مردی که در حمله موشکی اسرائیل هر دو پای خود را از دست داده بود، تصور نمی‌کرد پس از بازداشت، بار دیگر با خشونت مواجه شود.
باشگاه خبرنگاران جوان - مردی که در حمله موشکی اسرائیل هر دو پای خود را از دست داده بود، تصور نمی‌کرد پس از بازداشت، بار دیگر با خشونتی مواجه شود که آثار آن تا سال‌ها بر بدنش باقی بماند. مأموران اسرائیلی دست‌های او را بستند، به بدنش گلوله پلاستیکی شلیک کردند و سپس با دستگاه شوک الکتریکی او را شکنجه کردند. بیش از یک سال و نیم پس از این حادثه، جای زخم‌ها همچنان روی بدن این مرد فلسطینی دیده می‌شود. این تنها یکی از روایت‌هایی است که روزنامه انگلیسی گاردین در تحقیق تازه خود درباره شکنجه اسرای فلسطینی منتشر کرده است؛ تحقیقی که علاوه بر شیوه‌های شکنجه در زندان‌های اسرائیل، رد پای یک شرکت آمریکایی را در تأمین تجهیزات مورد استفاده مأموران بررسی می‌کند.
گاردین در گزارش ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ که با همکاری شبکه روزنامه‌نگاران تحقیقی عرب (اریج) تهیه شده، شهادت چهار اسیر آزادشده فلسطینی، آثار جسمانی باقی‌مانده از شکنجه، تصاویر تجهیزات مورد استفاده در زندان‌ها و قراردادهای تجاری شرکت آمریکایی اکسون اینترپرایز را بررسی کرده است.
این تحقیق نشان می‌دهد که مأموران اسرائیلی از سلاح‌های شوک الکتریکی موسوم به «تیزر» برای شکنجه زندانیان فلسطینی استفاده کرده‌اند و تجهیزات مورد استفاده احتمالاً از محصولات شرکت آمریکایی اکسون بوده‌اند؛ شرکتی که با وجود انتشار گزارش‌های متعدد درباره شکنجه اسرای فلسطینی، همچنان در بازار تجهیزات امنیتی اسرائیل فعالیت دارد.
یکی از تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های تحقیق گاردین به سرگذشت مردی ۴۳ ساله با نام مستعار «عیسی» اختصاص دارد. عیسی پیش از بازداشت، هر دو پای خود را در حمله موشکی اسرائیل به خانه‌اش از دست داده بود. او پس از این حادثه در اردوگاه آوارگان جبالیا زندگی می‌کرد تا اینکه نیروهای اسرائیلی در ژانویه ۲۰۲۴ او را بازداشت کردند.
مأموران پس از بازداشت، عیسی را به زندان عوفر انتقال دادند. او سرانجام در اکتبر ۲۰۲۵ آزاد شد، اما آثار شکنجه‌هایی که در زندان تحمل کرده بود، همچنان بر بدنش باقی ماند.
عیسی به خبرنگاران گاردین گفته است که مأموران اسرائیلی او را به بخشی از زندان بردند که به دلیل شدت خشونت علیه زندانیان، به «بند جهنم» شهرت داشت. به گفته او، مأموران ابتدا وی را با خشونت به گوشه‌ای پرتاب کردند و سپس دو گلوله پلاستیکی به بدنش شلیک کردند. عیسی که هر دو پایش قطع شده بود، توانایی دفاع از خود را نداشت.
مأموران پس از این اقدام، دست‌های او و باقی‌مانده پاهای قطع‌شده‌اش را محکم بستند و ضرب‌وشتم را ادامه دادند. سپس یکی از آنان دستگاه شوک الکتریکی را بیرون آورد و آن را به نقاط مختلف بدن عیسی چسباند. به روایت این زندانی آزادشده، مأموران چندین بار به بدن او شوک وارد کردند؛ درحالی‌که او به‌شدت مهار شده بود و امکان حرکت نداشت. بیش از یک سال و نیم پس از این شکنجه‌ها، آثار شوک الکتریکی همچنان روی بدن عیسی قابل مشاهده است. شورای بین‌المللی توان‌بخشی قربانیان شکنجه نیز پس از بررسی آثار باقی‌مانده اعلام کرد که شکل و فاصله زخم‌ها با واردشدن شوک‌های مکرر به فردی که به‌شدت مهار شده باشد، سازگاری دارد.
گاردین تنها به شهادت عیسی اکتفا نکرده است. سه اسیر آزادشده دیگر نیز در گفت‌وگو با خبرنگاران این روزنامه اعلام کرده‌اند که در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ با سلاح‌های شوک الکتریکی شکنجه شده‌اند.یکی از این زندانیان روایت کرده است که مأموران اسرائیلی ابتدا بدن او را با آب خیس کردند و سپس دستگاه شوک الکتریکی را به بدنش چسباندند. خیس‌کردن بدن پیش از واردکردن جریان برق می‌تواند شدت آسیب ناشی از شوک را افزایش دهد.
