کمبود جهانی گازوئیل که در پی آسیب دیدن تاسیسات انرژی در جنگ روسیه و اوکراین و تجاوز نظامی آمریکا به ایران تشدید شده، به موج جدیدی از «ملی‌گرایی انرژی» دامن زده است.
به گزارش تجارت نیوز، ذخایر جهانی سوخت احتمالا در پایین‌ترین سطح تاریخی خود قرار دارند. چین به‌تازگی صادرات تمام انواع سوخت را برای ماه جاری ممنوع کرده است. روسیه نیز ماه‌هاست که صادرات گازوئیل را متوقف کرده است. آمریکا نیز اروپا را تهدید کرده که اگر کشورهای اروپایی بخشی از سوخت ذخیره‌شده خود را آزاد نکنند، صادرات گازوئیل به آنها را ممنوع خواهد کرد.
بحران کنونی بیش از هر چیز حول محور سوخت می‌چرخد و همه کشورها تامین نیازهای داخلی خود را در اولویت قرار داده‌اند.
موضوع «ملی‌گرایی منابع» در حوزه انرژی بسیار داغ است. دولت‌های کشورهای غنی از منابع طبیعی، برای دستیابی به بهترین توافق با شرکت‌های خصوصی مایل به توسعه این منابع، فعال‌تر عمل می‌کنند. اما وقتی صحبت از انرژی می‌شود، مسئله دیگر صرفا دستیابی به بهترین معامله نیست، بلکه موضوع اصلی، تامین تقاضای داخلی برای سوخت است و از آنجا که گازوئیل نقشی حیاتی در تمام اقتصادهای جهان ایفا می‌کند، به اولویتی اساسی تبدیل شده است.
تحلیلگران از همان آوریل هشدار می‌دادند که بحران ناشی از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، بیش از عرضه نفت خام، به عرضه سوخت لطمه خواهد زد. شش ماه بعد، پیامدهای این وضعیت به‌وضوح و به‌شکلی نگران‌کننده نمایان شده است: در سپتامبر، اختلاف قیمت گازوئیل و نفت خام (یا همان حاشیه سود پالایش گازوئیل) به رکورد بی‌سابقه بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید و سپس، اندکی از آن مرز هولناک پایین آمد. ظرفیت پالایشگاهی کافی برای جبران کمبود عرضه فرآورده‌های نفتی خاورمیانه وجود ندارد و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز به‌تازگی اعلام کرده است که نیروهایش حملات به پالایشگاه‌های روسیه را تشدید خواهند کرد.
این تحولات قیمت گازوئیل را به‌ویژه در آمریکا، به بالاترین حد خود رسانده و بحث‌هایی را درباره احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل برای حفظ تعادل بازار داخلی برانگیخته است؛ مشابه اقدامی که روسیه و چین برای تامین کافی بازارهای خود انجام داده‌اند. با این حال، این تفاوت وجود دارد که آمریکا بیش از میزان مصرف خود گازوئیل تولید می‌کند، بنابراین با کمبود واقعی مواجه نیست.
مشکل اصلی برای آمریکا، قیمت سوخت است که در بازارهای جهانی تعیین می‌شود. آمریکا سرانجام از ایده اعمال ممنوعیت صرف‌نظر کرد — و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور، حتی گفت که این طرح هرگز قرار نبود واقعا اجرا شود — و در عوض، اتحادیه اروپا را تحت فشار قرار داد تا ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام، گازوئیل و بنزین از ذخایر خود آزاد کند. در پی این اقدام، اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی (موسوم به «کراک اسپرد» یا حاشیه سود پالایش) برای گازوئیل کاهش یافت. قیمت‌ها اندکی پایین آمدند اما این کاهش چشمگیر نبود، به‌طوری که میانگین قیمت کشوری در آمریکا تا روز سه‌شنبه به ۶٫۳۱۵۱ دلار در هر گالن رسید. با این حال، وضعیت کشورهای اروپایی بسیار وخیم‌تر است، زیرا اکثر آنها وابستگی شدیدی به سوخت وارداتی دارند. در مورد اروپا و به‌ویژه اتحادیه اروپا، مسئله «ملی‌گرایی در حوزه گازوئیل» ممکن است به وضعیتی تنش‌زا و ناخوشایند منجر شود.
