در روزهایی که جنگ، زمان آزمون‌ها را به تعویق انداخته بود، سه دانش‌آموز مدارس امام رضا(ع) ماه‌ها به مطالعه یک رشته المپیادی پرداختند و ثمره این تلاش‌ها سه مدال نقره و برنز از مسابقات کشوری بود.
محمد محقق بایگی در المپیاد علوم و فناوری نانو مدال نقره، محمد هنرور مقدم و سید محمد مرتضویان نیز در المپیاد زمین‌شناسی مدال برنز را کسب کردند. این سه دانش‌آموز که در دبیرستان امام رضا(ع) واحد ۴ مشغول به تحصیل هستند، روایتشان از این مسیر موفقیت با وجود رشته‌های مختلف، شباهت‌های زیادی به هم دارد.
از علاقه به نانو تا کسب مدال نقره المپیاد کشوری
محمد محقق بایگی که در المپیاد علوم و فناوری نانو مدال نقره را کسب کرده است، درباره فضای مدرسه برای آشنایی‌اش با المپیاد به خبرنگار طوس می‌گوید: در مدرسه درباره المپیاد توضیحاتی دادند و برای شرکت در چند المپیاد ثبت‌نام کردم. نخستین المپیادی که شروع به خواندنش کردم، نانو بود؛ چون مدرسه بیشتر روی آن تمرکز داشت. وقتی شروع کردم به خواندن، دیدم مبحث بسیار زیبایی است و به آن علاقه‌مند شدم. بعد از قبولی در مرحله اول، برای مرحله دوم هم شرکت در المپیاد را ادامه دادم؛ چون مبحث بسیار زیبا و کاربردی بود.
او درباره انگیزه‌اش در این مسیر جمعی نیز عنوان می‌کند: وقتی شروع کردیم، چند نفر با هم بودیم. امیدمان این بود که پس از قبولی، هم افتخاری باشد و هم امتیازات و مزایایی در این مسیر برای ادامه تحصیلمان دارد. ما هم به همین امید برای المپیاد می‌خواندیم.
محقق بایگی درباره ساعت‌های مطالعه بیان می‌کند: مرحله اول ساعات کمتری مطالعه می‌کردم و امکان قبولی راحت‌تر بود؛ اما مرحله دوم فرق می‌کرد. قرار بود امتحان آخر فروردین باشد و ما از اول فروردین، از عید شروع کردیم و از صبح تا شب، روزی هفت هشت ساعت یا هر مقدار که ممکن بود، می‌خواندیم. قرار بود یک ماه این طور بخوانیم؛ اما امتحان مدام عقب می‌افتاد و ما می‌گفتیم نمی‌شود رهایش کنیم. به همین خاطر سه ماه پیاپی، از صبح تا شب برای المپیاد می‌خواندیم.
این دانش‌آموز دبیرستان امام رضا(ع) به هم‌سن‌وسالانش که به این مسیر علاقه‌مند هستند، توصیه می‌کند: این مسیر در ابتدا شاید بیهوده به نظر برسد؛ اما وقتی مرحله اول را پشت سر می‌گذارید و می‌خواهید وارد رقابت مرحله دوم شوید، اگر دلیلی برای ادامه داشته باشید، تفاوتی ندارد که چه رشته‌ای را انتخاب کرده‌اید. بعداً مزایایی را به شما می‌دهد. علاوه بر آن، اگر قبول شوید، اعتماد به نفس پیدا می‌کنید و به خودتان ایمان می‌آورید که می‌توانید کارهایی را انجام دهید. عضویت در بنیاد ملی نخبگان و مواردی از این دست هم از آن اموری است که حال آدم را خوب می‌کند. من خودم شخصاً اگر برگردم، دوباره در المپیاد شرکت می‌کنم.
او با بیان اینکه اگر اتفاق خاصی نیفتد، دوباره در المپیاد شرکت می‌کنم، اظهار می‌کند: امسال اختلاف نمره من با مدال طلا فقط دو نمره بود و به خاطر همین قصد دارم دوباره شرکت کنم. برای تعیین رنگ مدال، در مرحله سوم فقط یک جزوه می‌دهند و فعلاً هیچ منبع دیگری برایش وجود ندارد. باید ببینم موضوع دوره بعد چیست تا ان‌شاءالله درباره آن تحقیق کنم و جزوه را دقیق‌تر بخوانم.