این زندانی گفته است که پس از آزادی همچنان از اختلال شدید بینایی، اسپاسم‌های عضلانی و غش‌های مکرر رنج می‌برد. روایت‌های دیگر زندانیان نیز از دردهای طولانی‌مدت و عوارض جسمانی پس از شکنجه حکایت دارد.
خبرنگاران گاردین برای شناسایی تجهیزات مورد استفاده، تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از سوی سازمان زندان‌های اسرائیل را بررسی کردند. در این تصاویر، دستگاه‌هایی دیده می‌شود که از نظر ظاهری به سلاح‌های شوک الکتریکی شرکت آمریکایی اکسون شباهت دارند. چهار زندانی مصاحبه‌شونده نیز گفته‌اند که مأموران از دستگاه‌هایی مشابه همین تجهیزات علیه آنان استفاده کرده‌اند.
اکسون اینترپرایز که پیش‌تر با نام «تیزر اینترنشنال» شناخته می‌شد، یکی از تولیدکنندگان شناخته‌شده سلاح‌های شوک الکتریکی در آمریکاست. بااین‌حال، شناسایی قطعی مدل و سازنده همه دستگاه‌هایی که در این موارد به کار رفته‌اند، از طریق شهادت زندانیان و تصاویر موجود امکان‌پذیر نیست.
استفاده از شوک الکتریکی علیه زندانیان فلسطینی به یک زندان محدود نبوده است.کمیسیون امور بازداشت‌شدگان و آزادشدگان فلسطینی در اوت ۲۰۲۵ گزارشی درباره وضعیت زندانیان در زندان جلبوع منتشر کرد.مأموران اسرائیلی ابتدا به زندانیان شوک الکتریکی وارد می‌کردند و سپس آنان را به‌زور به محل دوش‌های حیاط زندان می‌بردند.
مأموران در این محل، بدن زندانیان را با آب خیس می‌کردند و بار دیگر به آنان شوک وارد می‌کردند. این روایت از تکرار شکنجه با جریان برق در شرایطی حکایت دارد که زندانیان هیچ اختیاری برای جلوگیری از خشونت نداشتند.
کمیسیون فلسطینی در گزارش خود مدل دستگاه‌های مورد استفاده را مشخص نکرده است. بااین‌حال، شهادت زندانیان جلبوع در کنار روایت چهار اسیر آزادشده، ابعاد گسترده‌تری از استفاده از شوک الکتریکی در بازداشتگاه‌های اسرائیل را نشان می‌دهد.
گاردین در بخش دیگری از تحقیق خود به پرونده تعرض جنسی به یک زندانی فلسطینی در بازداشتگاه سدی تیمان اشاره می‌کند؛ پرونده‌ای که در ژوئیه ۲۰۲۴ مطرح شد و پنج نظامی اسرائیلی در ارتباط با آن تحت پیگرد قرار گرفتند.
این نظامیان به تعرض جنسی و بدرفتاری شدید با یک بازداشت‌شده فلسطینی متهم شدند. بر اساس یافته‌های تحقیقات ایتای اوفیر، دادستان کل نظامی اسرائیل، در جریان این بدرفتاری از دستگاه شوک الکتریکی نیز استفاده شده بود. شدت جراحات واردشده به زندانی به اندازه‌ای بود که او را به بیمارستان منتقل کردند.
این پرونده نشان می‌دهد که اتهامات مربوط به استفاده از شوک الکتریکی تنها به اعمال درد جسمانی محدود نیست و در برخی موارد، این تجهیزات در کنار دیگر اشکال خشونت و تعرض جنسی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
کمیته سازمان ملل متحد علیه شکنجه نیز در نوامبر ۲۰۲۵ نسبت به افزایش گزارش‌های شکنجه و خشونت جنسی در بازداشتگاه‌های اسرائیل از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ ابراز نگرانی جدی کرد.
این کمیته به گزارش‌های گسترده درباره تجاوز، آزار جنسی، شکنجه با ماهیت جنسی و واردکردن شوک الکتریکی به نقاط حساس بدن زندانیان فلسطینی اشاره کرد. هشدارهای این نهاد بین‌المللی نشان می‌دهد اتهامات مطرح‌شده درباره رفتار مأموران اسرائیلی، فراتر از چند شهادت پراکنده است و به موضوع بررسی نهادهای نظارتی سازمان ملل تبدیل شده است.
اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهد که ارتباط تجاری شرکت آمریکایی اکسون با بازار امنیتی اسرائیل سابقه‌ای چنددهه‌ای دارد.این ارتباط دست‌کم به سال ۱۹۹۵ بازمی‌گردد؛ زمانی که هیئتی از شرکت به سرپرستی ریک اسمیت، بنیان‌گذار آن، در یک نمایشگاه تجاری تجهیزات امنیتی در شهر ایلات شرکت کرد.
در سال ۲۰۱۶، شرکت اسرائیلی «ام‌آر هانتر» که توزیع‌کننده محصولات اکسون بود، قراردادی به ارزش ۱۳ میلیون شکل برای تأمین دستگاه‌های شوک الکتریکی مدل Taser X26P و تجهیزات جانبی آن منعقد کرد. ارزش این قرارداد در گزارش گاردین حدود سه میلیون پوند عنوان شده است.
