ترامپ جنگ با ایران را «عملاً تمام‌شده» اعلام کرده و از حفظ وضع موجود سخن می‌گوید. ایران همچنان اورانیوم غنی‌شده و تنگه هرمز را در اختیار دارد، اسرائیل خود را در خطر می‌بیند و کشورهای خلیج فارس نیز از هزینه‌های ادامه این بن‌بست خسته‌اند. آیا این «وضعیت موجود» پایان جنگ است یا فقط آستانه بحران بعدی؟
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، جنگ با ایران را عملاً پایان‌یافته توصیف کرده و گفته است واشنگتن فعلاً سیاست حفظ «وضعیت موجود» را دنبال می‌کند؛ اما این رویکرد نه به معنای برقراری آرامش است و نه اختلاف‌های اصلی را حل می‌کند.
ایران همچنان ذخایر اورانیوم غنی‌شده و اهرم کنترل بر تنگه هرمز را در اختیار دارد، کشورهای عربی خلیج فارس با پیامدهای اقتصادی و امنیتی جنگ روبه‌رو هستند و اسرائیل نیز حاضر نیست خطر دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای را به آینده موکول کند.
محاصره‌ای که به هیچ نتیجه‌ای نرسید
ترامپ روز دوشنبه در کاخ سفید اعلام کرد جنگ ایران «عملاً تمام شده» و آمریکا صرفاً وضعیت موجود را حفظ می‌کند. او همچنین در شبکه اجتماعی تروث سوشال مدعی شد رهبران قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و کویت خواهان ادامه همین وضعیت هستند. مشخص نیست این کشورها واقعاً چنین درخواستی مطرح کرده باشند یا ترامپ پیش از اعلام موضع خود با آن‌ها مشورت کرده باشد.
اجرای محاصره اقتصادی ایران نیز با موانع جدی روبه‌رو است. برخی گذرگاه‌های مرزی پاکستان و ایران بسته شده‌اند، اما طول و شرایط مرز امکان تردد از مسیرهای دیگر را فراهم می‌کند. مرز عراق نیز به‌دلیل تعدد مسیرهای عبور، به‌سادگی قابل مسدود کردن نیست.
عراق حتی گذرگاه مهم الشیب را که حدود یک ماه پیش بسته بود، دوباره بازگشایی کرده است. ترکیه و کشورهای حاشیه دریای خزر نیز همچنان مسیرهای ترانزیتی خود را با درجات متفاوتی فعال نگه داشته‌اند. عملیات «دروازه آهنین» با هدف بستن مسیرهای زمینی ورود کالا به ایران نیز نتوانست به نتیجه‌ای روشن برسد.
ادامه حملات و نبود چشم‌انداز دیپلماتیک
تصویر ترسیم‌شده از «وضعیت موجود» با واقعیت میدانی منطقه فاصله دارد. نفتکش‌های بدون مجوز ایران همچنان در خلیج فارس هدف قرار می‌گیرند و تردد دریایی در دریای سرخ محدود است. در همین حال، تلاش‌های دیپلماتیک نیز پیشرفت محسوسی نداشته است. طرح پیشنهادی نخست‌وزیر قطر شامل بازنویسی سند مربوط به هفت شرط ایران برای آغاز مذاکرات و تعیین جدول زمانی مرحله‌ای برای اجرای توافق‌های احتمالی است؛ با این حال، هنوز نشانه‌ای از دستیابی به توافق دیده نمی‌شود.
گزارش رسانه‌ای ترکیه درباره برنامه دیدار جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران از سوی تهران تکذیب شده است. محسن رضایی نیز گفته مذاکراتی میان ایران و آمریکا در جریان نیست. با این حال، گفته می‌شود تبادل پیام‌ها میان طرفین همچنان ادامه دارد.
اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای ایران
یکی از مهم‌ترین ابهام‌های سیاست ترامپ، نحوه برخورد با برنامه هسته‌ای ایران است. رئیس‌جمهور آمریکا می‌گوید واشنگتن به توافق نیاز ندارد، زیرا به ادعای او، آمریکا «پولشان و تنگه‌شان» را در اختیار گرفته است. اما ایران همچنان حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده در اختیار دارد؛ مسئله‌ای که ترامپ درباره آن موضعی کلی اتخاذ کرده و صرفاً گفته است اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.
منظور دقیق از دستیابی به سلاح هسته‌ای چیست و آیا صرف نگهداری اورانیوم غنی‌شده برای توجیه حمله نظامی کافی است؟ همچنین روشن نیست بحث‌های احتمالی در ایران درباره تغییر دکترین هسته‌ای و کنار گذاشتن فتوای منع ساخت سلاح هسته‌ای تا چه اندازه نشان‌دهنده تصمیم عملی برای تولید بمب است.
این ابهام برای اسرائیل اهمیت ویژه‌ای دارد. موضع دیرینه تل‌آویو این است که نباید منتظر ماند تا ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند و کل برنامه هسته‌ای این کشور باید در چارچوب تلاش برای ساخت سلاح ارزیابی شود. بنیامین نتانیاهو نیز پیش‌تر مدعی شده بود که اسرائیل در صورت خودداری آمریکا از مشارکت، آمادگی اقدام مستقل را دارد.
با این حال، حمله یک‌جانبه اسرائیل می‌تواند آن را نه‌فقط در برابر ترامپ، بلکه در برابر کنگره آمریکا، افکار عمومی و دولت‌های عربی خلیج فارس قرار دهد؛ کشورهایی که اسرائیل را تا حدی مسئول بن‌بست جنگ و خسارت‌های اقتصادی و امنیتی خود می‌دانند.
تردید کشورهای عربی درباره تضمین امنیت آمریکا
سیاست حفظ وضع موجود ممکن است برای ترامپ راهی جهت کاهش هزینه سیاسی جنگ باشد، اما کشورهای منطقه الزاماً حاضر نیستند پیامدهای آن را برای مدتی نامحدود تحمل کنند.
در واشنگتن بحث‌هایی درباره بازسازی پایگاه‌های نظامی آسیب‌دیده آمریکا در منطقه، تغییر محل استقرار نیروها و حتی انتقال برخی پایگاه‌ها به مناطق کم‌خطرتر در جریان است. پنتاگون هزینه بازسازی خسارت‌های واردشده به پایگاه‌ها را حدود پنج میلیارد دلار برآورد کرده است.
در کشورهای خلیج فارس نیز بحث درباره کاهش وابستگی امنیتی به آمریکا شدت گرفته است. پیمان دفاعی سه‌جانبه عربستان، ترکیه و پاکستان و تلاش برای ایجاد ائتلاف‌هایی در برابر حوثی‌ها بخشی از این تحولات است. با وجود این، تاکنون هیچ کشور عربی خواستار خروج پایگاه‌های آمریکا نشده، اما بسیاری از آن‌ها تأکید کرده‌اند اجازه نخواهند داد خاکشان برای حمله به ایران استفاده شود.
مخالفت عربستان با درخواست ترامپ برای استفاده از خاک این کشور در طرح اسکورت نفتکش‌ها از تنگه هرمز یکی از این موارد بود؛ مخالفتی که به لغو طرح «پروژه آزادی» انجامید.