دنیای اقتصاد: در رمان معروف «گلدفینگر» اثر ایان فلمینگ، شخصیت منفی داستان به جیمز باند میگوید: «بار اول اتفاق است، بار دوم تصادف، اما بار سوم کار دشمن است.»
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ در رمان معروف «گلدفینگر» اثر ایان فلمینگ، شخصیت منفی داستان به جیمز باند میگوید: «بار اول اتفاق است، بار دوم تصادف، اما بار سوم کار دشمن است.» در روزهای اخیر، بسیاری از شهروندان آمریکایی نیز با مشاهده آشفتگیهای پیاپی در دنیای دیجیتال پیرامون خود به همین نتیجه رسیدهاند. دوازدهم نوامبر (۲۱ آبان)، اختلال سراسری در خدمات مایکروسافت فعالیت کارمندان اداری را مختل کرد. درست یک روز بعد، بروز نقصی فنی در سامانههای کنترل ترافیک هوایی، طولانیترین توقف پروازها را پس از ماجرای یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ رقم زد. شانزدهم نوامبر (۲۵ آبان) نوبت به اختلالهای فنی در چند بانک بزرگ رسید و هفدهم نوامبر (۲۶ آبان) نیز سامانه ارتباطی محرمانه آژانس امنیت ملی آمریکا دچار قطعی شد.
به نوشته اکونومیست،پاسخها و توضیحات مقامات واشنگتن نتوانسته است به افکار عمومی اطمینان خاطر ببخشد. مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی دولت دونالد ترامپ، شانزدهم نوامبر (۲۵ آبان) احتمال داد که این وقایع ناشی از فعالیت نوعی هوش مصنوعی خودترمیمگر باشد که کدهای نرمافزاری را با سرعتی غیرقابل کنترل بازنویسی میکند؛ نظریهای که به گفته خودش، از گفتوگو با یک متخصص کارکشته فناوری وام گرفته بود. از سوی دیگر، اداره هوانوردی فدرال نقص یک مسیریاب را عامل بحران در خطوط پروازی دانست. جاش هاولی، سناتور جمهوریخواه، از جمله چهرههایی است که این روایتها را نمیپذیرد. او هفدهم نوامبر (۲۶ آبان) خواستار تشکیل جلسه فوری در سنا برای تشریح دقیق ماجرا شد و تأکید کرد که اگر پای توطئهای در میان نباشد، با بزرگترین رخداد تصادفی تاریخ جهان روبهرو هستیم.
هفته بحرانی زیرساختهای دیجیتال آمریکا هرچند رویدادی نامتعارف به شمار میرود، اما لزوماً مشکوک و امنیتی نیست. شواهد روشنی از ردپای هکرهای متخاصم یا سرکشی هوش مصنوعی دیده نمیشود. بخشی از این آشفتگیها میتواند پیامد تلاشهای فشرده برای ارتقای امنیت همین زیرساختها باشد. دست بردن در سازوکارهایی تا این حد فرسوده و پیچیده همواره با خطرات فنی همراه بوده است. اکنون شرکتها برای کشف نقاط ضعف سیستمهای خود به ابزارهای هوش مصنوعی روی آوردهاند و با شتابی بالا در صدد رفع آنها برمیآیند. پارادوکس ماجرا اینجاست که همین تکاپوهای تدافعی، در کوتاهمدت مخاطرات تازهای پدید آورده است.
در نگاه نخست، هر یک از این حوادث دلیلی کاملاً عادی و فنی دارد. طبق اعلام اداره هوانوردی فدرال، بررسیهای اولیه نشان میدهد نصب یک مسیریاب جدید در سایت مخابراتی شهر الدورادو در ایالت آرکانزاس، با ارسال حجم نامتعارفی از دادهها به یک ایستگاه راداری در تگزاس سامانهها را مختل کرده است. این اقدام صرفاً بخشی از روند نوسازی معمول خطوط مسی به کابلهای فیبر نوری بوده و ارتباطی با فناوریهای نوظهور هوش مصنوعی نداشته است. در همین راستا، شان دافی، وزیر حملونقل آمریکا، از کنگره خواسته است بودجهای ۵۰ میلیارد دلاری برای نوسازی این زیرساختها تصویب کند.
اختلال گسترده مایکروسافت نیز از یک بهروزرسانی امنیتی سرچشمه میگرفت که ماه ژوئیه گذشته منتشر شده بود. این وصله نرمافزاری نزدیک به چهار ماه بدون اشکال عمل میکرد، اما نقص پنهانی داشت که درست هنگام تلاقی دادههای دو سیستم مختلف و کاهش ظرفیت سرورها فعال شد. پیامد این اختلال دومینووار، زمینگیر شدن بیش از ۸۰ درصد سرورهای این غول فناوری بود. در رویدادی مشابه، بانک جیپیمورگان چیس و منابع آگاه در آژانس امنیت ملی نیز گفتهاند که قطعیهای اخیر در سامانههای آنها با بهروزرسانیهای نرمافزاری مرتبط بوده است.
