حوزه/ عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با تبیین ۱۰ محور قرآنی در مواجهه با دشمن، بر ضرورت رجوع به محکمات قرآن برای فهم مسائل سیاسی و اجتماعی تأکید کرد و گفت: قرآن کریم در موضوعاتی همچون دشمن‌شناسی، ماهیت تقابل با دشمن، شرایط پذیرش صلح، پیمان‌شکنی و هزینه‌های مقاومت، معیارها و شاخص‌های روشنی در اختیار جامعه اسلامی قرار داده است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین صفدر الهی‌راد شب گذشته در دویست‌وبیست‌وششمین شب از اجتماع شبانه موکب پایگاه بسیج شهدای روحانی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در ۴۵ متری صدوق(ره) قم، به تبیین منطق قرآن کریم در مواجهه با دشمن پرداخت و با اشاره به اهمیت بهره‌گیری از معارف وحیانی در تحلیل مسائل روز، گفت: بسیاری از اختلاف‌نظرهای موجود در جامعه ناشی از توجه‌نکردن کافی به محکمات دین است؛ درحالی‌که برای فهم مسائل سیاسی و اجتماعی و تشخیص معیارهای صحیح در مواجهه با دشمن، باید به قرآن کریم مراجعه کرد.
وی با بیان اینکه قرآن تنها به مباحث فردی و اعتقادی محدود نیست، اظهار کرد: قرآن کریم در حوزه ارزش‌های فردی و اجتماعی و همچنین مسائل سیاسی، فرهنگی و اقتصادی برای زندگی انسان برنامه و پیام دارد و هدایتگری آن به زمان خاصی محدود نمی‌شود. ازاین‌رو، نباید چنان با قرآن برخورد کنیم که گویی این کتاب آسمانی متعلق به گذشته است و ارتباطی با زندگی امروز ما ندارد.
محکمات قرآن؛ معیار فهم مسائل روز
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به روایات اهل‌بیت(ع) درباره عرضه روایات بر قرآن، بر ضرورت بازگشت به محکمات قرآن تأکید کرد و افزود: در مواجهه با مسائل پیچیده و اختلاف‌نظرهای سیاسی، یکی از بهترین راه‌ها برای تشخیص مسیر صحیح، عرضه دیدگاه‌ها بر محکمات قرآن کریم است. خداوند نیز از پیروی گزینشی از آیات متشابه برحذر داشته و رجوع به محکمات را راهی برای رهایی از برداشت‌های نادرست قرار داده است.
الهی‌راد با اشاره به اینکه برای تبیین منطق قرآنی مواجهه با دشمن، ۱۰ محور را در نظر گرفته است، ادامه داد: قرآن کریم در این زمینه آموزه‌های روشن و محکمی دارد که می‌توان با مراجعه به آن‌ها، بسیاری از مسائل روز را بهتر تحلیل کرد.
محور نخست؛ نفی طاغوت، لازمه پذیرش توحید
وی با استناد به آیه ۳۶ سوره نحل، نخستین محور را پیوند میان پذیرش توحید و مبارزه با طاغوت دانست و گفت: خداوند می‌فرماید: «وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ»؛ یعنی در میان هر امتی پیامبری برانگیختیم تا مردم را به پرستش خداوند و دوری از طاغوت فراخواند.
پژوهشگر حوزوی افزود: این آیه نشان می‌دهد که پذیرش ولایت الهی، در کنار نفی طاغوت معنا پیدا می‌کند. بر همین اساس، تولی و تبری دو اصل جدایی‌ناپذیرند و نمی‌توان از پذیرش ولایت خداوند سخن گفت، اما در برابر دشمنی که در مسیر تقابل با خدا و ارزش‌های الهی قرار دارد، موضعی نداشت.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به شعارهای ضد استکباری، اظهار کرد: شعار «مرگ بر آمریکا» و مخالفت با صهیونیسم و رژیم اسرائیل را می‌توان در چارچوب همین منطق قرآنی، یعنی نفی طاغوت و مقابله با دشمنی که در برابر ارزش‌های الهی قرار گرفته است، تحلیل کرد.
