در مراسم شب افتتاحیه پرشور سی و نهمین جشنواره بین‌المللی مستند آمستردام مدیر هنری، خواستار توقف غوطه‌وری بی‌فکر در جریان تصاویر، پیام‌ها و نظرات شد.
در مراسم شب افتتاحیه پرشور سی و نهمین جشنواره بین‌المللی مستند آمستردام (IDFA) مدیر هنری، خواستار توقف غوطه‌وری بی‌فکر در جریان تصاویر، پیام‌ها و نظرات شد.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از اسکرین دیلی، ایزابل آرارات فرناندز مدیر هنری ایدفا در سخنرانی افتتاحیه خود در تئاتر سلطنتی ۱۷۰۰ نفره آمستردام، گفت که هنر می‌تواند به ما کمک کند تا به عقب برگردیم، ارتباطات را ببینیم و سوال‌هایی بپرسیم که به راحتی در جریان مداوم گم می‌شوند.
وی با اشاره به این که سه دوره گذشته جشنواره با جنجال‌هایی همراه بوده و مواضع و خواست‌هایی از جشنواره مطرح شده که از مجموع ۳۰ دوره قبلی هم بیشتر بوده‌است به صورت غیرمستقیم به اعتراض‌ها و بحث‌ها بر سر غزه و اوکراین اشاره کرد و افزود: واقعیت ساده نیست. هنر مستند این را تشخیص می‌دهد. راه‌حل‌های ساده و اظهارنظرهای واضح اغلب احساس راحتی ایجاد می‌کنند چون حس قطعیت را ارائه می‌دهند، در حالی که تعامل در بحثی که جایی برای شک و تناقض باقی می‌گذارد، دشوارتر است.
وی تأکید کرد: جشنواره ایدفا نقشی دوگانه به عنوان جشنواره‌ای دارد که نگاهی دقیق به واقعیت می‌اندازد و حقایق تلخ را آشکار می‌کند، اما فیلم‌هایی را نیز ارائه می‌کند که «رویای جهانی ملایم‌تر» را در سر می‌پرورانند.
وی ادامه داد: به این ترتیب، ما ایدفا را نه تنها به عنوان مکانی برای مقاومت، بلکه به عنوان یک پادزهر نیز می‌بینیم. فیلم‌ها می‌توانند به ما کمک کنند تا چیزها را متفاوت ببینیم و با توجه و همدلی بیشتر به سمت یکدیگر حرکت کنیم.
در آغاز شب افتتاحیه ایدفا، مرموزترین و بزرگترین جایزه این جشنواره که یک کمک هزینه ۵۰ هزار یورویی برای مستندسازی فرهنگی است و هر سال توسط یک اهداکننده ناشناس به یک مستندساز برجسته هلندی تعلق می‌گیرد، اهدا شد. امسال، برنده این جایزه سابین گرونوگن بود که آخرین فیلمش، «پاکسازی»، تاریخ مزارع کائوچوی استعماری هلند را ارائه می‌کند که در آن زنان محلی مورد خشونت و بردگی جنسی قرار می‌گرفتند.
بزرگترین جشنواره فیلم غیرداستانی جهان که اکنون در آمستردام در حال برگزاری است و استعدادهای برتر حوزه مستند، جویندگان اسکار و فیلمسازان نوظهور با آثار پویا را گرد هم می‌آورد، به گفته ایزابل آراته فرناندز، اتفاق‌های هیجان‌انگیز زیادی را پیش بینی کرده است.
جشنواره فیلم شب افتتاحیه (جمعه) را به فیلم «ستون ببر سفید» اختصاص داد تا نخستین نمایش جهانی خود را تجربه کند. این فیلم به کارگردانی رابرت منتوف، دوایت جانتزی و برایان دیکی درباره جنبش مقاومت علیه رژیم نظامی میانمار است و به گفته کارگردانان مشترک با الهام از «منطقه مورد علاقه» ساخته شده است. جشنواره این فیلم را نمونه بارزی از سینمای مستند خوانده است که تصویری تأثیرگذار از نسلی شجاع ارائه می‌کند.
«ستون ببر سفید» در بخش مسابقه بین‌المللی جای دارد و در این بخش با فیلم‌هایی از مراکش، ماداگاسکار، بورکینافاسو، برزیل، فرانسه، آلمان، جمهوری گرجستان و ... رقابت می‌کند.
«یک روز ناتمام در تاریخ گرجستان» به کارگردانی سالومه جاشی مربوط به تاریخ ۱۰/۰۶/۱۹۹۳، به بررسی یک لحظه بحرانی برای گرجستان در سال ۱۹۹۳ می‌پردازد. این فیلم زمانی را تصویر کرده که این کشور که به تازگی از سلطه شوروی آزاد شده بود، در مورد اقدامات جایگزینی روبل روسیه بحث می‌کرد. با توجه به تلاش ولادیمیر پوتین برای تثبیت مجدد سلطه روسیه بر بخش بزرگی از اتحاد جماهیر شوروی سابق - از جمله اوکراین - این فیلمی است که ارتباط مستقیمی با تاریخ دارد.