اگرچه پالایشگاه‌های متعددی در اتحادیه اروپا وجود دارد، اما تعداد آنها نسبت به ۱۵ سال پیش بسیار کمتر شده است. ظرفیت پالایشگاهی برای تامین نیاز تمام بازارهای محلی کافی نیست و همین امر موجب وابستگی روزافزون به واردات نفت خام و سوخت شده است. در حال حاضر، عرضه نفت خام و فرآورده‌های پالایش شده در سایر نقاط جهان محدود است و این وضعیت با وجود گزارش‌های خوش‌بینانه‌ای است که مدعی بازگشایی تنگه هرمز و جریان آزاد نفت از آن هستند. حتی در صورت تحقق چنین امری، این نفت راهی اروپا نمی‌شود.
طرح آزادسازی گازوئیل — که قرار است طی ۲۰ روز نخست یک دوره چهارماهه برای آزادسازی مجموع ۱۰۰ میلیون بشکه اجرا شود — تا حدی از فشار بازار می‌کاهد، اما به نظر می‌رسد بازار پیش‌تر این موضوع را در قیمت‌ها لحاظ کرده است. همچنین بازار احتمالا این واقعیت را نیز در نظر گرفته که تکرار چنین اقدامی در آینده دشوار خواهد بود؛ عاملی که قطعا قیمت‌ها را بالا نگه می‌دارد. ممکن است از کشورهایی که تقاضای خود را با ظرفیت پالایش داخلی تامین می‌کنند، مانند بلغارستان، خواسته شود تا صادراتشان را افزایش دهند. در واقع، بلغارستان اخیرا ممنوعیت صادرات گازوئیل را که سال گذشته اعمال شده بود لغو کرد، زیرا تنها پالایشگاه این کشور مازاد تولید داشت. با این حال، اگر تقاضا از سوی سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا افزایش یابد، ممکن است شرایط تغییر کند.
ممنوعیت صادرات سوخت چین نیز کمکی به کشورهای واردکننده عمده سوخت نخواهد کرد؛ ضمن اینکه تمدید ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه نیز مطرح است که احتمالا با ادامه حملات اوکراین به پالایشگاه‌ها، برای یک ماه دیگر تمدید خواهد شد. به نظر نمی‌رسد عرضه سوخت از خاورمیانه به این زودی‌ها افزایش یابد. تقریبا تمام گزارش‌ها درباره تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز بر نفت خام و برخی محموله‌های گاز مایع (LPG) متمرکز است. بنابراین، پالایشگاه‌های واقع در منطقه اصلی پالایشی، همچنان باید در حال تعمیر باشند. این وضعیت، آمریکا را به تنها منبع عمده سوخت‌های پالایش‌شده تبدیل می‌کند؛ منبعی که می‌کوشد به هر طریق ممکن، قیمت‌های داخلی را مهار کند.
بر اساس گزارش اویل پرایس، شاید بتوان درباره جنبه‌های مختلف جنگ در خاورمیانه بحث و اختلاف‌نظر داشت، اما یک موضوع در پی این درگیری‌ها و بحران انرژی ناشی از آن، بی‌هیچ تردیدی اثبات شده است: امنیت انرژی بار دیگر به دغدغه اصلی همه کشورها بدل شده است؛ حتی کشورهایی اروپایی که پیشگام نهضت کربن‌زدایی آغاز شده پس از سال ۲۰۱۵ بوده‌اند. آنها همچنان مدعی‌اند که کربن‌زدایی اولویتی مهم است، اما دیگر اولویت نخست محسوب نمی‌شود. اولویت نخست، تامین سوخت کافی برای بازار داخلی و مصرف‌کنندگان داخلی است.
منبع: ایسنا