تحولات ۲۴ساعت اخیر نشان می‌دهد واشنگتن در کنار مذاکره، به دنبال گسترش ابزارهای فشار اقتصادی و امنیتی است، اما این راهبرد فقط به تصمیم آمریکا وابسته نیست.
تحولات ۲۴ساعت اخیر نشان می‌دهد واشنگتن در کنار مذاکره، به دنبال گسترش ابزارهای فشار اقتصادی و امنیتی است، اما این راهبرد فقط به تصمیم آمریکا وابسته نیست؛ همکاری کشورهای همسایه، هزینه‌های منطقه‌ای محاصره و تغییرات سیاسی در واشنگتن و تل‌آویو نیز بر نتیجه آن اثر می‌گذارند.
محاصره از دریا به خشکی رسید
رویترز گزارش داده فرماندهی مرکزی آمریکا کارگروه «دروازه آهنین» را برای مقابله با انتقال تسلیحات، فناوری‌های دوکاربردی و کالاهای تحریمی از مرزهای زمینی و دریای خزر تشکیل داده است. این سازوکار فعالیت ارتش را با نهادهای اقتصادی و اطلاعاتی آمریکا هماهنگ می‌کند. فرماندهی مرکزی مدعی است محاصره دریایی تاکنون مانع بیش از ۲۵میلیارد دلار صادرات نفت ایران شده است.اهمیت این اقدام، تلاش برای گسترش فشار از بنادر به شبکه ارتباطی ایران با همسایگان است. با این حال، واشنگتن برخلاف محاصره دریایی، برای محدود کردن تجارت زمینی به همکاری دولت‌های دیگر نیاز دارد. همین وابستگی، ظرفیت دیپلماسی منطقه‌ای ایران را در معادله محاصره برجسته می‌کند. تجربه نشان داده فروپاشی اقتصادی ایران، خیال خامی است که آمریکا بارها در سر پرورانده است.
عراق؛ آزمون منافع همسایگی
فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق به الجزیره گفت: آمریکا رسماً خواسته تمام گذرگاه‌های مرزی عراق با ایران به‌جز دو گذرگاه بسته شوند. او همچنین اعلام کرد: توقف صادرات نفت عراق از هرمز حدود ۶۰ میلیارد دلار خسارت داشته و صادرات پس از تفاهم با ایران و واشنگتن از سر گرفته شده است.
این دو خبر یک واقعیت مشترک دارند؛ عراق هم از فشار آمریکا تأثیر می‌پذیرد و هم از اختلال در روابط اقتصادی و امنیت منطقه زیان می‌بیند. بغداد نمی‌خواهد به میدان رویارویی ایران و واشنگتن تبدیل شود. برای ایران، تقویت همکاری‌های تجاری شفاف و تأمین منافع متقابل با عراق می‌تواند هزینه همراهی بغداد با محدودیت‌های تازه آمریکا را افزایش دهد.
طرح قطر؛ گره اصلی در ترتیب تعهدات
گاردین جزئیات تازه‌ای از پیشنهاد مرحله‌ای قطر منتشر کرده است. براساس این طرح، آمریکا ابتدا محاصره دریایی را رفع و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند؛ در مقابل، امکان بازرسی آژانس از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده فراهم می‌شود و هرمز در روز دوم اجرای توافق بازگشایی خواهد شد.
این پیشنهاد هنوز به توافق تبدیل نشده و اختلاف درباره تحریم‌ها، جبران خسارت و تضمین توقف حملات باقی است. اهمیت آن برای ایران در تقدم اقدام‌های عملی بر وعده‌های سیاسی است. ایران می‌خواهد بازگشایی هرمز با رفع واقعی فشارها همراه باشد، نه آنکه امتیازی پیشاپیش و بدون ضمانت اجرا محسوب شود.
شکاف در پایگاه سیاسی ترامپ
رویترز یکشنبه از افزایش انتقادها در میان هواداران جنبش ماگا پس از شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان خبر داد. بخشی از حامیان ترامپ، جنگ ایران، افزایش هزینه‌های زندگی و فاصله گرفتن دولت از وعده‌های انتخاباتی را از دلایل شکست می‌دانند.اهمیت این تحول در انتقال مخالفت با هزینه‌های جنگ به درون پایگاه سیاسی رئیس‌جمهور آمریکاست. اکنون مسئله فقط فشار دموکرات‌ها نیست؛ ادامه جنگ می‌تواند حفظ انسجام ائتلاف ترامپ را نیز دشوارتر کند. این وضعیت الزاماً به تغییر فوری سیاست آمریکا نمی‌انجامد، اما هزینه سیاسی تصمیم‌های نظامی تازه را افزایش می‌دهد.
صورتحساب جنگ برای همسایگان
رویترز از افت شاخص بورس‌های عربستان و قطر و کاهش دوباره عرضه گاز به صنایع کود شیمیایی مصر گزارش داد. این تحولات نشان می‌دهند اختلال انرژی و نگرانی از گسترش جنگ، فراتر از ایران بر اقتصاد منطقه فشار وارد کرده است.برای ایران، اهمیت این وضعیت در وجود منافع مشترک اقتصادی با همسایگان است. هرچه هزینه ناامنی افزایش یابد، ضرورت دستیابی به ترتیبات پایدار برای تجارت و کشتیرانی نیز بیشتر می‌شود؛ هرچند اختلافات سیاسی کشورهای منطقه با ایران همچنان پابرجاست.
تغییر در تل‌آویو؛ فرصت یا تداوم چالش؟
رئیس رژیم اسرائیل اعلام کرد گادی آیزنکوت را مأمور تشکیل دولت خواهد کرد. حمایت نمایندگان ۶۷ کرسی کنست از او، موقعیت نتانیاهو را پس از ناکامی انتخاباتی تضعیف کرده است. این جابه‌جایی احتمالی می‌تواند بر شیوه تصمیم‌گیری تل‌آویو اثر بگذارد، اما لزوماً به معنای تغییر سیاست اسرائیل در قبال ایران نیست.
آزمون دیپلماسی ایران
تحولات اخیر از دو مسیر متعارض حکایت دارند؛ آمریکا دامنه محاصره را گسترش می‌دهد، درحالی که هزینه اقتصادی و سیاسی جنگ برای واشنگتن و شرکای منطقه‌ای آن افزایش یافته است.در چنین شرایطی، فرصت ایران در تبدیل منافع مشترک منطقه‌ای به همکاری عملی و پیگیری توافقی با تضمین‌های معتبر است. حفظ ارتباط با همسایگان، رفع محاصره و بازگشت امنیت کشتیرانی می‌تواند نشان دهد دیپلماسی تا چه اندازه توانسته فشار اقتصادی و امنیتی جنگ را کاهش دهد. مسئله اصلی، تبدیل تحولات سیاسی پیرامون جنگ به دستاوردهایی ملموس و پایدار برای ایران است.