۱۲ فیلم بلند در بخش انویژن جشنواره برنامه‌ریزی شده‌اند، که شامل فیلم‌هایی با انتخاب‌های جسورانه در ژانرهای مختلف هستند. به گفته فرناندز بخش انویژن به فیلمسازانی نگاه می‌کند که مستند و فرم را به چالش می‌کشند چون به این ترتیب است که سینما تکامل می‌یابد.
یکی از عناوین انویژن «پسرها کنار رودخانه» تجربه ۳ مهاجر جوان افغان به سوئیس را بررسی می‌کند. این مستند به کارگردانی پابلو بریونس به تدریج به تصویری شهودی از انزوا، فقدان و اشتیاق برای آینده‌ای صلح‌آمیز تبدیل می‌شود.
مستند «جعبه سیاه نارنجی است» بر شهر اسرائیلی شلومی تمرکز دارد که در زمینی متعلق به روستای ویران‌شده فلسطینی البسا، نزدیک مرز لبنان ساخته شده است. با شروع آوارگی دسته‌جمعی فلسطینی‌ها در روز نکبت در سال ۱۹۴۸، ساکنان آن مجبور به ترک آنجا شدند و شهروندان کشور تازه تأسیس اسرائیل در آنجا مستقر شدند. قرار بود تمام آثار ساکنان قبلی، از جمله تمام بایگانی‌های فلسطینی، نابود شود.
این فیلم به کارگردانی یولا بنیولسکی، فیلمساز یهودی اسرائیلی متولد کانادا و بزرگ شده در روستای شلومی، ساخته شده است. ۲ سال پیش، او ویدیویی در یوتیوب منتشر کرد که در آن درباره تصمیمش برای ترک تابعیت اسرائیلی‌اش صحبت می‌کرد. او توضیح داد: این تصمیمی نبود که من به راحتی گرفتم ... بله، من این کار را در پاسخ به حمله وحشتناک اسرائیل به غزه انجام دادم. چه اسرائیل متوجه باشد چه نباشد، این همه مرگ به مردم خودش هم آسیب می‌رساند
برنده سال پیش بخش مسابقه بین‌المللی ایدفا یعنی «روباه زیر ماه صورتی» ساخته مهرداد اسکویی و ثریا اخلاقی، امسال به یکی از مدعیان اصلی برای بررسی اسکار تبدیل شده است و ثریا اخلاقی که شخصیت اصلی فیلم هم هست، پوستر امسال ایدفا را طراحی کرده و تریلر جشنواره توسط گروه سازنده این فیلم ساخته شده است.
بیش از ۲۵۰ فیلم در بخش‌های مختلف جشنواره برنامه‌ریزی شده‌اند. در میان آنها برخی از قوی‌ترین مدعیان اسکار جای دارند که «نگه داشتن یک کوه» برنده جایزه ساندنس به کارگردانی بیلجانا توتوروف و پتار گلومازیچ، «روزی روزگاری در هارلم» به کارگردانی دیوید گریوز و بر اساس فیلم‌هایی که پدرش ویلیام گریوز، فیلمبرداری کرده است (این جشنواره به طور جداگانه مجموعه بزرگی از آثار ویلیام گریوز را نمایش می‌دهد)؛ «ماسک» به کارگردانی الکس گیبنی، «اختتام» به کارگردانی میشل مارکزاک و «می‌توانی همه چیز را ببینی» فیلم پرفروش گیشه درباره الیزابت هولمز که توسط ناتان فیلدر و لنس اوپنهایم کارگردانی شده از جمله آنها هستند.
جشنواره فیلم IDFA به طور فزاینده‌ای به یک ایستگاه مهم برای فیلمسازانی بدل شده که به رقابت اسکار فکر می‌کنند. یکی از دلایل این امر حضور گسترده رأی‌دهندگان شاخه مستند آکادمی در این جشنواره است. به گفته آراته فرناندز شمارش آنها دشوار است.
فرناندز به دیگر فیلم‌های فهرست امسال که تلاش زیادی برای کسب جایزه اسکار دارند، اشاره کرد و گفت: «تمرین‌هایی برای یک انقلاب»، «ردپاها» فیلمی اوکراینی درباره جنایت جنگی علیه زنان، «بسته شدن»، «نازا» و ... فیلم‌های جالب زیادی وجود دارد که امیدوارم به این مرحله برسند. اگرچه این فیلم‌ها بودجه‌های کلانی ندارند و همه امیدشان برای تبلیغات همان انتخاب شدنشان است.
«چهاردهم» فیلم آوا دوورنی، یکی دیگر از مدعیان اصلی اسکار است که در ایدفای امسال حضور دارد. این فیلم از جمله مستندهایی است که از هوش مصنوعی استفاده کرده تا متحرک‌سازی عکس‌های قدیمی را انجام دهد.
به گفته وی برای نخستین بار، ایدفا از فیلمسازان خواسته است فرمی را تکمیل کنند که نشان می‌دهد آیا هوش مصنوعی را در تولید فیلم خود گنجانده‌اند یا خیر.
