بجنورد- ایرنا- نمدمالی، هنر دیرینه خراسان‌شمالی که سال‌ها با دستان هنرمندان این سرزمین جان گرفته است، امروز زیر بار گرانی مواد اولیه، نبود بازار فروش و بی‌میلی نسل جوان در گره کور فراموشی گرفتار شده و ادامه حیات آن به حمایت از هنرمندان و رونق بازار فروش وابسته است.
به گزارش ایرنا، در یکی از کوچه‌های آرام بجنورد، وارد کارگاهی کوچک می‌شوم؛ جایی که بوی پشم و رطوبت در فضا پیچیده و تکه‌های رنگارنگ پشم، گوشه‌ای از کارگاه روی هم جمع شده‌اند.
مردی با دست‌های زمخت و چهره‌ای خسته، مشغول کار است و دستانش با مهارتی که حاصل سال‌ها تجربه است، پشم‌ها را زیرورو می‌کنند.
اما در میان حرکاتش، خستگی سال‌هایی دیده می‌شود که گذران زندگی با هنر دست، هر روز دشوارتر شده است.
با او هم‌صحبت می‌شوم و از وضعیت کار و بازار می‌پرسم.
لحظه‌ای مکث می‌کند و می‌گوید: «قدیم‌ها نمد مشتری خودش را داشت اما حالا جنس‌های کارخانه‌ای و ارزان‌تر جای محصولات دست‌ساز را گرفته‌اند. گاهی ساعت‌ها کار می‌کنیم اما معلوم نیست محصولمان چه زمانی فروش برود.»
گرانی مواد اولیه و محصولاتی که مشتری ندارند
نمدمالی هنری کهن است که در آن، پشم با آب، گرما و فشار به هم پیوند می‌خورد و بدون بافتن به محصولی یکپارچه تبدیل می‌شود.
زیرانداز، کلاه، پوشاک و وسایل تزئینی تنها بخشی از محصولاتی است که با دستان هنرمندان این رشته جان می‌گیرند.
اما امروز گرانی مواد اولیه، افزایش هزینه‌های تولید و نبود بازار فروش مناسب، ادامه فعالیت بسیاری از این هنرمندان را با دشواری روبه‌رو کرده است.
نمدمال بجنوردی با اشاره به هزینه‌های بالای کار می‌گوید: قیمت پشم بالا رفته اما نمی‌توانیم قیمت محصول را آن‌قدر افزایش دهیم که مشتری از خرید منصرف شود.
وی ادامه می دهد: اگر هم ارزان بفروشیم، چیزی برای خودمان باقی نمی‌ماند که این‌طور ادامه دادن واقعا سخت است.
جوانانی که از نمدمالی فاصله گرفته‌اند
نگرانی او تنها به فروش محصولات محدود نمی‌شود به گونه ای که وقتی از آینده این حرفه می‌پرسم، نگاهش جدی‌تر می‌شود و می‌گوید: جوان‌ها کمتر سراغ این کار می‌آیند، وقتی می‌بینند با این همه زحمت درآمد چندانی نداریم، طبیعی است که شغل دیگری انتخاب کنند.
حاج کاظم می افزاید: می‌ترسم روزی برسد که دیگر کسی نمانده باشد این هنر را ادامه دهد.
این نگرانی، یکی از جدی‌ترین چالش‌های نمدمالی است؛ هنری که با کمبود مشتری و دشواری‌های اقتصادی، در انتقال تجربه به نسل‌های بعد نیز با مشکل روبه‌رو شده است.
هر هنرمندی که از این حرفه فاصله می‌گیرد، بخشی از تجربه و دانشی را با خود می‌برد که در طول سال‌ها آموخته است.
نوآوری و حمایت؛ راهی برای نجات نمدمالی
از او در خصوص چگونگی حفظ این هنر دستی و میراث آبا و اجدای می پرسم که در ادامه می گوید: حمایت از کارگاه‌های کوچک، برگزاری نمایشگاه‌های دائمی صنایع‌دستی، فراهم کردن تسهیلات مناسب و ایجاد بازارهای فروش می‌تواند به ادامه حیات این حرفه کمک کند.
حاح کاظم ادامه می دهد: نوآوری در طرح و تولید محصولات متناسب با سلیقه امروز نیز ضروری است اما بدون مشتری و بازار فروش، حتی بهترین محصولات هم در گوشه کارگاه باقی می‌مانند.
میراثی که نباید به فراموشی سپرده شود
گفت‌وگویمان که تمام می‌شود، دوباره به دست‌های او نگاه می‌کنم؛ دست‌هایی که هنوز با حوصله پشم‌ها را شکل می‌دهند، بی‌آنکه از آینده کارشان اطمینان داشته باشند.
چند محصول آماده در گوشه کارگاه دیده می‌شود؛ حاصل ساعت‌ها تلاش که همچنان چشم‌انتظار مشتری‌اند.
نمدمالی تنها یک حرفه نیست بلکه بخشی از میراث فرهنگی و هویت بومی این سرزمین است که با این حال، حفظ آن تنها با تعریف و تمجید از گذشته ممکن نمی‌شود.
تا زمانی که هنرمندان نتوانند از کار خود درآمدی پایدار داشته باشند و جوانان آینده‌ای در این حرفه نبینند، خطر فراموشی همچنان پابرجاست.
در کارگاه کوچک بجنورد، مردی هنوز به سنت وفادار مانده و به کارش ادامه می‌دهد؛ شاید به امید روزی که نمدهای دست‌سازش دوباره مشتری پیدا کنند و هنری که از نسل‌های گذشته به او رسیده، به دست نسل‌های آینده سپرده شود.
امیدی که برای زنده ماندن، بیش از هر چیز به حمایت، بازار مناسب و توجهی واقعی نیاز دارد.
کهن‌ترین شیوه و روش آماده‌سازی زیرانداز که تاکنون شناخته شده نمدمالی است، نمد نوعی بافته سنتی زیراندازی است که با پشم تولید می‌شود.
نمدمالی از ابتدایی‌ترین شیوه‌های نساجی است که گفته می‌شود ابتدا در آسیای میانه به‌وجود آمد.