محقق بایگی نانو را این طور معرفی می‌کند: نکته جالب نانو این است که به همه چیز مربوط می‌شود. اگر کسی به کامپیوتر علاقه داشته باشد، می‌توان به او گفت که مواد نانو در خازن‌ها، در پردازنده‌ها و در همه چیز کاربرد دارند و سبب شده‌اند کامپیوترهای قدیمی که آن‌قدر بزرگ بودند، امروز این‌قدر کوچک شوند. اگر کسی به پزشکی علاقه داشته باشد، می‌توان گفت علم و فناوری نانو روشی برای دارورسانی هدفمند دارد که ضررهای دارو برای بدن را کم می‌کند؛ چون دارو دقیقاً به جایی می‌رسد که باید برسد و بسیاری از عوارض جانبی کاهش می‌یابد؛ چون در همه مباحث نقشی دارد، برای هر سلیقه‌ای جذاب است؛ چه کسی به کامپیوتر علاقه داشته باشد، چه به پزشکی و چه به مهندسی مواد. علم نانو در مورد مواد است و هنگامی که ماده‌ای در ابعاد نانو بسیار ریز می‌شود، خواصش تغییر می‌کند؛ مثلاً طلا دیگر رنگ طلایی ندارد و در ابعاد ۱۰ نانومتر یک رنگ و در ۲۰ نانومتر رنگ دیگری دارد.
این دانش‌آموز مشهدی درباره رشته مورد علاقه‌اش در دانشگاه می‌گوید: بستگی دارد چه رتبه‌ای بیاورم؛ چون رقابت سخت است؛ اما بیشتر تمرکزم روی رشته داروسازی یا پزشکی است. اگر این دو نشد، حتی فکر کرده‌ام یک سال در کنکور ریاضی شرکت کنم و به مهندسی مواد بروم؛ چون بسیار به نانو مربوط است و علاقه زیادی هم به این موضوع دارم.
پیوستگی و استمرار در مطالعه؛ کلید موفقیت در المپیاد
در ادامه، به سراغ محمد هنرور مقدم که مدال برنز المپیاد زمین‌شناسی کشوری را کسب کرده، رفتیم. او با بیان اینکه از ابتدای سال دهم به المپیاد علاقه داشته‌ام، می‌گوید: با توجه به مزایای المپیاد و نیاز آن به مطالعه و درک فلسفه المپیاد، از ابتدای سال دهم به آن علاقه‌مند بودم؛ اما به این دلیل رشته زمین‌شناسی را انتخاب کردم که از میان المپیادهایی که منطقی‌تر بود از سال دهم شروع کنم، علاقه شخصی‌ام به درس زمین‌شناسی بیشتر و استعدادم هم در آن بیشتر بود. برای همین این رشته را انتخاب کردم.
هنرور مقدم درباره نقش مدرسه در این موفقیت اظهار می‌کند: طبیعتاً مدرسه بستر را فراهم می‌کند؛ از جمله دبیر مناسب، برنامه‌ریزی درست و فضای مطالعاتی خوب؛ اما همه این‌ها ۳۰ درصد راه است و ۷۰ درصد آن به خود دانش‌آموز و استمرارش برمی‌گردد. با توجه به هدفی که داشتم، تلاش کردم پیوستگی را حفظ کنم، هرچند به دلیل جنگ، دوره ما طولانی شده بود و دو ماه در مرحله دوم مشغول مطالعه بودیم. سعی کردم با نوسان کمتری هر روز مطالعه‌ام را منظم انجام دهم. به نظرم همین استمرار و مطالعه روزانه منظم، مهم‌ترین عامل موفقیت در المپیاد در هر رشته‌ای است.
او توضیح می‌دهد: من چون مدال برنز گرفتم، مسیر بین‌المللی برایم باز نشده است؛ فقط دارندگان مدال طلا در مسابقات بین‌المللی شرکت می‌کنند. به همین خاطر قصد دارم امسال هم در المپیاد شرکت کنم. کاستی‌هایی داشتم و سعی می‌کنم آن‌ها را برطرف کنم تا با کسب مدالی با رنگ بهتر، اگر خدا بخواهد، به طلا برسم.
این دانش‌آموز مشهدی خاطرنشان می‌کند: واقعیت این است کسی که بخواهد برای المپیاد بخواند، اگر دنبال نتیجه باشد، فرصتی برای خواندن درس‌های مدرسه ندارد و باید آن‌ها را کاملاً کنار بگذارد. من چون از حضور در کلاس‌های مدرسه معاف بودم و نمی‌رفتم، در آن بازه دو ماهه مرحله دوم، روزانه ۱۲ تا ۱۴ ساعت فقط درس المپیاد زمین‌شناسی را مطالعه می‌کردم. برای مرحله اول هم یک هفته منتهی به آزمون را معافیت گرفتم و به مدرسه نرفتم. آن زمان هم روزی ۱۲ ساعت مطالعه می‌کردم.