وی گفت: سال گذشته هنگام تماشای فیلم‌ها تعجب می‌کردیم و اکنون این فرم را داریم، می‌توانیم برگردیم و ببینیم آنها در فرم چه نوشته‌اند تا بفهمیم. اما گفتگوهایی در مورد نحوه استفاده از هوش مصنوعی هم در حال انجام است. این که چه چیزی قابل قبول است؟ سوال‌های زیادی وجود دارد، که لازم است به پاسخ آنها برسیم.
به همین منظور ایدفا میزبان ۲ میزگرد در مورد هوش مصنوعی خواهد بود که بخشی از یک مجموعه قوی از گفتگوهای پیرامون صنعت است. میزگردی با عنوان «مقابله - سینما به عنوان یک عمل مقاومت؟» با حضور لورا پویتراس‌برنده جایزه اسکار، که فیلم کوتاهی با عنوان «آنها اینجا هستند» را در جشنواره امسال دارد. وی این فیلم کوتاه را با ریچل لورن مولر کارگردانی کرده و به بررسی افزایش مرگبار ICE در مینیاپولیس می‌پردازد. دیگر اعضای میزگرد شامل سوفیا بوردناو کارگردان فیلم «جنگل در کوهستان» و مهند یعقوبی کارگردان فیلم «انقلابیون هرگز نمی‌میرند» هستند. فرناندز قرار است گفتگو با مهمان افتخاری ایدفای امسال، تاتیانا هوئزو فیلمساز، را مدیریت کند.
این دومین سال حضور آرات فرناندز به عنوان مدیر هنری این جشنواره است. سال پیش پس از آنکه ایدفا اعلام کرد از سازمان‌هایی که تحت حمایت دولت اسرائیل باشند (مانند DocAviv) دعوت نمی‌کند، با سوال‌هایی روبه‌رو شد.
امسال ایدفا در وب‌سایت خود، موضع خود را تحت عنوان «اصول و دستورالعمل‌ها» که بر جشنواره ۲۰۲۶ حاکم است، شرح داده و روشن کرده است: «برای فیلم‌ها، سازندگان و سازمان‌هایی از کشورهایی که آزادی بیان در آنجا تحت فشار است یا حقوق بشر نقض می‌شود، ضروری است که استقلال آنها در کنار فرآیند انتخاب هنری، به دقت ارزیابی و بررسی شود. به این ترتیب، هدف ما جلوگیری از دستیابی دولت‌ها و سازمان‌هایی که در نقض جدی حقوق بشر دخیل/یا مظنون به آن هستند، در ایدفا است».
در ادامه بیانیه سیاست ایدفا چنین آمده است: «فیلم‌ها، سازندگان و سازمان‌ها هرگز بر اساس منشأ و/یا ملیت خود کنار گذاشته نمی‌شوند، بلکه هرگونه رابطه احتمالی با رژیم‌ها یا سازمان‌هایی که در سطح بین‌المللی به دلیل نقض جدی حقوق بشر پاسخگو هستند، ملاک این امر است».
آراته فرناندز گفت: وقتی فیلم‌ها از مراحل مختلف عبور می‌کنند و در نهایت وارد فهرست کوتاه می‌شوند، ما به بحث کشورهایی که به نقض حقوق بشر معروف هستند می‌رسیم و استقلال این فیلم یا این پروژه را به معنای بررسی اعتبارات و اینکه چه کسانی تأمین‌کننده مالی هستند، بررسی می‌کنیم.
وی بیان کرد: اگر فیلم مستقل باشد، ما به ملیت سازنده کاری نداریم. برای مثال فیلمساز آمریکایی-اسرائیلی، ریچل لیا جونز (با نام مستعار وکیل مدافع)، پروژه جدید خود، «پودیوم» (شما سه دقیقه وقت دارید)، را ارائه خواهد کرد. خلاصه داستان آن این است؛ مقاومت وقتی از تریبون پارلمانی بیان می‌شود، چه صدایی دارد؟ از زمان تأسیس اسرائیل، تازه قانونگذاران فلسطینی میکروفون را به دست گرفته‌اند تا درخواست و مطالبه و محکوم کنند و هشدار دهند و یک ضدتاریخ قدرتمند از خودِ دولت را بیان کنند.
آرات فرناندز تصریح کرد: شما در جشنواره امسال فیلم‌هایی پیدا نخواهید کرد که کشور تولیدکننده آنها اسرائیل باشد، اما فیلمسازان اسرائیلی حضور دارند. نکته دیگر این است که ما از مردم ملیتشان را نمی‌پرسیم ... ما چندین فیلم داریم که در اسرائیل و فیلم‌های دیگری داریم که در فلسطین یا سرزمین‌های اشغالی اتفاق می‌افتند.
ایدفا تا ۲۲ نوامبر (۲ آذر) ادامه دارد و فرصتی برای مستندسازان و دوستداران این سبک فراهم می‌کند تا به گفته فرناندز در جهانی که داستان‌سرایی توسط تصمیم‌گیرندگان، هوش مصنوعی، الگوریتم و اعداد قالب‌بندی می‌شود، فضایی متفاوت را تجربه کنند.