محور دوم؛ مرزبندی با دشمنان خدا و رسول
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد دومین محور را ضرورت مرزبندی اعتقادی با دشمنان خدا و پیامبر(ص) دانست و به آیه ۲۲ سوره مجادله استناد کرد؛ آیه‌ای که می‌فرماید: «لَا تَجِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ یُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ کَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ».
وی با اشاره به این آیه گفت: قرآن کریم، ایمان به خدا و روز قیامت را با دوستی و مودت نسبت به کسانی که در موضع دشمنی با خدا و رسول او قرار دارند، جمع‌پذیر نمی‌داند؛ حتی اگر این افراد از نزدیک‌ترین بستگان انسان باشند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به ادامه آیه و تعبیر «أُولَئِکَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» افزود: قرآن کریم حزب‌الله را در شمار رستگاران قرار می‌دهد و در همین آیه، تثبیت ایمان در قلب مؤمنان و برخورداری آنان از تأیید الهی را مطرح می‌کند. این آموزه بر اهمیت حفظ مرزبندی اعتقادی در روابط با دشمنان خدا و رسول تأکید دارد.
محور سوم؛ ضرورت صلابت در برابر دشمن
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)، سومین محور را ضرورت برخورد قاطع و مقتدرانه با دشمن عنوان کرد و با استناد به آیه ۱۲۳ سوره توبه گفت: خداوند در این آیه می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِینَ یَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ وَلْیَجِدُوا فِیکُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ».
وی افزود: تعبیر «وَلْیَجِدُوا فِیکُمْ غِلْظَةً» بر ضرورت نشان‌دادن صلابت در برابر دشمن دلالت دارد. در این چارچوب، رفتار با دشمن نباید با سستی و انفعال همراه باشد، بلکه باید اقتدار و استحکام موضع جامعه اسلامی را نشان دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد با اشاره به مواضع رهبر شهید انقلاب در برابر آمریکا، اظهار کرد: در سخنان ایشان نیز هنگام طرح موضوع آمریکا، صلابت و قاطعیت در برابر دشمن به‌روشنی دیده می‌شد؛ رویکردی که در چارچوب آموزه‌های قرآنی درباره استحکام موضع در برابر دشمن قابل بررسی است.
محور چهارم؛ هدف اصلی دشمن، تغییر هویت دینی است
وی در تبیین چهارمین محور، با اشاره به آیه ۲۱۷ سوره بقره، تصریح کرد: قرآن کریم درباره استمرار دشمنی و تلاش برای بازگرداندن مؤمنان از دین خود هشدار می‌دهد. بر این اساس، نباید تصور کرد که اختلاف با دشمن صرفاً به موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای، غنی‌سازی یا توان موشکی محدود است.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: مسئله اصلی، اختلاف در جهان‌بینی، ایدئولوژی، نگاه به انسان و هستی و همچنین موضع‌گیری درباره عدالت، ظلم و استکبارستیزی است. اگر هویت دینی و ارزش‌های اساسی جامعه از میان برود، بخش مهمی از زمینه تقابل نیز تغییر خواهد کرد؛ اما صرف واگذاری برخی توانمندی‌های مادی لزوماً به معنای پایان دشمنی نیست.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با انتقاد از این تصور که کنارگذاشتن توانمندی‌های دفاعی یا هسته‌ای به‌تنهایی می‌تواند اختلاف‌ها را پایان دهد، گفت: منطق قرآنی اقتضا می‌کند که ماهیت و ریشه‌های تقابل شناخته شود و مسائل به سطح اختلاف بر سر یک موضوع مادی تقلیل پیدا نکند.
محور پنجم؛ پایان تقابل، نیازمند رفع زمینه تهدید است
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد در ادامه، به موضوع حدود مواجهه با دشمن پس از حمله و ضرورت رفع تهدید پرداخت و با اشاره به آیات مربوط به مقابله با متجاوزان در سوره‌های بقره و انفال، گفت: در منطق قرآنی، هدف از مقابله با دشمن باید پایان‌دادن به زمینه فتنه و فراهم‌شدن امکان برخورداری جامعه از امنیت باشد.
