دکتر محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه، در گفت‌وگویی تاکید کرد که در شرایط تهدید جدی خارجی، حفظ انسجام و وحدت ملی نخستین اولویت کشور و اصلی‌ترین عامل بازدارنده در برابر هرگونه ماجراجویی نظامی به شمار می‌رود. به گفته وی، برگزاری نشست‌هایی با عنوان «نه به جنگ» در وضعیت کنونی ممکن است از سوی طرف مقابل به عنوان نشانه شکاف داخلی تعبیر شده و محاسبات دشمن را برای تشدید فشار تسهیل کند.
به گزارش خبرآنلاین، محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگویی با خبرگزاری آریا در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا پیشنهاد مذاکره با آمریکا تکرار تجربه برجام است یا خیر، تصریح کرد که هیچ سیاست خارجی عاقلانه‌ای بدون توجه به تجارب گذشته طراحی نمی‌شود و مذاکره یک ابزار است، نه اعتماد سیاسی.
وی افزود خروج آمریکا از توافق نشان داد که ناکافی بودن سازوکارهای مقابله با نقض تعهدات، توافق را آسیب‌پذیر می‌سازد؛ از این رو امروز سؤال اصلی این نیست که به آمریکا اعتماد کنیم یا نه، بلکه باید دید آیا می‌توان ترتیبی را سامان داد که تعهدات و منافع ایران قابل سنجش و راستی‌آزمایی باشد.
وزیر پیشین امور خارجه خاطرنشان ساخت که در روابط بین‌الملل «تضمین مطلق» وجود ندارد، اما می‌توان با اقداماتی نظیر اجرای مرحله‌ای، تناسب اقدامات، راستی‌آزمایی و تعیین پیامدهای روشن برای نقض توافق، ریسک‌ها را کاهش داد.
مذاکره در فشار لزوماً به معنای تسلیم نیست
ظریف در واکنش به این دیدگاه که مذاکره در شرایط فشار به معنای تسلیم است، اظهار داشت که مذاکره در فشار لزوماً تسلیم نیست؛ همان‌گونه که مذاکره در اوج قدرت نیز لزوماً به پیروزی ختم نمی‌شود.
وی توضیح داد اگر طرف مقابل خواسته‌های حداکثری خود را تحمیل کند و ایران بدون امتیاز متناسب آن را بپذیرد، انتقاد کاملاً وارد خواهد بود؛ اما اگر دیپلماسی هزینه تهدید را کم کند و منافع مشخصی ایجاد نماید، نشانه ضعف نیست.
به باور او، هر فرآیند دیپلماتیک باید دارای هدفی روشن، خطوط قرمز، سنجه‌های ارزیابی و یک نقطه خروج مشخص باشد تا بتوان از آن دفاع کرد.
راهبرد ایران در تنگه هرمز و بهره‌گیری از اهرم‌های ژئوپلیتیک
رئیس دستگاه دیپلماسی در دولت‌های یازدهم و دوازدهم پیرامون حساسیت‌ها درباره تنگه هرمز تاکید کرد که باید میان حاکمیت ملی، حقوق قانونی کشور و ترتیبات همکاری منطقه‌ای تمایز قائل شد.
ظریف گفت تنگه هرمز یک موقعیت ممتاز راهبردی برای ایران است و هنر سیاست‌گذاری در این نهفته است که این موقعیت به امنیت افزون‌تر، جایگاه منطقه‌ای بهتر و منافع اقتصادی پایدار بدل شود.
وی با اشاره به اینکه استفاده از اهرم قدرت با «مصرف کردن» و از بین بردن آن تفاوت دارد، یادآور شد که اهرم زمانی ارزش دارد که طرف مقابل را به پذیرش ترتیبات دارای منفعت برای کشور وادار سازد، نه آنکه خود منشأ هزینه‌های سنگین و پایدار شود.
او همچنین هشدار درباره ابعاد اقتصادی انسداد احتمالی آبراهه‌ها را امری لازم دانست و تاکید کرد که پنهان کردن هزینه‌ها موجب از میان رفتن آن‌ها نمی‌شود و تصمیم‌گیران باید هزینه‌های اقدام یا عدم اقدام را هم‌زمان برآورد کنند.
پیوند دیپلماسی و میدان؛ قدرت دفاعی مکمل سیاست خارجی است
ظریف در پاسخ به شبهات پیرامون دوگانه‌سازی میان میدان و دیپلماسی تصریح کرد که این دو مولفه را هرگز متضاد یکدیگر نمی‌داند.
وی افزود امنیت ملی محصول برآیند چند عامل شامل توان نظامی، دیپلماسی، پایداری اقتصادی، انسجام اجتماعی و فناوری است.
به گفته او، توان نظامی نقش بازدارندگی در برابر تهدید را ایفا می‌کند و دیپلماسی این ظرفیت را به دستاوردهای سیاسی و کاهش احتمال بروز درگیری پیوند می‌زند؛ بنابراین توان نظامی بدون هدف مشخص سیاسی هزینه می‌آفریند و دیپلماسی بدون پشتوانه میدانی نیز در برابر فشارها آسیب‌پذیر خواهد بود.
وزیر پیشین امور خارجه تاکید کرد که دیپلماسی جایگزین قدرت دفاعی نیست، بلکه تکمیل‌کننده آن به شمار می‌رود و ایجاد هماهنگی مؤثر میان نهادهای امنیتی و دستگاه دیپلماسی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
نقد نشست‌های «نه به جنگ» در بزنگاه تهدید خارجی
ظریف در پاسخ به سؤالی صریح پیرامون موافقت یا مخالفت با پیشنهاد برگزاری نشست‌های «نه به جنگ» در شرایط کنونی کشور، نسبت به پیامدهای منفی این‌گونه اقدامات هشدار داد.
وی گفت هر کنش اجتماعی و سیاسی معنای خود را در بستر زمان و شرایط پیدا می‌کند و در شرایطی که تهدید نظامی علیه کشور واقعی است، هر اقدامی باید به این پرسش پاسخ دهد که آیا هزینه تصمیم‌گیری برای جنگ را برای دشمن بالا می‌برد یا پایین.
او تصریح کرد که چنین نشست‌هایی در شرایط آرامش می‌تواند بیانگر صلح‌طلبی عمومی باشد، اما در وضعیت تهدید جدی، ممکن است از سوی طرف مقابل به عنوان نشانه ضعف، شکاف درونی و کاهش همبستگی ملی برداشت شود.
ظریف خاطرنشان ساخت که ترامپ و اتاق‌های فکر واشنگتن زمانی جسارت افزایش فشار را پیدا می‌کنند که جامعه ایران را دچار چندپارگی ببینند؛ در حالی که نمایش یکپارچگی مردم در برابر تهدید خارجی، هزینه هرگونه تصمیم ماجراجویانه را برای کاخ سفید به شدت بالا می‌برد.
وی در پایان تاکید کرد که صلح‌طلبی بدون در نظر گرفتن مقتضیات زمانی ناخواسته به افزایش خطر کمک می‌کند و امروز نخستین اولویت ملی، حفظ انسجام داخلی است که خود بزرگ‌ترین عامل بازدارنده در برابر جنگ محسوب می‌شود.