روابط تجاری در سال‌های بعد نیز ادامه یافت. در سال ۲۰۲۵، شرکت اسرائیلی «گورن کیدون» به‌عنوان یکی از توزیع‌کنندگان محصولات اکسون در اسرائیل معرفی شد.این شرکت، پلیس اسرائیل، وزارت امنیت ملی، وزارت دفاع و سازمان زندان‌های اسرائیل را در میان مشتریان خود معرفی کرده است؛ نهادهایی که مسئولیت بخش‌های مختلف ساختار امنیتی و بازداشتگاهی اسرائیل را بر عهده دارند.
در ژوئن ۲۰۲۵ نیز شرکت اکسون کنفرانسی در اسرائیل برگزار کرد و جدیدترین مدل‌های سلاح‌های شوک الکتریکی خود را به نمایندگان نهادهای امنیتی معرفی کرد.برگزاری این کنفرانس و ادامه روابط تجاری در شرایطی صورت گرفت که گزارش‌های مربوط به شکنجه و بدرفتاری با زندانیان فلسطینی پیش‌تر منتشر شده بود. این هم‌زمانی، پرسش‌هایی درباره میزان نظارت شرکت سازنده بر کاربرد محصولاتش و مسئولیت آن در قبال گزارش‌های سوءاستفاده ایجاد می‌کند.البته اسناد تجاری نشان می‌دهند که روابط تجاری با نهادهای امنیتی اسرائیل، با وجود انتشار هشدارهای حقوق بشری، ادامه یافته است.
یکی از مهم‌ترین ابعاد تحقیق گاردین، نقش آمریکا در زنجیره تأمین تجهیزات امنیتی اسرائیل است.سلاح‌های شوک الکتریکی شرکت اکسون در ایالت آریزونای آمریکا تولید می‌شوند و صادرات آن‌ها تحت نظارت وزارت بازرگانی ایالات متحده قرار دارد.
بر اساس مقررات صادراتی آمریکا، نهادهای مسئول صدور مجوز باید از جمله سوابق نقض حقوق بشر در کشور دریافت‌کننده را بررسی کنند. بنابراین، انتشار گزارش‌های متعدد درباره استفاده از تجهیزات شوک الکتریکی در شکنجه زندانیان فلسطینی، پرسش‌هایی درباره نحوه اجرای این نظارت ایجاد می‌کند.
سازمان عفو بین‌الملل پیش‌تر درباره خطر استفاده از دستگاه‌های شوک الکتریکی برای شکنجه هشدار داده و خواستار اعمال محدودیت‌های جدی‌تر بر تجارت بین‌المللی این تجهیزات شده است.مسئله اصلی این است که تجهیزات طراحی‌شده برای کنترل و مهار افراد، در صورت استفاده علیه زندانیان بی‌دفاع، می‌توانند به ابزار شکنجه تبدیل شوند. در چنین شرایطی، نظارت بر صادرات و بررسی نحوه استفاده نهایی از محصولات، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
امانی السرحنه، از باشگاه اسرای فلسطینی، نیز به گاردین گفته است که شوک الکتریکی ممکن است تنها یکی از ده‌ها ابزار مورد استفاده علیه زندانیان فلسطینی باشد و هویت سازندگان بسیاری از این تجهیزات هنوز مشخص نیست.
او همچنین تأکید کرده است که بخش عمده تسلیحات وارداتی اسرائیل از آمریکا تأمین می‌شود. این اظهارنظر، موضوع وابستگی تسلیحاتی اسرائیل به آمریکا را مطرح می‌کند، هرچند منشأ آمریکایی تمام ابزارهای شکنجه را اثبات نمی‌کند.
گاردین در بخش پایانی تحقیق به آمار مرگ زندانیان فلسطینی در بازداشتگاه‌های اسرائیل می‌پردازد.بر اساس گزارشی که گروهی از سازمان‌های غیردولتی اسرائیلی تهیه کرده‌اند، از اکتبر ۲۰۲۳ تا زمان انتشار آمار مورد استناد، دست‌کم ۹۲ فلسطینی در دوران بازداشت جان باخته‌اند.
طبق بررسی‌ها تنها یک نظامی اسرائیلی به دلیل بدرفتاری با زندانیان فلسطینی اهل غزه محاکمه شده بود. فاصله میان تعداد گزارش‌های بدرفتاری و شمار پرونده‌های قضایی، یکی از مسائل مهم در بررسی میزان پاسخ‌گویی نهادهای نظامی و امنیتی اسرائیل است.
ارتش اسرائیل در پاسخ به پرسش‌های گاردین اعلام کرده است که بدرفتاری با زندانیان ممنوع است و استفاده از ابزارهای مهارکننده تنها در شرایط استثنایی و مطابق مقررات مجاز است.گاردین همچنین برای دریافت توضیح درباره یافته‌های تحقیق با شرکت اکسون و سازمان زندان‌های اسرائیل تماس گرفته، اما بنا بر گزارش این روزنامه، هیچ‌یک به درخواست‌های مطرح‌شده پاسخ نداده‌اند.
منبع: فرهیختگان آنلاین