وی با اشاره به تعبیر قرآنی «حَتَّی لَا تَکُونَ فِتْنَةٌ وَیَکُونَ الدِّینُ لِلَّهِ» افزود: در تحلیل شرایط پس از جنگ و آتش‌بس، باید این پرسش را مطرح کرد که آیا زمینه تهدید و تعرض برطرف شده است یا خیر. اگر جامعه همچنان در معرض تهدید باشد و امکان عادی‌شدن زندگی و فعالیت مسئولان و مردم فراهم نشده باشد، نمی‌توان بدون بررسی دقیق شرایط، از پایان‌یافتن کامل تهدید سخن گفت.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به انتقادهایی که در تجمعات مردمی نسبت به وضعیت پس از آتش‌بس مطرح می‌شود، اظهار کرد: یکی از مطالبات مطرح‌شده از سوی مردم این است که امنیت پایدار برقرار شود و سایه جنگ از سر کشور برداشته شود. این مطالبه باید در چارچوب بررسی دقیق شرایط امنیتی و آموزه‌های قرآن درباره پایان‌دادن به فتنه و تهدید مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: قرآن کریم برای مواجهه با دشمن معیارهایی ارائه کرده است و مسئولان نیز باید در تصمیم‌گیری‌های دیپلماتیک و امنیتی، این معیارها را مورد توجه قرار دهند.
محور ششم؛ پذیرش صلح، تابع شرایط و رفتار دشمن است
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) در تبیین ششمین محور، به موضوع پذیرش پیشنهاد صلح از سوی دشمن پرداخت و با استناد به آیه ۶۱ سوره انفال، اظهار کرد: خداوند می‌فرماید: «وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ»؛ اگر دشمن به صلح گرایش پیدا کرد، تو نیز به آن گرایش پیدا کن و بر خدا توکل داشته باش.
وی با اشاره به اینکه این آیه نمی‌تواند بدون توجه به شرایط و قرائن مربوط به رفتار طرف مقابل تفسیر شود، افزود: باید دید دشمنی که پیشنهاد صلح می‌دهد، چه رویکردی دارد و آیا واقعاً بنای مخاصمه ندارد یا همچنان درصدد ادامه دشمنی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد با استناد به بیانات رهبر شهید انقلاب درباره تفسیر این آیه، اظهار کرد: در تبیین ارائه‌شده از سوی ایشان، میان دولتی که با وجود تفاوت در دیدگاه‌ها، قصد مخاصمه ندارد و دولتی که فریبکار است و به دشمنی و پیمان‌شکنی ادامه می‌دهد، تفاوت وجود دارد.
وی با اشاره به آیه ۳۵ سوره محمد، «فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَی السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَکُمْ»، گفت: در شرایطی که دشمن همچنان بر مخاصمه اصرار دارد، نباید از موضع قدرت عقب‌نشینی کرد. همچنین اگر پیمانی منعقد شود و طرف مقابل آن را نقض کند، باید این رفتار در تصمیم‌گیری‌های بعدی مورد توجه قرار گیرد.
این استاد حوزه و دانشگاه با انتقاد از طرح مجدد توافق‌هایی که به تعبیر او از سوی طرف مقابل نقض شده‌اند، افزود: مسئولان باید میان تلاش برای دیپلماسی و اعتماد بی‌ضابطه به طرفی که به تعهدات خود پایبند نمانده است، تفاوت قائل شوند.
محور هفتم؛ ضرورت واکنش به پیمان‌شکنی دشمن
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد، هفتمین محور را نحوه مواجهه با دشمن پیمان‌شکن دانست و با استناد به آیات ۵۶ و ۵۷ سوره انفال، به این آیه اشاره کرد: «الَّذِینَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا یَتَّقُونَ».. قرآن کریم درباره کسانی سخن می‌گوید که پیمان می‌بندند، اما بارها عهد خود را می‌شکنند و از نقض تعهدات خود پروا ندارند. در ادامه همین آیات، درباره نحوه برخورد با چنین دشمنانی نیز دستورهایی بیان شده است.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با تأکید بر اینکه تکرار پیمان‌شکنی باید در ارزیابی رفتار دشمن مورد توجه قرار گیرد، تصریح کرد: نمی‌توان بدون توجه به سابقه طرف مقابل و تکرار نقض تعهدات، درباره مناسبات آینده تصمیم گرفت. شناخت رفتار دشمن و بررسی میزان پایبندی او به تعهدات، از موضوعات مهم در منطق قرآنی مواجهه با دشمن است.
محور هشتم؛ تنبیه متجاوز و بازدارندگی در برابر تکرار جنگ
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) در تبیین هشتمین محور، به رابطه میان پاسخ‌گویی به تجاوز، بازدارندگی و پایان‌یافتن جنگ پرداخت و گفت: در برخی تحلیل‌ها، مردم حاضر در اجتماعات شبانه که بر ضرورت پاسخ قاطع به دشمن تأکید می‌کنند، جنگ‌طلب معرفی می‌شوند؛ درحالی‌که باید دید از منظر قرآن، چه عواملی می‌تواند به پایان جنگ و برقراری امنیت پایدار منجر شود.
وی با اشاره به آیات مربوط به پیمان‌شکنی در سوره انفال، به‌ویژه تعبیر «لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ»، اظهار کرد: در این آیات، هدف از مقابله با دشمن پیمان‌شکن، متوجه‌کردن او به پیامدهای رفتار خود و جلوگیری از تداوم پیمان‌شکنی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد همچنین با استناد به آیه ۱۲ سوره توبه، «وَإِنْ نَکَثُوا أَیْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِی دِینِکُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَیْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَنْتَهُونَ»، به تبیین دیدگاه خود درباره ضرورت پاسخ‌گویی به پیمان‌شکنی پرداخت.
وی با اشاره به تجربه مذاکرات پیش از جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان، گفت: از نگاه او، تکرار نقض تعهدات از سوی طرف مقابل، ضرورت بازنگری در شیوه مواجهه با دشمن و توجه به راهبردهای بازدارنده را برجسته می‌کند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با تأکید بر اینکه در تحلیل قرآنی او، پایان پایدار جنگ به بازدارندگی و جلوگیری از تکرار تجاوز وابسته است، افزود: جامعه اسلامی باید درباره شیوه‌های مؤثر برای پایان‌دادن به تهدیدها و جلوگیری از تکرار جنگ تأمل کند و مسئولان نیز در تصمیم‌گیری‌های خود، پیامدهای رفتار دشمن و ضرورت پاسخ‌گویی به نقض تعهدات را در نظر داشته باشند.
محور نهم؛ مقاومت و ایستادگی، بدون هزینه نیست
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد در تبیین نهمین محور، بر ضرورت توجه به هزینه‌های مقاومت تأکید کرد و گفت: مبارزه و ایستادگی در برابر دشمن، هزینه‌هایی به همراه دارد و نباید انتظار داشت که بتوان بدون پرداخت هزینه از اصول و ارزش‌ها دفاع کرد.
وی با اشاره به آیه ۶ سوره انشقاق، «یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّکَ کَادِحٌ إِلَیٰ رَبِّکَ کَدْحًا فَمُلَاقِیهِ»، اظهار کرد: زندگی انسان با تلاش و دشواری همراه است و ایستادگی در مسیر حق نیز از این قاعده مستثنا نیست.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به شهادت رهبر شهید انقلاب، دانش‌آموزان مدرسه شجره طیبه میناب و دیگر جان‌باختگان حوادث و جنگ، افزود: این رخدادها بخشی از هزینه‌هایی است که جامعه پرداخته است. همچنین حضور مستمر مردم در اجتماعات شبانه، با وجود مشغله‌های زندگی و نیاز به استراحت، نمونه‌ای از هزینه‌کردن برای دفاع از باورها و مواضع آنان است.
