تهران - ایرنا - سومین یکشنبه ماه نوامبر، روز جهانی یادمان قربانیان حوادث ترافیکی، فرصتی برای یادآوری جان‌های عزیزی است که در حوادث رانندگی از دست رفته‌اند و خانواده‌هایی که با پیامدهای جسمی، روانی و اقتصادی این حوادث زندگی می‌کنند؛ روزی برای تأمل درباره مسئولیت فردی و اجتماعی در برابر یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی.
حوادث ترافیکی از اصلی‌ترین عوامل مرگ‌ومیر در جهان و نخستین علت مرگ در سال‌های جوانی و دوره‌ای از زندگی هستند که انسان در اوج توانمندی و فعالیت قرار دارد. در ایران نیز بر اساس سند ملی راهبردی افزایش امید به زندگی و ارتقای سلامت جوانان، حوادث ترافیکی و جاده‌ای نخستین عامل مرگ در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال به شمار می‌روند. بخش قابل توجهی از قربانیان این حوادث را مردان و نیروهای مولد جامعه تشکیل می‌دهند؛ موضوعی که علاوه بر خسارت‌های جبران‌ناپذیر انسانی، پیامدهای گسترده‌ای برای خانواده‌ها و نظام اجتماعی و اقتصادی کشور به همراه دارد.
از دست دادن عضو خانواده، به‌ویژه سرپرست خانوار، یا مواجهه با معلولیت‌های ناشی از تصادفات، تنها بخشی از پیامدهای این حوادث است. هزینه‌های درمان، پرداخت دیه، خسارت‌های مالی و فشارهای روانی نیز ابعاد دیگری از این بحران را تشکیل می‌دهند. از این رو، حوادث ترافیکی را نباید صرفاً رویدادهایی ناخواسته و اجتناب‌ناپذیر تلقی کرد؛ بسیاری از آنها با اصلاح رفتارهای پرخطر، ارتقای ایمنی خودروها و بهبود زیرساخت‌های جاده‌ای قابل پیشگیری هستند.
در بروز حوادث ترافیکی چهار عامل اصلی انسان، وسیله نقلیه، جاده و زیرساخت‌ها و عوامل محیطی نقش دارند. در این میان، رفتارهای انسانی از جمله سرعت غیرمجاز، بی‌توجهی به قوانین راهنمایی و رانندگی و استفاده نکردن از کمربند و کلاه ایمنی، سهم مهمی در وقوع و شدت حوادث دارند. آموزش مستمر، فرهنگ‌سازی و ارتقای سواد سلامت می‌تواند در اصلاح این رفتارها و کاهش خطرات نقش مؤثری ایفا کند.
امسال، روز جهانی یادمان قربانیان حوادث ترافیکی با شعار «کلاه ایمنی؛ نجات‌بخش در تصادف رانندگی» بر ارتقای ایمنی موتورسواران و آگاهی‌بخشی به راکبان موتورسیکلت تمرکز دارد. استفاده از کلاه ایمنی استاندارد و بستن صحیح آن، اقدامی ساده اما حیاتی است که می‌تواند از شدت آسیب‌های وارده در حوادث رانندگی بکاهد و جان انسان‌ها را نجات دهد. توجه به این موضوع باید از سطح توصیه‌های فردی فراتر رود و به یک مطالبه و فرهنگ عمومی تبدیل شود.
در این مسیر، خانواده‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری رفتارهای ایمن دارند. حساس‌سازی اعضای خانواده نسبت به خطرات رانندگی، تشویق به رعایت قوانین، دریافت آموزش‌های خودمراقبتی از واحدهای بهداشتی و مشارکت در پویش‌های ملی کاهش حوادث ترافیکی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تقویت فرهنگ پیشگیری کمک کند.
معاونت‌های بهداشتی دانشگاه‌های علوم پزشکی نیز با بهره‌گیری از ظرفیت شبکه بهداشت و درمان، آموزش و اطلاع‌رسانی، می‌توانند در ارتقای آگاهی عمومی و اصلاح رفتارهای پرخطر نقش‌آفرینی کنند. همچنین آگاه‌سازی و مطالبه‌گری اجتماعی با مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد و سایر ظرفیت‌های مردمی، زمینه را برای توجه جدی‌تر به ایمنی راه‌ها و وسایل نقلیه فراهم می‌کند.
روز جهانی یادمان قربانیان حوادث ترافیکی، تنها روزی برای گرامیداشت یاد درگذشتگان نیست؛ بلکه یادآوری مسئولیت مشترک همه ما برای جلوگیری از تکرار این داغ‌هاست. نباید به مرگ‌های ناشی از حوادث رانندگی عادت کنیم یا آنها را بخشی طبیعی از زندگی روزمره بدانیم. هر کلاه ایمنی، هر بار رعایت سرعت مجاز و هر رفتار مسئولانه در رانندگی، می‌تواند فرصتی برای حفظ یک زندگی باشد.
پیشگیری از حوادث ترافیکی مسئولیت همه ماست؛ چرا که پشت هر آمار تصادف، انسانی و خانواده‌ای قرار دارد که حفظ سلامت و جان او باید اولویت همگانی باشد.
* رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی