی از قوم سِلتیک به جا مانده است. سِلت‌ها حدود ۲۰۰۰ هزار سال پیش در دره‌ای به نام «وارد» زندگی می‌کردند. آنها ورود به زمستان را آغاز سال نو خود می‌دانستند و آن را جشن می‌گرفتند. در واقع، ۳۱ اکتبر هر سال با تاریک شدن هوا جشنی طولانی تا صبحگاه روز آینده برگزار می‌شد. سلت‌ها معتقد بودند که شب قبل از سال جدید، مرز بین جهان زنده‌ها و مردگان محو می‌شود؛ به همین دلیل، جشنی به نام ساون برگزار می‌کردند تا با انجام دادن آداب و رسومی خاص در برابر هجوم ارواح سرگردان از خود محافظت کنند. این قوم برای گرامیداشت این رویداد مبارک، آتش‌های مقدسی برپا می‌کردند و مردم محلی به قربانی کردن حیوانات و محصولات خود در این جشن باستانی مانند دیگر جشن‌های مشابه می‌پرداختند.
چرا جوان ایرانی به هالووین علاقه‌مند است؟
این که هالووین دقیقاً از چه زمانی مورد توجه مردم ایران خصوصاً جوانان ایرانی قرار گرفت مشخص نیست، اما نکته‌ای که باید مورد توجه مدیران و سیاست گذاران ایرانی قرار گیرد این است که در جهان امروز و با ظهور شبکه‌های اجتماعی و رشد و گسترش اینترنت ارتباط با جهان غرب بسیار آسان‌تر از گذشته شده است. طبق نظر سنجی که موسسه ایسپا دو سال پیش انجام داده است، ۷۹.۵ درصد از دانش‌آموزان ایرانی به‌طور روزانه از سرویس‌های پیام‌رسان و شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. از دیگر فعالیت‌های روزانه دانش‌آموزان می‌توان به گوش دادن به موسیقی (۶۶ درصد)، وقت‌گذرانی با دوستان (۵۷.۶ درصد)، فعالیت‌های ورزشی (۲۱ درصد)، گوش دادن به پادکست (۱۹.۴ درصد)، تماشای فیلم و سریال (۱۸.۱ درصد)، مطالعه کتاب و کتاب‌های الکترونیکی (۱۸ درصد) و انجام بازی‌های رایانه‌ای (۱۳.۳ درصد) اشاره کرد. طبق این نظرسنجی، دانش‌آموزان ایرانی روزانه به‌طور میانگین ۲۳۳ دقیقه (نزدیک به چهار ساعت) را در شبکه‌های اجتماعی و سرویس‌های پیام‌رسان سپری می‌کنند. این آمار نشان می‌دهد که چرا ناگهان جشن‌هایی مانند هالووین برای جوان ایرانی مهم و جذاب شده است.
برگزاری این جشن به جوان امروز ایران حساسی از اتصال به جهان می‌دهد و باعث می‌شود او تصور کند که بخشی از جریان فرهنگی جهان است. علاوه بر وجوه سرگرم کننده چنین مراسمی مسئله مهم دیگری که برای جوانان در برگزاری مسئله هویت است. نکته‌ای که مسئولان به آن توجه چندانی ندارند این است که اکثر جوانان ایران دیگر هویت خود را تنها از مراسم ملی و مذهبی نمی‌گیرند بلکه فرهنگ غربی و مراسم آن هم بخشی از هویت فرهنگی آنها را تشکیل می‌دهد. این تاثیرپذیری باعث شده که هویت جوان امروز تبدیل به هویتی چند لایه باشد که از منابع مختلفی تغذیه می‌کند.
چرا اصول گرایان با مراسم هالووین مشکل دارند؟
اصول گرایان مانند تمام پدیده‌های فرهنگی آن را نشانه و نمادی از نفوذ فرهنگ غرب در ایران می‌دانند به عنوان مثال تسنیم در مقاله‌ای هالووین را محصول دیجیتالی شدن فرهنگ می‌داند که باعث شکاف نسلی میان نسل زد با حاکمیت و نسل‌های پیش از خود شده است. تسنیم دلیل جذب شدن نسل زد به پدیده‌هایی مانند هالووین را محصول ضعف در فرهنگ سازی داخلی می‌داند و اعتقاد دارد که غرب موفق شده با تکیه بر فیلم، سریال و سایر محصولات فرهنگی، تصویری زیبا و جذاب از هالووین و کریسمس به عنوان نماد‌های فرهنگی غرب به نمایش بگذارد.
حمید رسایی هم در اظهارنظری توهین آمیز درباره هواداران هالووین نوشته بود: «به برخی‌ها باید گفت: خواهشا برای هالووین گریم نکنید. شما همینطوری هم ترسناک هستید بلکه ترسناک‌تر از شما، افکار توی سرتان است. وقت اربعین، آریایی می‌شوید و برای فقرا اشک می‌ریزید، اما پای بساط عیاشی که می‌رسد، فرهنگ منحط غربی، الگوی غم و شادی‌تان است و میلیون‌ها تومان خرج بساط عقاید مزخرفتان.»
مجید امامی دبیر شورای فرهنگ عمومی هم هالووین را محصول فرهنگ منحط و بی نشاط غربی می‌داند و راه حل را هم چنین عنوان می‌کند: «مصرف کالای فرهنگی بومی یکی از مجاری حفظ استقلال فرهنگی است و فرهنگ بومی کشور در معرض خطر امواج فیلم‌های غربی قرار دارد. در عرضه صنایع فرهنگی با روش سرمایه‌گذاری برنامه‌های تحولی در دست اقدام داریم.» وقتی خبرگزاری مانند خبرگزاری فارس را هم مرور می‌کنیم بیشتر شاهد بازنشر برخورد‌های قضایی با واحد‌های صنفی به خاطر برگزاری جشن هالووین هستیم. نکته اصلی، اما این جاست که آیا برخورد‌های قضایی و انتظامی توانسته است که برگزاری هالووین را پایان ببخشد؟
هالووین؛ مسئله حق انتخاب و حقوق شهروندی
واقعیت این است که هالووین برای جوانان یک سرگرمی است یا فرصتی برای تقابل با حاکمیت. درست مثل حضور بر سر مقبره کوروش کبیر که حاکمیت با بستن راه‌ها و عدم اجازه به مردم برای حضور در این مکان آن را به مسئله امنیتی کرده است. در هالووین هم این نکته مشهود است، حاکمیت با برخورد‌های امنیتی به جای حل مسئله آن را تبدیل به چالشی بزرگ و تقابل با نشل جوان می‌کند. چالشی که در نهایت دود آن به چشم حاکمیت خواهد رفت. جدای از این موضوع یک نکته را نباید از نظر دور داشت و آن این است که جوانان ایران به عنوان شهروندان ایرانی حق دارند که سرگرمی‌های خود را انتخاب کنند. هالووین هم قرار نیست که جایگزین فرهنگ بومی ایرانی اسلامی شود. این واقعیتی است که باید پذیرفت. فرهنگ غربی هم بخشی از هویت فرهنگی جوانان ایران شده است. هویتی که متاثر از اینترنت باعث احساس همبستگی جوانان ایرانی با سایر مردم دنیا می‌شود. همبستگی که یک از ویژگی‌های اصلی جهانی شدن است و جوان ایرانی نشان داده که تمایل زیادی به این جهانی شدن دارد، تمایلی که خود را در برگزاری مراسمی مثل هالووین نشان می‌دهد.