وی با اشاره به آیات ۲۲ و ۲۳ سوره احزاب درباره مواجهه مؤمنان با احزاب و گروه‌های متراکم دشمن، گفت: خداوند در توصیف مؤمنان می‌فرماید:«وَلَمَّا رَأَی الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِیمَانًا وَتَسْلِیمًا».
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد افزود: در این آیات، مواجهه مؤمنان با اجتماع نیروهای دشمن، نه موجب عقب‌نشینی و تزلزل، بلکه زمینه افزایش ایمان و تسلیم آنان در برابر فرمان الهی معرفی شده است. بر این اساس، فشارها و دشواری‌ها در مسیر دفاع از باورها نباید به‌تنهایی موجب ناامیدی شود، بلکه می‌تواند زمینه تقویت ایمان و استقامت را فراهم کند.
محور دهم؛ محاسبات الهی و امید به نصرت خداوند
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)، دهمین محور را ضرورت توجه به محاسبات الهی در مواجهه با دشمن دانست و با اشاره به آیات قرآن درباره نصرت مؤمنان، گفت: ارزیابی توان و آینده یک جامعه صرفاً بر اساس محاسبات مادی، تصویر کاملی از واقعیت ارائه نمی‌دهد؛ زیرا در نگاه قرآنی، ایمان، استقامت و یاری خداوند نیز در تحولات و سرنوشت جوامع نقش دارند.
وی با اشاره به آیه ۷ سوره محمد، «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ»، اظهار کرد: قرآن کریم به مؤمنان وعده می‌دهد که اگر دین خدا را یاری کنند، خداوند نیز آنان را یاری خواهد کرد و گام‌هایشان را استوار می‌سازد.
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد همچنین با اشاره به آیات ۱۳ و ۱۴ سوره توبه، بر ضرورت پرهیز از ترس و انفعال در برابر دشمن تأکید کرد و افزود: در این آیات، موضوع مقابله با دشمنانی که پیمان‌شکنی کرده‌اند و ضرورت توجه به قدرت و یاری الهی مطرح شده است.
وی با یادآوری تأکیدهای رهبر شهید انقلاب بر نصرت الهی در سال‌های اخیر، گفت: در تحلیل فراز و نشیب‌های انقلاب اسلامی باید مجموعه‌ای از تحولات، از تحریم‌ها و فتنه‌ها تا جنگ تحمیلی هشت‌ساله، جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان را در نظر گرفت. با وجود فشارهای متعدد، جمهوری اسلامی ایران همچنان پابرجاست و این واقعیت را نمی‌توان صرفاً با محاسبات مادی ارزیابی کرد.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به سخنان اخیر رهبر انقلاب درباره جایگاه ایران در محاسبات الهی، اظهار کرد: در این نگاه، ارزیابی قدرت ایران صرفاً بر پایه شاخص‌های مادی و متعارف صورت نمی‌گیرد، بلکه مؤلفه‌هایی همچون ایمان، حضور مردم، استقامت و امید به نصرت الهی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
قرآن؛ معیار تحلیل دشمن‌شناسی و تحولات سیاسی
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی‌راد در جمع‌بندی مباحث خود، با تأکید بر ضرورت بازگشت به محکمات قرآن کریم، خاطرنشان کرد: قرآن در موضوعاتی همچون نفی طاغوت، مرزبندی با دشمن، شناخت ماهیت تقابل، شرایط پذیرش صلح، مواجهه با پیمان‌شکنی، هزینه‌های مقاومت و امید به نصرت الهی، آموزه‌هایی دارد که باید در تحلیل مسائل روز مورد توجه قرار گیرد.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) تأکید کرد: رجوع به قرآن نباید به مباحث انتزاعی و فردی محدود شود؛ زیرا این کتاب آسمانی برای مسائل اجتماعی و سیاسی نیز معیارهایی ارائه کرده است. ازاین‌رو، شناخت دقیق آیات و توجه به محکمات قرآن می‌تواند زمینه فهم عمیق‌تر مسائل و اتخاذ مواضع سنجیده‌تر در برابر تحولات را فراهم کند.