تقابل سرعت هوش مصنوعی و ظرفیت شبکهها
کریس کربس، رئیس پیشین آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساختهای آمریکا بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰، بر این باور است که این رخدادها به طور مستقیم پیوندی با یکدیگر ندارند، اما از الگویی مشترک پیروی میکنند. در تمام این موارد، اقداماتی برای بهبود تدابیر امنیتی در جریان بوده است. به گفته او، ماجرای مایکروسافت، بانکهای بزرگ و آژانس امنیت ملی هرچند ارتباطی با ادعاهای آقای مولین ندارد، اما ممکن است به شکل غیرمستقیم با هوش مصنوعی در پیوند باشد.
مارک وارنر، نایبرئیس کمیته اطلاعات سنا، هفدهم نوامبر (۲۶ آبان) در شبکه اجتماعی ایکس تشریح دقیقتری از این پدیده ارائه کرد. به گفته او، هوش مصنوعی این امکان را فراهم آورده تا آسیبپذیریهای نرمافزاری در حجم بیشماری از سامانهها با سرعتی بیسابقه کشف شوند. این وضعیت شرکتها و نهادهای حاکمیتی را به شدت تحت فشار میگذارد تا برای بستن فوری و یکپارچه این رخنهها اقدام کنند، در شرایطی که شبکههای فعلی اساساً ظرفیت هضم چنین شتابی را در تغییرات ندارند.
شرکت هوش مصنوعی آنتروپیک ماه آوریل از مدلی با نام «میتوس» رونمایی کرد که در شناسایی آسیبپذیریها و بهرهبرداری از باگهای نرمافزاری توانمندی بالایی دارد. سازمانها از طریق طرحی موسوم به «گلسوینگ» به این مدل دسترسی پیدا کردند تا پیش از سوءاستفاده نفوذگران، کدهای خود را واکاوی و حفرههای امنیتی را مسدود کنند. کربس یادآور میشود که حجم سنگین و سرعت دیوانهوار این فرایند میتواند تیمهای فنی و امنیتی را دچار فرسودگی کند و توان پاسخگویی آنها را به چالش بکشد.
عملکرد مایکروسافت مصداق بارز این دگرگونی است. این شرکت در فاصله سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ حدود ۴ هزار رخنه نرمافزاری را شناسایی و اصلاح کرده بود، در حالی که تنها در سال ۲۰۲۶ با تکیه بر مدلهایی نظیر میتوس موفق به انتشار اطلاعات بیش از ۵ هزار آسیبپذیری شده است، آماری چشمگیر که همچنان سیر صعودی دارد. کیاران مارتین، رئیس اسبق مرکز امنیت سایبری بریتانیا، معتقد است این احتمال هم وجود دارد که تعدیل نیروهای اخیر مرتبط با فراگیری هوش مصنوعی، سازمانها را از کارشناسانی که شبکه داخلی را به دقت میشناختند تهی کرده و به افزایش خطاهای انسانی دامن زده باشد.
در مقطع فعلی، خروجی این شرایط شبیه هرجومرجی دیجیتال جلوه میکند. کالین کلارک از اندیشکده سوفان بر این باور است که هر قطعی و سانحهای، ناخودآگاه هراس از حملات سایبری را در جامعه آمریکا زنده میکند. به عقیده او، بدبینی سنتی افکار عمومی به دولت و تداوم حملات واقعی در سطح بینالمللی مانند سرقت ۶.۳ میلیارد دلاری هکرهای منتسب به کره شمالی از صرافی بایننس در ماه اکتبر، اضطرابهای موجود را دوچندان کرده است.
با تمام این اوصاف، کربس چشمانداز بلندمدت این ترمیمهای پرشتاب با اتکا به هوش مصنوعی را مثبت و امیدوارکننده ارزیابی میکند. او معتقد است طی ماهها و سالهای پیشرو بخش زیادی از رخنههای ساختاری پاکسازی خواهد شد و کدهای نهایی به مراتب امنتر و قابل اتکاتر میشوند. با این وجود، انتظار وقوع قطعیهای مکرر در حال حاضر و چشمانداز حملات پیچیدهتر در آینده، وعدهای نیست که فعلاً آرامش خاطر چندانی برای شهروندان آمریکایی به همراه بیاورد.