هنرور مقدم درباره توصیه به هم‌سن‌وسالانش بیان می‌کند: غیر از استمرار، توصیه دیگرم به نوجوانانی که علاقه دارند جدا از مدرسه مطالعه داشته باشند و در المپیاد شرکت کنند، این است که منطقی به قضیه نگاه کنند. مثلاً کسی که از سال دهم شروع کرده، اگر بخواهد رشته‌ای بسیار پرطرفدار مثل زیست یا فیزیک را انتخاب کند، شاید منطقی نباشد. نمی‌گویم احتمال موفقیتش صفر است؛ اما کار دشواری است. هر کس باید ببیند در چه جایگاهی قرار دارد و از چه ابزارها و توانی برخوردار است تا با دید منطقی وارد مسیر المپیاد شود. اگر کسی احساسی وارد این مسیر شود، هم برای کنکور و هم برای المپیاد آورده‌ای نخواهد داشت. مهم‌ترین نکته این است که با توجه به داشته‌ها و امکاناتتان یک مسیر منطقی را انتخاب کنید و تا رسیدن به هدفتان آن را ادامه دهید.
او درباره هدف دانشگاهی‌اش نیز عنوان می‌کند: انتخاب دقیقی ندارم که کدام را بروم؛ اما هدفم رشته‌های برتر پزشکی است.
گذر از تردیدها و تلاش برای کسب مدال المپیاد
سید محمد مرتضویان که دیگر مدال‌آور رشته زمین‌شناسی است، درباره چگونگی آغاز این مسیر می‌گوید: من به رشته زمین‌شناسی علاقه‌مند بودم؛ اما برای شرکت در المپیاد تردید داشتم. بعد از مشورتی که با مدیر سال گذشته مدرسه‌مان انجام دادم، به من گفتند: «می‌توانی در المپیاد شرکت کنی». سپس در آزمون غربالگری قبول و به المپیاد علاقه‌مند شدم. مرحله اول را خواندم و قبول شدم. برای شرکت در مرحله دوم دودل بودم. به همین خاطر دوباره از چند نفر مشورت گرفتم که آیا احتمال قبولی‌ام در مرحله بعد هست یا نه. گفتند احتمالش هست. آن را هم خواندم و خدا را شکر قبول شدم.
او برنامه مطالعه‌اش را این طور توضیح می‌دهد: برای مرحله اول، یک اعتکاف سه روزه گذاشته بودند. سه روز، روزی هشت ساعت می‌خواندم و پنج روز دیگر هم روزی حدود سه ساعت. در مجموع حدود ۳۰ تا ۴۰ ساعت شد. برای مرحله دوم به دلیل جنگ، آزمونمان دو سه ماه عقب افتاد. من در این مدت هر روز هفت یا هشت ساعت مطالعه مفید داشتم.
این دانش‌آموز دبیرستان امام رضا(ع) درباره نقش مدرسه در این موفقیت نیز بیان می‌کند: مدرسه خیلی به من کمک کرد. دریافت مشاوره‌های مدیر مدرسه و آقای محمدخانی که از مدال‌آوران سال گذشته بود، بسیار مؤثر واقع شد.
مرتضویان با بیان اینکه به نظر من، هر کس می‌خواهد برای المپیاد بخواند، باید به این مسیر علاقه داشته باشد، رشته مهم نیست؛ چه سخت باشد مثل زیست و چه آسان، ادامه می‌دهد: اگر فرد علاقه داشته باشد و واقعاً پای کار بایستد، حتماً موفق می‌شود. یکی از مشکلات این است که شاید دانش‌آموزان از درس‌هایشان عقب بیفتند؛ اما اگر خود فرد برنامه‌ریزی دقیق و درستی داشته باشد، می‌تواند هر دو مسئله را به خوبی پیش ببرد. خیلی از بچه‌هایی که تابستان در تهران با آن‌ها بودیم، هر دو مسیر را به خوبی مدیریت کرده بودند؛ معدل امتحان نهایی‌شان بالای ۱۹ و ۱۹.۵ بود و در المپیاد هم قبول شده بودند. اگر کسی بتواند هر دو مسیر را داشته باشد، هم با کسب مدال المپیاد رزومه بسیار قوی برای خودش می‌سازد و هم برای شغل آینده‌اش بسیار مهم است.
او که هدف اصلی‌اش برای سال آینده شرکت در کنکور است، درباره انتخاب رشته دانشگاه می‌گوید: من می‌خواهم داروسازی بخوانم؛ چون با زمین‌شناسی ارتباط زیادی دارد. برای خواندن رشته داروسازی باید در سه زمینه بیوشیمی، زیست و زمین‌شناسی قوی باشیم. اگر فرد در درس‌های پایه ضعیف باشد، به راحتی نمی‌تواند دانش‌آموخته شود. وقتی دیدم در این درس‌ها قوی هستم و پیش‌تر برای المپیاد شیمی هم خوانده بودم، این رشته را انتخاب کردم.