بندرعباس - ایرنا - موقعیت راهبردی هرمزگان در حوزه بنادر، انرژی، حمل‌ونقل و تأمین کالاهای اساسی، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی این استان را به ضرورتی با ابعاد ملی تبدیل کرده است؛ ضرورتی که با تغییر ماهیت تهدیدها، علاوه بر مقاوم‌سازی تأسیسات، استمرار خدمات و آمادگی دستگاه‌های اجرایی را نیز می‌طلبد.
به گزارش خبرنگار ایرنا، هرمزگان به دلیل برخورداری از بنادر مهم تجاری، تأسیسات انرژی، شبکه‌های حمل‌ونقل و مراکز مرتبط با تأمین و توزیع کالاهای اساسی، یکی از استان‌هایی است که اختلال در زیرساخت‌های آن می‌تواند بر جریان تجارت، تولید و تأمین نیازهای کشور اثر بگذارد.
در همین راستا، دستورالعمل اجرایی نکوداشت پدافند غیرعامل سال ۱۴۰۵ در ۱۰ ماده از سوی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ابلاغ شده است که این دستورالعمل با شعار «پدافند مردم‌محور، ایران پایدار» بر آمادگی مستمر، به‌روزرسانی سناریوهای عملیاتی، آموزش عمومی و استمرار خدمات ضروری در شرایط اضطراری تأکید دارد که بر اساس این دستورالعمل، چهارم تا یازدهم آبان‌ماه به‌عنوان ایام نکوداشت پدافند غیرعامل تعیین شده و برنامه‌ریزی برای سه وضعیت عادی، بینابین و جنگ تمام‌عیار در سطوح مختلف مورد توجه قرار گرفته است.
بازنگری در برنامه‌ها؛ ضرورت نخست پدافند غیرعامل
محمد آشوری تازیانی، استاندار هرمزگان، با تأکید بر نقش پدافند غیرعامل در تحکیم مبانی امنیت ملی، بی‌توجهی به اصول این حوزه را زمینه‌ساز افزایش آسیب‌پذیری استان و بالا رفتن هزینه‌های مدیریت بحران دانستو
وی با اشاره به تغییر ماهیت جنگ‌ها و نقش فزاینده فناوری در تهدیدهای جدید، خاطرنشان کرد: بازطراحی برنامه‌های دفاعی و امنیتی، شناسایی نقاط ضعف و قوت و بازنگری در شیوه‌های آمادگی امری ضروری است.
استاندار هرمزگان تاکید کرد: تجربه جنگ‌های اخیر باید به اصلاح برنامه‌ها و ارتقای آمادگی در سطوح مختلف منجر شود؛ موضوعی که برای استانی با زیرساخت‌های گسترده بندری، انرژی و حمل‌ونقل، اهمیت ویژه‌ای دارد.
در چنین شرایطی، حفاظت از زیرساخت‌ها باید با توجه به وابستگی متقابل آنها انجام شود؛ چراکه اختلال در یک بخش می‌تواند فعالیت بخش‌های دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد. بنادر، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این زنجیره، نمونه روشنی از این وابستگی هستند.
بنادر؛ حفاظت از جریان تجارت و تأمین کالا
بندر شهید رجایی به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم تجارت دریایی کشور، نقشی اساسی در جابه‌جایی کالا و ارتباط با شبکه حمل‌ونقل دارد که از این رو، اجرای الزامات پدافندی در مناطق بندری باید علاوه بر حفاظت از تأسیسات، استمرار فعالیت و خدمات‌رسانی را نیز تضمین کند.
حمیدرضا محمدحسینی تختی، سرپرست اداره‌کل بنادر و دریانوردی هرمزگان، با تأکید بر اولویت مباحث پدافندی در مناطق بندری، خواستار حمایت بیشتر ستاد مرکزی سازمان پدافند غیرعامل برای تسهیل خدمات‌رسانی در این حوزه شد
وی با اشاره به حساسیت و اهمیت راهبردی مناطق بندری، اجرای الزامات پدافندی را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دانست و بر تسریع فرایندهای اجرایی و خرید تجهیزات مورد نیاز تأکید کرد.
تأمین تجهیزات، رفع موانع اجرایی و حمایت از واحدهای عملیاتی از جمله پیش‌نیازهای تحقق این برنامه‌هاست؛ با این حال، اهمیت بنادر تنها به فعالیت تجاری آنها محدود نمی‌شود و استمرار عملکردشان با تأمین کالاهای اساسی و امنیت غذایی نیز ارتباط مستقیم دارد.
امنیت غذایی؛ از ذخیره‌سازی تا توزیع
تداوم فعالیت بنادر زمانی به حفظ امنیت اقتصادی کمک می‌کند که کالاهای تأمین‌شده در مراحل بعدی زنجیره، از ذخیره‌سازی تا توزیع، نیز با اختلال مواجه نشوند. از همین رو، امنیت غذایی یکی از محورهای مهم پدافند غیرعامل در هرمزگان است.
در این راستا، نشستی با حضور مسعود رمضان‌پور، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی هرمزگان، و اصغر جهانگیری، مدیرکل پدافند غیرعامل استانداری، برای بررسی وضعیت زیرساخت‌ها، ذخایر کالاهای اساسی و الزامات حفاظت از فرایندهای تأمین، نگهداری و توزیع این کالاها برگزار شد.
در این نشست، بر پیش‌بینی تمهیدات لازم برای مواجهه با شرایط مختلف و تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول تأکید شد.
برخورداری از ذخایر کافی به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت غذایی نیست؛ مراکز نگهداری باید از آمادگی لازم برخوردار باشند و شبکه توزیع نیز بتواند در شرایط اضطراری به فعالیت خود ادامه دهد، در کنار این موضوع، پایداری تولید داخلی نیز اهمیت دارد و بخش کشاورزی را به حلقه دیگری از برنامه‌های پدافندی استان تبدیل می‌کند.
کشاورزی و سلامت؛ دو حوزه مکمل تاب‌آوری
بخش کشاورزی برای استمرار تولید به زیرساخت‌هایی مانند آب، انرژی، تجهیزات و امکانات نگهداری و انتقال محصولات وابسته است که هرگونه اختلال در این امکانات می‌تواند بر میزان تولید و عرضه محصولات غذایی اثر بگذارد.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان از اقداماتی برای افزایش آمادگی و کاهش آسیب‌پذیری این بخش خبر داد و گفت: شناسایی ظرفیت‌های تأمین برق اضطراری، برگزاری نشست‌های تخصصی مرتبط با پدافند غیرعامل و امنیت غذایی، اجرای دوره‌های آموزشی و پیگیری الزامات تداوم فعالیت زیرساخت‌های کشاورزی از جمله این اقدامات است.
شناسایی نواقص و نیازهای پدافندی و سطح‌بندی مراکز حیاتی نیز از دیگر محورهای مورد توجه در این حوزه اعلام شده است.
در کنار پایداری تولید، سلامت عمومی نیز بخشی از الزامات پدافند غیرعامل به شمار می‌رود، در همین زمینه، دومین جلسه قرارگاه زیستی پدافند غیرعامل هرمزگان با دستور کار بررسی وضعیت هپاتیت A، مالاریا و بیماری‌های مرتبط با پشه آئدس برگزار شد.
در این نشست، فرمانداران و دستگاه‌های مسئول گزارش اقدامات پیشگیرانه و تمهیدات تخصصی خود را ارائه کردند و بر اجرای مستمر دستورالعمل‌ها و تقویت هماهنگی میان نهادهای مرتبط تأکید شد و این اقدامات نشان می‌دهد که دامنه پدافند غیرعامل در استان، علاوه بر حفاظت از زیرساخت‌های اقتصادی و تولیدی، مقابله با مخاطرات زیستی و صیانت از سلامت مردم را نیز شامل می‌شود.
آمادگی دستگاه‌ها و مشارکت مردم
دستورالعمل نکوداشت پدافند غیرعامل سال ۱۴۰۵، آموزش عمومی و دفاع مردم‌محور را از محورهای اصلی خود قرار داده است. این رویکرد بر نقش مردم در کاهش آسیب‌پذیری جامعه و حفظ پایداری خدمات در شرایط اضطراری تأکید دارد.
در کنار آگاه‌سازی عمومی، آمادگی مدیران و کارکنان دستگاه‌های اجرایی، شناخت مسئولیت‌ها و تمرین سناریوهای محتمل نیز برای اجرای مؤثر برنامه‌های پدافندی ضرورت دارد.
سیاست‌های پنج‌ساله پدافند غیرعامل کشور برای دوره ۱۴۰۳ تا پایان ۱۴۰۸ نیز بر افزایش آمادگی دستگاه‌ها، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، مقابله با تهدیدهای نوین و استمرار خدمات ضروری تأکید دارد، بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و فناوری و همکاری مراکز دانشگاهی و دانش‌بنیان نیز از محورهای این سیاست‌هاست.
برای هرمزگان، اجرای این سیاست‌ها به شناسایی دقیق آسیب‌پذیری‌ها، تأمین تجهیزات مورد نیاز، تعیین مسئولیت دستگاه‌ها و هماهنگی میان بخش‌های بندری، انرژی، حمل‌ونقل، کشاورزی و سلامت وابسته است.
تاب‌آوری؛ معیار سنجش عملکرد
مجموع اقدامات و دیدگاه‌های مطرح‌شده در هرمزگان نشان می‌دهد که پدافند غیرعامل در این استان با زنجیره‌ای از زیرساخت‌ها و خدمات مرتبط است؛ از بنادر و حمل‌ونقل تا تأمین و توزیع کالا، تولید کشاورزی و سلامت عمومی.
در چنین شرایطی، تعداد نشست‌ها و رزمایش‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند معیار موفقیت برنامه‌های پدافندی باشد، معیار اصلی، توان دستگاه‌ها در کاهش آسیب‌پذیری، حفظ خدمات ضروری در زمان اختلال و بازگرداندن فعالیت‌ها به وضعیت پایدار است.
برای هرمزگان که عملکرد زیرساخت‌های آن با امنیت اقتصادی و استمرار جریان کالا و خدمات در سطح ملی پیوند خورده است، عبور از برنامه‌های مناسبتی و نهادینه کردن الزامات پدافندی در تصمیم‌گیری‌ها، تخصیص منابع و ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها ضرورتی اساسی به شمار می‌رود؛ چراکه پدافند غیرعامل زمانی اثربخش خواهد بود که اختلال در یک بخش، به توقف زنجیره خدمات و فعالیت‌های حیاتی استان منجر نشود.